Działania niepożądane
Seryna

Działania niepożądane seryny – wprowadzenie

Seryna jest aminokwasem endogennym, który pełni istotną rolę w wielu procesach metabolicznych organizmu. Jest składnikiem wielu produktów leczniczych stosowanych w żywieniu pozajelitowym oraz aminokwasowych roztworów do infuzji. Pomimo że seryna jest naturalnym składnikiem organizmu ludzkiego, jej podawanie w postaci preparatów farmaceutycznych może wiązać się z wystąpieniem działań niepożądanych, szczególnie przy nieprawidłowym stosowaniu lub w określonych stanach klinicznych. W niniejszym artykule przedstawiono kompleksową analizę działań niepożądanych związanych z podawaniem preparatów zawierających serynę.¹

Ogólne działania niepożądane związane z podawaniem seryny

Seryna występuje w wielu preparatach do żywienia pozajelitowego, a jej działania niepożądane są zazwyczaj częścią szerszego spektrum objawów związanych z terapią. Należy podkreślić, że w przypadku większości produktów zawierających serynę, przy prawidłowym stosowaniu zgodnie z zaleceniami, działania niepożądane występują relatywnie rzadko.²

Do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych zalicza się:³

• Zaburzenia żołądka i jelit (nudności, wymioty)
• Reakcje alergiczne
• Zaburzenia metaboliczne (hiperglikemia, kwasica metaboliczna)
• Reakcje w miejscu podania (stan zapalny, zakrzepowe zapalenie żył)

⁴

Zaburzenia układu immunologicznego

Reakcje nadwrażliwości są jednym z potencjalnych zagrożeń związanych z podawaniem preparatów zawierających serynę. Mogą one manifestować się w różny sposób, od łagodnych objawów skórnych po ciężkie reakcje zagrażające życiu.⁵

Reakcje alergiczne

W trakcie stosowania preparatów zawierających serynę obserwowano następujące objawy reakcji alergicznych:⁶

• Reakcje anafilaktyczne – ciężkie, zagrażające życiu reakcje o nagłym początku
• Reakcje rzekomoanafilaktyczne
• Objawy skórne – pokrzywka, wysypka, rumień, świąd
• Obrzęk twarzy, jamy ustnej i krtani

⁷

Przy pojawieniu się pierwszych objawów reakcji nadwrażliwości zaleca się natychmiastowe przerwanie infuzji i wdrożenie odpowiedniego postępowania medycznego.⁸

Zaburzenia żołądka i jelit

Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego należą do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych związanych z podawaniem preparatów zawierających serynę.⁹

Do głównych objawów zalicza się:

• Nudności – występują z częstością niezbyt często do często
• Wymioty – obserwowane u części pacjentów
• Utrata apetytu – może wystąpić jako reakcja na leczenie
• Bóle brzucha – rzadziej zgłaszane dolegliwości

¹⁰

Należy zauważyć, że objawy żołądkowo-jelitowe często są niespecyficzne i mogą być związane ogólnie z terapią żywienia pozajelitowego, a nie bezpośrednio z seryną. Występują zwykle na początku leczenia i zazwyczaj ustępują po przerwaniu lub zmniejszeniu dawki infuzji.¹¹

Zaburzenia metaboliczne i odżywiania

Podawanie preparatów zawierających serynę może prowadzić do zaburzeń metabolicznych, szczególnie przy nieprawidłowym dawkowaniu lub w przypadku współistniejących chorób.¹²

Zaburzenia węglowodanowe

Hiperglikemia jest jednym z najczęstszych zaburzeń metabolicznych związanych z podawaniem preparatów do żywienia pozajelitowego zawierających serynę. Występuje szczególnie, gdy szybkość infuzji przekracza zdolność pacjenta do metabolizowania glukozy.¹³

Zaburzenia lipidowe

W przypadku jednoczesnego podawania seryny z emulsjami tłuszczowymi mogą wystąpić:¹⁴

• Hipertriglicerydemia – zwiększone stężenie triglicerydów we krwi
• Hiperlipidemia – podwyższony poziom lipidów we krwi
• Zespół przeciążenia tłuszczem – kompleks objawów związanych z zaburzoną eliminacją tłuszczów

