Działania niepożądane
Piroksykam

Działania niepożądane piroksykamu – charakterystyka ogólna

Piroksykam jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ), który jest na ogół dobrze tolerowany przez pacjentów. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane związane z jego stosowaniem dotyczą przewodu pokarmowego. Warto zauważyć, że formułowanie leku ma istotny wpływ na profil bezpieczeństwa – na przykład piroksykam z β-cyklodekstryną (Flamexin) jest lepiej tolerowany przez przewód pokarmowy niż sam piroksykam, ze względu na krótszą obecność substancji czynnej w przewodzie pokarmowym.¹

Wyniki obiektywnych ocen wyglądu błony śluzowej żołądka oraz utraty krwi z jelita wykazały, że dawka 20 mg/dobę piroksykamu podawana w pojedynczej dawce dobowej lub w dawkach podzielonych istotnie mniej drażni przewód pokarmowy niż kwas acetylosalicylowy.²

Warto odnotować, że długotrwałe podawanie dawek 30 mg lub większych zwiększa ryzyko występowania działań niepożądanych dotyczących przewodu pokarmowego. W związku z leczeniem lekami z grupy NLPZ zgłaszano również występowanie obrzęków, nadciśnienia tętniczego i niewydolności serca.³⁴

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane klasyfikuje się według następujących kategorii częstości występowania:^{1/10; często >1/100, 1/1000, 1/10 000, <1/1000; bardzo rzadko 5}

• bardzo często (≥ 1/10)
• często (≥ 1/100, < 1/10)
• niezbyt często (≥ 1/1 000, < 1/100)
• rzadko (≥ 1/10 000, < 1/1 000)
• bardzo rzadko (< 1/10 000)
• częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Flamexin" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych określono następująco: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), bardzo rzadko (6

Działania niepożądane według układów i narządów

Zaburzenia żołądka i jelit

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego. Do często występujących objawów należą: uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, ból brzucha, zaparcia, biegunka, zaburzenia w nadbrzuszu, wzdęcia z oddawaniem gazów, nudności, wymioty oraz niestrawność.⁷

Z niezbyt częstych działań niepożądanych odnotowano zapalenie błony śluzowej jamy ustnej.⁸

Do poważnych powikłań związanych ze stosowaniem piroksykamu należą: krwawienie z przewodu pokarmowego (w tym wymioty krwawe i smoliste stolce), zapalenie błony śluzowej żołądka, perforacje, owrzodzenia oraz zapalenie trzustki. Powikłania te występują z częstością nieznaną lub rzadko.⁹¹⁰

Zaostrzenie zapalenia okrężnicy i choroby Leśniowskiego-Crohna obserwowano u pacjentów z tymi schorzeniami.¹¹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Skórne reakcje niepożądane stanowią istotną grupę działań niepożądanych piroksykamu. Do często raportowanych objawów należą wysypka i świąd.¹²

Szczególnie niebezpieczne są ciężkie reakcje skórne, takie jak:¹³¹⁴

• Zespół Stevensa-Johnsona (bardzo rzadko)
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (zespół Lyella) (bardzo rzadko)

Z częstością nieznaną występują również: łysienie, obrzęk naczynioruchowy, złuszczające zapalenie skóry, rumień wielopostaciowy, osutka polekowa z eozynofilią i objawami układowymi (zespół DRESS), rumień trwały polekowy, skazy niemałopłytkowe (plamica Henocha-Schoenleina), oddzielanie się paznokcia od łożyska, nadwrażliwość na światło, pokrzywka oraz zmiany pęcherzowe.¹⁵

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Do często występujących zaburzeń hematologicznych należą: niedokrwistość, eozynofilia, leukopenia oraz małopłytkowość.¹⁶

Z nieznaną częstością mogą wystąpić poważniejsze zaburzenia, takie jak niedokrwistość aplastyczna czy niedokrwistość hemolityczna.¹⁷

