Przeciwwskazania stosowania
Seryna

Przeciwwskazania stosowania seryny w praktyce klinicznej

Seryna, jako aminokwas występujący w wielu preparatach do żywienia pozajelitowego, stanowi istotny składnik terapii odżywczej pacjentów w różnych stanach klinicznych. Jednak występują liczne przeciwwskazania do jej stosowania, które wynikają zarówno z właściwości samej substancji, jak i ogólnych przeciwwskazań do żywienia pozajelitowego. Niniejszy artykuł przedstawia szczegółowy przegląd sytuacji klinicznych, w których należy odradzić pacjentowi stosowanie preparatów zawierających serynę.^{1 2}

Nadwrażliwość na substancje czynne i pomocnicze

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania seryny jest potwierdzona nadwrażliwość na tę substancję lub jakiekolwiek inne składniki preparatów ją zawierających. Reakcje nadwrażliwości mogą obejmować szerokie spektrum objawów klinicznych – od łagodnych reakcji skórnych po ciężkie reakcje anafilaktyczne zagrażające życiu.^{1 3}

W przypadku preparatów takich jak Lipoflex, Omegaflex czy Kabiven, zawierających serynę wraz z emulsją tłuszczową, istotnym przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na:^{2 4 5}

• białko jaj kurzego
• białko sojowe
• białko orzeszków ziemnych
• białko ryb (w przypadku preparatów zawierających oleje rybne)

^{2 4}

W niektórych preparatach jak Finomel, Numeta czy Olimel, dodatkowym przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na kukurydzę lub produkty zawierające kukurydzę.^{6 7}

Wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów

Wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów stanowią bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających serynę. W tych przypadkach podanie egzogennych aminokwasów, w tym seryny, może prowadzić do poważnych zaburzeń metabolicznych i nasilenia objawów choroby podstawowej.^{1 3 8}

Do schorzeń tych należą m.in.:

• fenyloketonuria
• choroba syropu klonowego
• homocystynuria
• tyrozynemia
• inne aminoacidopatie

^{9 10}

Ciężkie zaburzenia krążenia i hipoksja

Preparaty zawierające serynę są przeciwwskazane u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami krążenia zagrażającymi życiu, takimi jak:^{1 11}

• wstrząs kardiogenny, hipowolemiczny lub septyczny
• stany zapaści krążeniowej
• ostra niewydolność krążenia
• niewyrównana niewydolność serca

^{5 12}

Istotnym przeciwwskazaniem jest również hipoksja (niedotlenienie komórkowe), ponieważ prawidłowy metabolizm aminokwasów, w tym seryny, wymaga odpowiedniego utlenowania tkanek.^{1 8}

Kwasica metaboliczna i zaburzenia elektrolitowe

Kwasica metaboliczna

Stosowanie preparatów z seryną jest przeciwwskazane u pacjentów z kwasicą metaboliczną. Podaż aminokwasów w tych warunkach może nasilać istniejące zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej.^{1 8 6}

Zaburzenia równowagi elektrolitowej

Przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających serynę są również poważne zaburzenia elektrolitowe, w szczególności:^{3 9}

• hiperkaliemia
• hipernatremia
• patologicznie podwyższone stężenia magnezu, wapnia i/lub fosforu

^{7 13}

Niewydolność narządów

Ciężka niewydolność nerek

Seryna, podobnie jak inne aminokwasy, jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek bez możliwości zastosowania terapii nerkozastępczej (hemodializy, hemofiltracji lub hemodiafiltracji). W takiej sytuacji metabolity aminokwasów mogą kumulować się w organizmie, prowadząc do dalszego uszkodzenia nerek i zaburzeń metabolicznych.^{1 10 2}

Ciężka niewydolność wątroby

Ciężka niewydolność wątroby stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania preparatów z seryną, ponieważ wątroba odgrywa kluczową rolę w metabolizmie aminokwasów. Zaburzenia funkcji wątroby mogą prowadzić do nieprawidłowego metabolizmu aminokwasów i nasilenia encefalopatii wątrobowej.^{8 14 5}

Dodatkowo, w przypadku niewydolności wątroby często występuje cholestaza wewnątrzwątrobowa, która również stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających serynę.^{2 5}

Zaburzenia gospodarki węglowodanowej

Ciężka hiperglikemia

Preparaty zawierające serynę są często podawane razem z glukozą w ramach żywienia pozajelitowego. W związku z tym, ciężka hiperglikemia nieodpowiadająca na standardowe leczenie insuliną stanowi istotne przeciwwskazanie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy hiperglikemia nie reaguje na dawki insuliny do 6 jednostek/godzinę.^{2 4 12}

Niestabilny metabolizm

Preparaty z seryną są przeciwwskazane w stanach niestabilnego metabolizmu, takich jak:^{6 12}

• niewyrównana cukrzyca
• śpiączka hiperosmolarna
• śpiączka o nieznanym podłożu
• ciężki zespół pourazowy (nasilony katabolizm)