¹⁵

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej

Kwasica metaboliczna może wystąpić w wyniku nadmiernego przyjęcia aminokwasów, w tym seryny, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, wątroby lub układu oddechowego.¹⁶

Zaburzenia elektrolitowe

Podczas stosowania preparatów zawierających serynę mogą wystąpić:¹⁷

• Hiperkalcemia – podwyższony poziom wapnia we krwi
• Hiperazotemia – zwiększone stężenie związków azotowych we krwi
• Hiperwolemia lub hipowolemia – zaburzenia objętości płynów ustrojowych
• Hiponatremia – obniżony poziom sodu we krwi

¹⁸

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Długotrwałe stosowanie preparatów do żywienia pozajelitowego zawierających serynę może prowadzić do zaburzeń czynności wątroby. Do najczęściej obserwowanych należą:¹⁹

• Cholestaza – zaburzenia przepływu żółci
• Stłuszczenie wątroby – nadmierne gromadzenie tłuszczu w hepatocytach
• Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych
• Zwiększenie stężenia bilirubiny we krwi
• Zwłóknienie wątroby
• Marskość wątroby
• Niewydolność wątroby

²⁰

Pacjenci otrzymujący długotrwale preparaty zawierające serynę powinni być regularnie monitorowani pod kątem czynności wątroby, poprzez wykonywanie odpowiednich badań laboratoryjnych.²¹

Zaburzenia układu nerwowego

W trakcie stosowania preparatów zawierających serynę mogą wystąpić następujące zaburzenia neurologiczne:²²

• Ból głowy – zgłaszany z częstością od rzadkiej do częstej
• Senność – obserwowana u niektórych pacjentów
• Zawroty głowy – występują niezbyt często

²³

Objawy neurologiczne są zazwyczaj łagodne i przejściowe, ustępują po zmniejszeniu szybkości infuzji lub jej przerwaniu.²⁴

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

W trakcie leczenia preparatami do żywienia pozajelitowego zawierającymi serynę mogą wystąpić następujące objawy ze strony układu oddechowego:²⁵

• Duszność – trudności w oddychaniu
• Sinica – sine zabarwienie skóry i błon śluzowych
• Zaburzenia oddychania
• Hipoksja – niedotlenienie tkanek
• Świst krtaniowy

²⁶

Objawy te mogą być częścią reakcji nadwrażliwości i wymagają natychmiastowego przerwania infuzji w przypadku ich wystąpienia.²⁷

Zaburzenia naczyniowe

Podawanie preparatów zawierających serynę może prowadzić do następujących reakcji ze strony układu naczyniowego:²⁸

• Nadciśnienie tętnicze – podwyższone ciśnienie krwi
• Niedociśnienie tętnicze – obniżone ciśnienie krwi
• Uderzenia gorąca (zaczerwienienie)
• Zakrzepowe zapalenie żył – szczególnie przy podaniu do żył obwodowych

²⁹

Zakrzepowe zapalenie żył jest szczególnie istotnym działaniem niepożądanym występującym przy podawaniu preparatów do żył obwodowych. W przypadku jego wystąpienia zaleca się zmianę miejsca wkłucia.³⁰

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Podczas podawania preparatów zawierających serynę obserwowano następujące reakcje ogólne:³¹

• Gorączka – podwyższenie temperatury ciała
• Dreszcze
• Uczucie zimna
• Zmęczenie

³²

Reakcje w miejscu podania

Miejscowe reakcje w miejscu infuzji są częstymi działaniami niepożądanymi i obejmują:³³

• Zapalenie żyły w miejscu podania
• Ból w miejscu infuzji
• Rumień (zaczerwienienie)
• Obrzęk lub zwiększona ciepłota
• Stwardnienie tkanek
• Wynaczynienie – wyciek płynu poza naczynie krwionośne

³⁴

W przypadku pojawienia się objawów podrażnienia ściany żyły, zaleca się zmianę miejsca wkłucia lub przerwanie infuzji.³⁵

Tabela działań niepożądanych związanych z podawaniem seryny

³⁶ <sup data-drug="Aminomix 1 Novum" data-section="Działania niepożądane" title="Często ≥ 1/100 do < 1/10 Niezbyt często ≥ 1/1000 do < 1/100 Rzadko ≥ 1/10000 do 37 ³⁸

