Właściwości farmakokinetyczne
Pantoprazol

Właściwości farmakokinetyczne pantoprazolu: Wchłanianie

Pantoprazol charakteryzuje się szybkim wchłanianiem z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest w zależności od dawki – dla dawki 20 mg wynosi około 1-1,5 µg/ml, a dla dawki 40 mg około 2-3 µg/ml. Czas do osiągnięcia maksymalnego stężenia w surowicy (tmax) wynosi przeciętnie 2,0-2,5 godziny po podaniu dawki 20 mg oraz około 2,5 godziny po podaniu dawki 40 mg.^{1 2}

Całkowita biodostępność pantoprazolu w postaci tabletki wynosi około 77%. Wartości te pozostają stałe po wielokrotnym podaniu.^{3 4}

Istotną cechą farmakokinetyki pantoprazolu jest fakt, że jednoczesne przyjmowanie pokarmu nie ma wpływu na wartość pola pod krzywą (AUC), maksymalne stężenie w surowicy, a tym samym na biodostępność. Równoczesne przyjmowanie pokarmu może jedynie wpłynąć na opóźnienie działania leku.^{5 6 7}

Liniowość farmakokinetyki

Nie obserwuje się różnic w farmakokinetyce pantoprazolu po podaniu jednorazowym i wielokrotnym. W zakresie dawek od 10 do 80 mg kinetyka osoczowa pantoprazolu ma przebieg liniowy zarówno po podaniu doustnym, jak i dożylnym.^{8 9}

Dystrybucja pantoprazolu

Pantoprazol w znacznym stopniu wiąże się z białkami osocza – około 98%. Objętość dystrybucji jest relatywnie mała i wynosi około 0,15 l/kg, co wskazuje na ograniczoną dystrybucję do tkanek pozanaczyniowych.^{10 11 12}

Metabolizm pantoprazolu

Pantoprazol jest metabolizowany prawie wyłącznie w wątrobie. Głównym szlakiem metabolicznym jest demetylacja katalizowana przez enzym CYP2C19 z późniejszym sprzęganiem z siarczanem. Alternatywną drogą metaboliczną jest utlenianie przez CYP3A4.^{13 14}

Głównym metabolitem pantoprazolu zarówno w osoczu, jak i w moczu jest demetylopantoprazol, który jest sprzęgany z siarczanem.^{15 16}

Eliminacja pantoprazolu

Okres półtrwania końcowej fazy eliminacji pantoprazolu wynosi około 1 godziny, a klirens około 0,1 l/h/kg.^{17 18}

Metabolity pantoprazolu są wydalane przede wszystkim przez nerki (około 80%), pozostała część jest wydalana z kałem.^{19 20}

Okres półtrwania głównego metabolitu (demetylopantoprazol) wynosi około 1,5 godziny i nie różni się znacznie od okresu półtrwania pantoprazolu.^{21 22}

Ważną właściwością farmakokinetyczną pantoprazolu jest fakt, że pomimo krótkiego okresu półtrwania, lek ten charakteryzuje się długotrwałym działaniem farmakodynamicznym. Wynika to z tego, że pantoprazol specyficznie wiąże się z pompą protonową w komórkach okładzinowych, a okres półtrwania dla fazy eliminacji nie koreluje z dłuższym okresem działania (zahamowanie wydzielania kwasu).^{23 24}

Właściwości farmakokinetyczne u szczególnych grup pacjentów

Pacjenci słabo metabolizujący

U około 3% populacji europejskiej, określonej jako osoby słabo metabolizujące, nie występuje funkcjonalny enzym CYP2C19. U tych osób metabolizm pantoprazolu jest prawdopodobnie katalizowany głównie przez CYP3A4.^{25 26}

Po podaniu pojedynczej dawki 40 mg pantoprazolu, średnie pole powierzchni pod krzywą zależności stężenia w osoczu do czasu (AUC) było około 6 razy większe u osób słabo metabolizujących w porównaniu do osób posiadających funkcjonalny enzym CYP2C19 (intensywnie metabolizujący). Średnie wartości maksymalnego stężenia w osoczu wzrosły o około 60%.^{27 28}

