Działania niepożądane
Noradrenalina

Działania niepożądane substancji noradrenalina

Noradrenalina jest katecholaminą o silnym działaniu agonistycznym na receptory α-adrenergiczne i słabszym na receptory β-adrenergiczne. Ze względu na mechanizm działania i zastosowanie kliniczne głównie w stanach zagrożenia życia, podczas jej stosowania mogą wystąpić liczne działania niepożądane związane przede wszystkim z jej działaniem naczynioskurczowym, wpływem na układ sercowo-naczyniowy oraz ośrodkowy układ nerwowy.¹

Zaburzenia układu krążenia

Jedne z najpoważniejszych działań niepożądanych dotyczą układu sercowo-naczyniowego. Wśród nich należy wymienić bradykardię (prawdopodobnie jako odruch w wyniku podwyższenia ciśnienia tętniczego), tachykardię, zaburzenia rytmu serca oraz zmiany w elektrokardiogramie. Noradrenalina może również powodować kołatanie serca oraz zwiększenie kurczliwości mięśnia sercowego wynikające z działania beta-adrenergicznego na serce (działanie inotropowe i chronotropowe).²

W ciężkich przypadkach może dojść do wstrząsu kardiogennego, ostrej niewydolności serca lub kardiomiopatii indukowanej stresem. Zaburzenia rytmu serca występują szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu noradrenaliny i leków zwiększających wrażliwość mięśnia sercowego, a bardziej narażeni są pacjenci z hipoksją lub hiperkapnią.³⁴

Zaburzenia naczyniowe

Najczęstszym działaniem niepożądanym ze strony układu naczyniowego jest nadciśnienie tętnicze, które może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak krwawienie śródczaszkowe. Nadmierne zwiększenie ciśnienia tętniczego może towarzyszyć obwodowemu niedokrwieniu tkanek. Silne działanie naczynioskurczowe noradrenaliny może prowadzić do niedokrwienia obwodowego, powodując uczucie zimna i bladość kończyn oraz twarzy.⁵

W skrajnych przypadkach może dojść do zgorzeli kończyn. Długotrwałe podawanie noradrenaliny może także spowodować zmniejszenie objętości osocza.⁶⁷

Zaburzenia układu nerwowego

Ze strony układu nerwowego noradrenalina może powodować ból głowy (często przemijający), drżenie, lęk, bezsenność, splątanie, osłabienie, a nawet stany psychotyczne. W niektórych przypadkach odnotowuje się również niepokój, nerwowość i zawroty głowy.⁸⁹

Zaburzenia oczu

U pacjentów z predyspozycjami anatomicznymi w postaci zamykającego się kąta przesączania może wystąpić ostra jaskra, co jest bardzo częstym działaniem niepożądanym w tej grupie pacjentów.¹⁰¹¹

Zaburzenia układu oddechowego

Noradrenalina może powodować duszność, niewydolność oddechową lub trudności w oddychaniu. W skrajnych przypadkach, zwłaszcza przy znacznym podwyższeniu ciśnienia tętniczego, może dojść do obrzęku płuc.¹²¹³

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Często występującymi działaniami niepożądanymi ze strony przewodu pokarmowego są nudności i wymioty. W niektórych przypadkach może pojawić się również utrata łaknienia.¹⁴¹⁵

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Noradrenalina może powodować zatrzymanie moczu oraz zmniejszenie ilości wydalanego moczu. Jest to związane ze zmniejszeniem przepływu krwi przez nerki w wyniku działania naczynioskurczowego.¹⁶¹⁷

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

U pacjentów leczonych noradrenaliną mogą wystąpić reakcje skórne, takie jak bladość, nadmierne pocenie się, niebieskawe zabarwienie skóry, uderzenia gorąca lub zaczerwienienie skóry. Rzadziej obserwuje się wysypkę skórną, pokrzywkę lub swędzenie. W niektórych przypadkach może dojść do bliznowacenia skóry.¹⁸

Zaburzenia miejscowe

W miejscu podania noradrenaliny może wystąpić wynaczynienie prowadzące do martwicy w miejscu wkłucia. Możliwe jest również podrażnienie tkanek w miejscu iniekcji.¹⁹²⁰

Zaburzenia metaboliczne

Długotrwałe stosowanie noradrenaliny może prowadzić do hiperglikemii i kwasicy mleczanowej, szczególnie w przypadku niedostatecznej podaży płynów.²¹²²