Obserwowano również zmniejszenie stężenia hemoglobiny i wartości hematokrytu niezwiązane z krwawieniem z przewodu pokarmowego.¹⁸

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Stosowanie piroksykamu może prowadzić do różnych zaburzeń nerkowych, które występują z nieznaną częstością. Do najważniejszych należą:¹⁹

• Niewydolność nerek
• Zespół nerczycowy
• Zapalenie kłębuszków nerkowych
• Śródmiąższowe zapalenie nerek

Rzadko obserwowano martwicę brodawek nerkowych.²⁰

Zaburzenia układu nerwowego

Często zgłaszanymi działaniami niepożądanymi ze strony układu nerwowego są: ból głowy, zawroty głowy, senność oraz zawroty głowy spowodowane zaburzeniem błędnika.²¹

Z nieznaną częstością może wystąpić aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz parestezje.²²

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Z nieznaną częstością może wystąpić żółtaczka oraz zapalenie wątroby, które w rzadkich przypadkach może zakończyć się zgonem.²³

Pomimo że powyższe reakcje są rzadkie, w przypadku utrzymywania się nieprawidłowych wyników testów wątrobowych, z chwilą wystąpienia objawów wskazujących na zaburzenia czynności wątroby lub w przypadku wystąpienia objawów układowych (np. eozynofilia, wysypka), należy przerwać leczenie piroksykamem.²⁴

Zaburzenia układu immunologicznego

Z nieznaną częstością może wystąpić anafilaksja (ostra reakcja nadwrażliwości) oraz choroba posurowicza.²⁵

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Do niezbyt często występujących objawów należą kołatania serca.²⁶

Z nieznaną częstością raportowano zapalenie naczyń oraz nadciśnienie tętnicze.²⁷

Wyniki badań klinicznych i dane epidemiologiczne sugerują, że przyjmowanie niektórych leków z grupy NLPZ (szczególnie w dużych dawkach i w leczeniu przewlekłym) może być związane z niewielkiego stopnia zwiększonym ryzykiem wystąpienia tętniczych incydentów zakrzepowych, takich jak zawał mięśnia sercowego czy udar.²⁸

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Z nieznaną częstością występują: skurcz oskrzeli, duszność oraz krwawienie z nosa.²⁹

Inne działania niepożądane

Wśród innych istotnych działań niepożądanych należy wymienić:

• Zaburzenia oka: niewyraźne widzenie (niezbyt często), podrażnienia oka, opuchnięte powieki (częstość nieznana)³⁰
• Zaburzenia ucha i błędnika: szumy uszne (często), zaburzenia słuchu (częstość nieznana)³¹
• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: jadłowstręt, hiperglikemia (często), hipoglikemia (niezbyt często), zatrzymanie płynów (częstość nieznana)³²
• Zaburzenia psychiczne: depresja, zaburzenia snu, omamy, bezsenność, dezorientacja, zmiany nastroju, nerwowość (częstość nieznana)³³

Wpływ na wyniki badań diagnostycznych

Stosowanie piroksykamu może wpływać na wyniki badań laboratoryjnych. Do często obserwowanych zmian należą:³⁴

• Odwracalne zwiększenie stężenia azotu mocznikowego (BUN)
• Zwiększona aktywność aminotransferaz w surowicy
• Zwiększenie masy ciała
• Zmniejszone stężenie hemoglobiny
• Zmniejszenie wartości hematokrytu niezwiązane z krwawieniem z przewodu pokarmowego

Niezbyt często obserwuje się odwracalne zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi.³⁵

Z nieznaną częstością zgłaszano również dodatnie miana przeciwciał przeciwjądrowych (ANA) oraz zmniejszenie masy ciała.³⁶

Tabela działań niepożądanych piroksykamu z podziałem na układy i częstość występowania