Pomimo tych różnic farmakokinetycznych, dane te nie mają wpływu na dawkowanie pantoprazolu.^{29 30}

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Nie ma konieczności zmniejszania dawki pantoprazolu u osób z zaburzeniami czynności nerek, w tym u pacjentów poddawanych dializie. Podobnie jak u zdrowych osób, okres półtrwania pantoprazolu jest krótki.^{31 32}

Podczas dializy usuwane są tylko niewielkie ilości pantoprazolu.^{33 34}

Chociaż okres półtrwania głównego metabolitu jest umiarkowanie wydłużony (2-3 godziny), wydalanie pozostaje szybkie i nie dochodzi do kumulacji produktu.^{35 36}

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z marskością wątroby (klasa A i B według Childa) okres półtrwania pantoprazolu wydłuża się do 3-9 godzin (w zależności od stopnia zaburzenia czynności wątroby), a wartości AUC (pola pod krzywą) zwiększają się 3-7-krotnie.^{37 38 39}

Mimo tych zmian farmakokinetycznych, maksymalne stężenie pantoprazolu w surowicy zwiększa się tylko nieznacznie, 1,3-1,5-krotnie w porównaniu ze zdrowymi osobami.^{40 41 42}

Pacjenci w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku obserwuje się niewielkie zwiększenie wartości AUC oraz stężenia maksymalnego (Cmax) w porównaniu z osobami młodszymi. Różnice te nie są jednak klinicznie istotne i nie ma konieczności dostosowywania dawki ze względu na wiek.^{43 44}

Dzieci i młodzież

Badania farmakokinetyczne pantoprazolu przeprowadzono również u dzieci i młodzieży. Po podaniu dzieciom w wieku 5-16 lat pojedynczej doustnej dawki 20 lub 40 mg pantoprazolu, wartości AUC i Cmax odpowiadały zakresowi wartości obserwowanych u dorosłych.^{45 46}

W przypadku podania dożylnego dzieciom w wieku 2-16 lat pantoprazolu w dawce 0,8 lub 1,6 mg/kg masy ciała, nie stwierdzono znaczącej zależności pomiędzy klirensem pantoprazolu a wiekiem lub masą ciała. Wartość AUC oraz objętość dystrybucji były zgodne z danymi uzyskanymi u osób dorosłych.^{47 48}

Porównanie parametrów farmakokinetycznych pantoprazolu

^{49 50}

Podsumowanie właściwości farmakokinetycznych

Pantoprazol jest lekiem charakteryzującym się szybkim wchłanianiem z przewodu pokarmowego, wysokim stopniem wiązania z białkami osocza oraz relatywnie krótkim okresem półtrwania w surowicy. Farmakokinetyka pantoprazolu ma charakter liniowy w zakresie dawek terapeutycznych i nie zmienia się po wielokrotnym podaniu. Lek jest metabolizowany głównie w wątrobie przy udziale enzymu CYP2C19, a metabolity wydalane są przede wszystkim przez nerki.⁵¹

Istotne jest, że pomimo krótkiego okresu półtrwania w surowicy, pantoprazol zapewnia długotrwałe działanie farmakologiczne wynikające z jego specyficznego wiązania z pompą protonową w komórkach okładzinowych żołądka.⁵²

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek nie ma konieczności modyfikacji dawkowania, natomiast u pacjentów z zaawansowanymi zaburzeniami czynności wątroby może dojść do znaczącego wydłużenia okresu półtrwania i zwiększenia ekspozycji na lek.⁵³

W populacji europejskiej około 3% osób to tak zwani „słabi metabolizerzy” z nieaktywnym enzymem CYP2C19, u których stwierdza się znacznie wyższą ekspozycję na pantoprazol, jednak nie wpływa to na zalecenia dotyczące dawkowania.⁵⁴