Powikłania związane z długotrwałym podawaniem

Długotrwałe podawanie noradrenaliny jako wazopresora, bez odpowiedniej wymiany objętości krwi, może powodować szereg poważnych powikłań, w tym:²³

• ciężkie zwężenie naczyń obwodowych i trzewnych
• zmniejszenie przepływu krwi przez nerki
• zmniejszenie wytwarzania moczu
• niedotlenienie tkanek
• zwiększenie stężenia mleczanu w surowicy

²⁴

Ważne jest, aby podczas długotrwałego podawania noradrenaliny zapewnić odpowiednią suplementację płynów i elektrolitów, aby zapobiec zmniejszeniu objętości osocza. W przeciwnym razie po przerwaniu wlewu noradrenaliny może ponownie wystąpić niedociśnienie tętnicze lub utrzymane zostanie ciśnienie krwi, ale z ryzykiem ciężkiego skurczu naczyń obwodowych i trzewnych skutkującym zmniejszeniem przepływu krwi.²⁵

Reakcje nadwrażliwości i przedawkowanie

W przypadku nadwrażliwości lub przedawkowania noradrenaliny częściej mogą wystąpić takie objawy jak: nadciśnienie tętnicze, światłowstręt, ból zamostkowy, ból gardła, bladość, intensywne pocenie się i wymioty. W skrajnych przypadkach może dojść do ostrego obrzęku płuc, zaburzeń rytmu serca lub zatrzymania krążenia.²⁶²⁷

Tabela działań niepożądanych noradrenaliny

Poniższa tabela przedstawia najważniejsze działania niepożądane noradrenaliny sklasyfikowane według układów i narządów, wraz z ich opisem oraz częstotliwością występowania. Należy zaznaczyć, że częstość większości działań niepożądanych jest określana jako „nieznana”, ponieważ dane pochodzą głównie ze zgłoszeń spontanicznych i trudno jest na tej podstawie ustalić dokładną częstość ich występowania.²⁸

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Stosowanie noradrenaliny wiąże się z szeregiem poważnych niebezpieczeństw, które wymagają szczególnej uwagi klinicznej:²⁹

Zgorzel kończyn – długotrwałe niedokrwienie obwodowe spowodowane silnym skurczem naczyń może prowadzić do martwicy tkanek i zgorzeli kończyn, co może skutkować koniecznością amputacji. Jest to szczególnie niebezpieczne u pacjentów z już istniejącymi chorobami naczyń obwodowych.³⁰

Zaburzenia rytmu serca – mogą prowadzić do nagłego zatrzymania krążenia, szczególnie u pacjentów z chorobą wieńcową, zaburzeniami przewodzenia lub przy jednoczesnym stosowaniu leków zwiększających wrażliwość mięśnia sercowego.³¹

Kardiomiopatia indukowana stresem – wysokie stężenia katecholamin mogą prowadzić do uszkodzenia mięśnia sercowego i rozwoju kardiomiopatii stresowej (takotsubo), która może skutkować ostrą niewydolnością serca.³²

Nadciśnienie przełomowe – znaczny i nagły wzrost ciśnienia tętniczego może prowadzić do krwawienia śródczaszkowego, ostrego obrzęku płuc, zaburzeń rytmu serca lub zatrzymania krążenia.³³

Kwasica metaboliczna – długotrwałe stosowanie noradrenaliny, szczególnie bez odpowiedniej płynoterapii, może prowadzić do kwasicy mleczanowej wynikającej z niedotlenienia tkanek, co dodatkowo pogarsza perfuzję narządową.³⁴

Martwica związana z wynaczynieniem – wynaczynienie noradrenaliny poza naczynie może prowadzić do ciężkiej martwicy tkanek w miejscu wkłucia, co wymaga natychmiastowej interwencji.³⁵

Niewydolność nerek – zmniejszenie przepływu krwi przez nerki może prowadzić do ostrej niewydolności nerek, oligourii lub anurii.³⁶

Ostra jaskra – u pacjentów z predyspozycjami anatomicznymi może wystąpić zamknięcie kąta przesączania i nagły wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego prowadzący do ostrej jaskry i potencjalnej utraty wzroku.³⁷

Ze względu na wymienione powyżej niebezpieczeństwa, noradrenalina powinna być stosowana pod ścisłym nadzorem medycznym, najlepiej w warunkach oddziału intensywnej terapii, z ciągłym monitorowaniem podstawowych parametrów życiowych oraz dokładnym kontrolowaniem szybkości wlewu i ciśnienia tętniczego.³⁸