Szczególnie niebezpieczne działania niepożądane piroksykamu

Powikłania żołądkowo-jelitowe

Do najbardziej niebezpiecznych działań niepożądanych dotyczących przewodu pokarmowego należą: wrzody w obrębie przewodu pokarmowego, perforacje lub krwawienie z przewodu pokarmowego, które czasem mogą kończyć się zgonem, szczególnie u osób w podeszłym wieku.³⁷

Ryzyko tych poważnych powikłań zwiększa się przy długotrwałym stosowaniu produktu leczniczego w dawkach większych niż 30 mg. Wczesne objawy, takie jak uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, mogą być sygnałem rozwijających się poważniejszych problemów.³⁸

Ciężkie reakcje skórne

Podczas stosowania piroksykamu odnotowano przypadki ciężkich reakcji skórnych, które mogą zagrażać życiu. Szczególnie niebezpieczne są:³⁹

• Zespół Stevensa-Johnsona – ciężka choroba z obecnością zmian pęcherzowych na skórze i błonach śluzowych
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (zespół Lyella) – stan zagrażający życiu, charakteryzujący się martwicą i oddzielaniem się naskórka na dużych powierzchniach skóry

W przypadku wystąpienia pierwszych objawów reakcji skórnych (wysypka, zmiany na błonach śluzowych) należy natychmiast przerwać stosowanie leku i skonsultować się z lekarzem.

Zaburzenia wątroby i niewydolność nerek

Zapalenie wątroby związane ze stosowaniem piroksykamu może w rzadkich przypadkach prowadzić do zgonu. Istotne jest monitorowanie wyników testów wątrobowych podczas terapii.⁴⁰

Niewydolność nerek, zespół nerczycowy i inne zaburzenia nerek są również poważnymi działaniami niepożądanymi, które wymagają szybkiego rozpoznania i odpowiedniego postępowania.⁴¹

Reakcje nadwrażliwości

Anafilaksja jest potencjalnie zagrażającą życiu reakcją nadwrażliwości, która wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Może objawiać się skurczem oskrzeli, obrzękiem naczynioruchowym, pokrzywką i innymi objawami układowymi.⁴²

Powikłania sercowo-naczyniowe

Stosowanie piroksykamu, podobnie jak innych NLPZ, może być związane z niewielkim zwiększeniem ryzyka wystąpienia tętniczych incydentów zakrzepowych, takich jak zawał mięśnia sercowego lub udar. Ryzyko to wzrasta szczególnie przy stosowaniu dużych dawek i podczas długotrwałej terapii.⁴³

Zgłaszano również występowanie obrzęków, nadciśnienia tętniczego i niewydolności serca w związku ze stosowaniem leków z grupy NLPZ. Należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość zaostrzenia zastoinowej niewydolności serca u pacjentów w podeszłym wieku lub pacjentów z zaburzeniami czynności serca.⁴⁴

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem piroksykamu, należy wdrożyć odpowiednie postępowanie:

1. W razie wystąpienia ciężkich reakcji skórnych, zaburzeń czynności wątroby, reakcji nadwrażliwości lub innych poważnych działań niepożądanych, leczenie należy natychmiast przerwać.
2. Przy utrzymywaniu się nieprawidłowych wyników testów wątrobowych lub przy wystąpieniu objawów wskazujących na zaburzenia czynności wątroby, należy przerwać stosowanie leku.
3. W przypadku niewielkich dolegliwości żołądkowo-jelitowych, można rozważyć zmniejszenie dawki lub podawanie leku podczas posiłków.
4. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane do odpowiednich organów nadzorujących bezpieczeństwo farmakoterapii.⁴⁵

Długotrwałe stosowanie piroksykamu, zwłaszcza w dawkach przekraczających 30 mg/dobę, wymaga regularnego monitorowania pacjenta pod kątem potencjalnych działań niepożądanych, szczególnie w odniesieniu do układu pokarmowego, wątroby i nerek.