^{3 4}

Zaburzenia hematologiczne i zatorowo-zakrzepowe

Preparaty zawierające serynę w połączeniu z emulsją tłuszczową są przeciwwskazane w następujących zaburzeniach hematologicznych:^{2 5}

• ciężkie zaburzenia krzepnięcia krwi
• nasilające się skazy krwotoczne
• ostre epizody zakrzepowo-zatorowe
• zator tłuszczowy

^{4 5 12}

Ciężka hiperlipidemia

W przypadku preparatów zawierających serynę w połączeniu z emulsją tłuszczową, istotnym przeciwwskazaniem jest ciężka hiperlipidemia lub ciężkie zaburzenia metabolizmu tłuszczów charakteryzujące się hipertriglicerydemią. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy stężenie triglicerydów przekracza 1000 mg/dl (11,4 mmol/l).^{6 2 4 5}

Inne istotne stany kliniczne

Ostry obrzęk płuc

Ostry obrzęk płuc stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających serynę. W tej sytuacji podaż dodatkowych płynów, w tym roztworów do żywienia pozajelitowego, może nasilać istniejący obrzęk płuc i prowadzić do pogorszenia wymiany gazowej.^{1 12}

Przewodnienie

Przewodnienie jest istotnym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów z seryną ze względu na ich objętość i zawartość elektrolitów. W tej sytuacji dodatkowa podaż płynów może nasilać objawy przeciążenia układu krążenia.^{1 15}

Ostre fazy zawału serca i udaru

Preparaty zawierające serynę są przeciwwskazane w ostrych fazach zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu. W tych stanach priorytetem jest stabilizacja stanu pacjenta, a podaż egzogennych aminokwasów może dodatkowo obciążać metabolizm.^{12 5}

Przeciwwskazania w populacji pediatrycznej

Większość preparatów zawierających serynę nie jest zalecana dla noworodków, niemowląt i dzieci poniżej 2. roku życia, ze względu na skład aminokwasowy, który nie odpowiada specjalnym potrzebom tej grupy wiekowej.^{8 10 2}

W przypadku noworodków istnieje dodatkowe przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających serynę i wapń, jeśli jednocześnie podawany jest ceftriakson, ze względu na ryzyko wytrącania soli wapniowych ceftriaksonu w krążeniu noworodka, co może stanowić zagrożenie życia.^{9 13}

Specjalne przeciwwskazania w zależności od typu preparatu

Przeciwwskazania specyficzne dla dializy otrzewnowej (Nutrineal PD4)

W przypadku Nutrineal PD4, preparatu stosowanego w dializie otrzewnowej, który zawiera serynę, występują dodatkowe, specyficzne przeciwwskazania:¹⁶

• stężenie mocznika w surowicy powyżej 38 mmol/l
• objawy mocznicy
• ciężka hipokaliemia
• nieusuwalne defekty mechaniczne, które uniemożliwiają skuteczną dializę otrzewnową lub zwiększają ryzyko zakażenia
• udokumentowana utrata funkcji otrzewnej lub rozległe zrosty, które upośledzają funkcje otrzewnej

¹⁶

Przeciwwskazania specyficzne dla preparatów przeznaczonych dla pacjentów z niewydolnością wątroby

W przypadku Aminoplasmal Hepa – 10%, preparatu dostosowanego do potrzeb pacjentów z niewydolnością wątroby, który zawiera serynę, dodatkowym przeciwwskazaniem jest stosowanie ze wskazań innych niż wymienione w charakterystyce produktu leczniczego, gdyż może to prowadzić do istotnych zaburzeń metabolizmu.¹¹

Zespół hemofagocytarny

Zespół hemofagocytarny (HLH) jest rzadkim, ale ciężkim stanem nadmiernej aktywacji układu immunologicznego, charakteryzującym się wysoką gorączką, powiększeniem wątroby i śledziony oraz cytopenią. W przypadku preparatów takich jak Kabiven, zawierających serynę, zespół hemofagocytarny stanowi przeciwwskazanie do ich stosowania.^{4 17}

Monitorowanie pacjentów otrzymujących preparaty zawierające serynę

Biorąc pod uwagę szerokie spektrum przeciwwskazań do stosowania preparatów zawierających serynę, niezwykle istotne jest dokładne monitorowanie stanu pacjenta przed i w trakcie leczenia. Należy regularnie oceniać:

• stan kliniczny pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji układu krążenia
• parametry gospodarki węglowodanowej (poziom glukozy we krwi)
• funkcję wątroby i nerek
• stężenia elektrolitów w surowicy
• parametry gospodarki lipidowej (w przypadku preparatów zawierających emulsję tłuszczową)
• równowagę kwasowo-zasadową

Należy pamiętać, że wystąpienie któregokolwiek z wymienionych przeciwwskazań podczas leczenia preparatem zawierającym serynę powinno skutkować natychmiastowym przerwaniem terapii i wdrożeniem odpowiedniego postępowania.