Zespół przeciążenia tłuszczem

Zespół przeciążenia tłuszczem jest specyficznym powikłaniem, które może wystąpić podczas podawania emulsji tłuszczowych w połączeniu z preparatami zawierającymi serynę. Charakteryzuje się kompleksem objawów wynikających z zaburzonej zdolności do eliminacji triglicerydów.³⁹

Objawy zespołu przeciążenia tłuszczem

Do głównych objawów tego zespołu należą:⁴⁰

• Hiperlipidemia – zwiększone stężenie lipidów we krwi
• Gorączka
• Nacieki tłuszczowe w różnych narządach
• Hepatomegalia (powiększenie wątroby) z żółtaczką lub bez
• Splenomegalia (powiększenie śledziony)
• Zmiany hematologiczne: anemia, leukopenia, małopłytkowość, hemoliza, retykulocytoza
• Zaburzenia krzepnięcia krwi
• Nieprawidłowe wyniki badań czynności wątroby
• Śpiączka w najcięższych przypadkach

⁴¹

Czynniki ryzyka zespołu przeciążenia tłuszczem

Zespół przeciążenia tłuszczem może wystąpić w następujących okolicznościach:⁴²

• Przedawkowanie emulsji tłuszczowej
• Genetycznie uwarunkowane indywidualne różnice w metabolizmie
• Nagła zmiana stanu klinicznego pacjenta (np. zaburzenie czynności nerek)
• Infekcje
• Stosowanie zalecanych dawek u pacjentów z ciężką hipertriglicerydemią

⁴³

Postępowanie w przypadku zespołu przeciążenia tłuszczem

W przypadku wystąpienia objawów zespołu przeciążenia tłuszczem zaleca się:⁴⁴

• Natychmiastowe przerwanie infuzji emulsji tłuszczowej
• Monitorowanie parametrów klinicznych i laboratoryjnych
• Wdrożenie odpowiedniego leczenia wspomagającego

⁴⁵

Objawy zespołu przeciążenia tłuszczem są zwykle odwracalne i ustępują po przerwaniu infuzji emulsji tłuszczowej.⁴⁶

Monitorowanie pacjentów otrzymujących preparaty z seryną

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych z podawaniem preparatów zawierających serynę, zaleca się systematyczne monitorowanie pacjentów:⁴⁷

• Regularne badania biochemiczne krwi (elektrolity, glukoza, lipidy, enzymy wątrobowe)
• Monitorowanie stężenia triglicerydów w osoczu, szczególnie przy równoczesnym podawaniu emulsji tłuszczowych
• Ocena funkcji nerek i wątroby
• Kontrola miejsca wkłucia pod kątem objawów stanu zapalnego
• Obserwacja kliniczna pod kątem objawów nadwrażliwości

⁴⁸

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych z podawaniem preparatów zawierających serynę, zaleca się następujące postępowanie:⁴⁹

• Przerwanie infuzji w przypadku ciężkich działań niepożądanych
• Zmniejszenie dawki lub szybkości infuzji przy łagodniejszych objawach
• Zmiana miejsca wkłucia w przypadku objawów podrażnienia żyły
• Monitorowanie parametrów życiowych i stanu klinicznego pacjenta
• Leczenie objawowe w zależności od rodzaju i nasilenia objawów

⁵⁰

Wnioski

Seryna, jako składnik preparatów do żywienia pozajelitowego, jest zwykle dobrze tolerowana przy prawidłowym stosowaniu. Większość działań niepożądanych ma charakter łagodny i ustępuje po zmniejszeniu dawki lub przerwaniu infuzji. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to zaburzenia żołądkowo-jelitowe, reakcje w miejscu podania oraz zaburzenia metaboliczne.<sup data-drug="Nutriflex Basal" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane wywołane przez składniki preparatu Nutriflex basal są rzadkie (≥1/10000 do 51

Istotne znaczenie ma odpowiedni dobór dawki, monitorowanie parametrów laboratoryjnych oraz obserwacja kliniczna pacjenta podczas terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, nerek oraz z predyspozycją do zaburzeń metabolizmu lipidów.⁵²

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu jest istotnym elementem monitorowania stosunku korzyści do ryzyka stosowania preparatów zawierających serynę i powinno być prowadzone zgodnie z obowiązującymi procedurami.⁵³