Właściwości farmakodynamiczne
Noradrenalina

Właściwości farmakodynamiczne noradrenaliny

Noradrenalina, jako substancja aktywna stosowana w lecznictwie, charakteryzuje się złożonymi mechanizmami działania farmakodynamicznego, które wynikają z jej oddziaływania na różne typy receptorów w organizmie. Mechanizmy te przekładają się na specyficzne efekty kliniczne, które determinują jej zastosowanie terapeutyczne w różnych stanach chorobowych, szczególnie w zaburzeniach hemodynamicznych.^{1 2 3}

Działanie na receptory adrenergiczne

Noradrenalina wykazuje wysoce specyficzne działanie na różne typy receptorów adrenergicznych w organizmie. Charakteryzuje się ona bardzo silnym działaniem na receptory alfa-adrenergiczne oraz bardziej umiarkowanym działaniem na receptory beta-1-adrenergiczne.⁴ Działanie na naczynia krwionośne noradrenaliny podawanej w typowych dawkach terapeutycznych wynika z jednoczesnego pobudzania receptorów alfa- i beta-adrenergicznych w sercu i układzie naczyniowym. Poza sercem, noradrenalina działa przede wszystkim na receptory alfa-adrenergiczne.^{5 6}

W przeciwieństwie do adrenaliny, noradrenalina ma porównywalnie silne działanie na receptory α i β1, ale tylko słaby wpływ na receptory β2. Jej najbardziej charakterystyczną właściwością jest wywoływanie skurczu naczyń krwionośnych (działanie α-mimetyczne), które w przeciwieństwie do adrenaliny obejmuje również naczynia mięśni szkieletowych.⁷

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Głównym efektem działania noradrenaliny na układ sercowo-naczyniowy jest zwiększenie siły skurczu mięśnia sercowego i (przy braku hamowania poprzez nerw błędny) częstości skurczów mięśnia sercowego.^{8 9} Wzrost ciśnienia tętniczego związany z obkurczeniem naczyń może wywołać odruchowe zwolnienie czynności serca poprzez aktywację baroreceptorów.^{10 11}

Noradrenalina powoduje zwężenie naczyń krwionośnych, z wyjątkiem naczyń wieńcowych, które pośrednio rozszerza poprzez zwiększenie zużycia tlenu.¹² Efektem działania noradrenaliny jest zwiększenie oporu obwodowego oraz ciśnienia rozkurczowego i skurczowego.^{13 14}

Wpływ na przepływy narządowe

Działanie obkurczające naczynia może prowadzić do zmniejszenia przepływu krwi w nerkach, wątrobie, skórze i mięśniach gładkich.^{15 16} Miejscowe obkurczenie naczyń może powodować hemostazę i (lub) martwicę.^{17 18}

W wyniku wzrostu ciśnienia krwi pod wpływem noradrenaliny często dochodzi do zwiększenia przepływu krwi w obszarach objętych mechanizmem autoregulacji, takich jak ośrodkowy układ nerwowy i tętnice wieńcowe; perfuzja nerek jest natomiast zmniejszona.¹⁹

Porównanie działania noradrenaliny i adrenaliny

Wpływ noradrenaliny na receptory β1 w sercu jest porównywalny z działaniem adrenaliny, ale jest on w większości maskowany przez wpływ wzrostu ciśnienia tętniczego, który poprzez baroreceptory wyzwala przywspółczulną bradykardię. Niemniej jednak po podaniu noradrenaliny można się spodziewać tachykardii i arytmii.²⁰

Wpływ noradrenaliny na receptory β2, np. w mięśniach klatki piersiowej, jest niewielki. Wpływ noradrenaliny na metabolizm węglowodanów i tłuszczów jest również, w przeciwieństwie do adrenaliny, widoczny tylko w wyższym zakresie dawek farmakologicznych.²¹

Zastosowanie kliniczne noradrenaliny

Z punktu widzenia terapeutycznego istotne są następujące skutki działania noradrenaliny: we wstrząsie septycznym istotną rolę odgrywa wzrost ciśnienia tętniczego, zwłaszcza w przypadku utraty napięcia naczyniowego. W przypadku istniejącej hipotensji obserwuje się również β1-agonistyczne (dodatnio inotropowe i dodatnio chronotropowe) działanie noradrenaliny na serce.²²

Działanie w skojarzeniu z lidokainą

W przypadku produktu leczniczego zawierającego lidokainę i noradrenalinę (Lignocainum 2% c. noradrenalino 0,00125% WZF), noradrenalina obkurcza naczynia krwionośne. Dodatek leku sympatykomimetycznego ma na celu zmniejszenie wchłaniania lidokainy z miejsca podania. W wyższych dawkach może wystąpić działanie ogólnoustrojowe noradrenaliny.²³

Wpływ modulacji receptorowej na działanie noradrenaliny

Łącząc noradrenalinę z antagonistami receptorów α lub lekami rozszerzającymi naczynia krwionośne, można osłabić jej działanie podnoszące ciśnienie tętnicze oraz zmienić stosunek między α-mimetycznym zwężeniem naczyń a β1-mimetyczną stymulacją serca.²⁴

Czas działania i ustępowanie efektu

Działanie noradrenaliny na ciśnienie krwi ustępuje w ciągu 1-2 minut od przerwania infuzji.^{25 26 27}

Może ponadto wystąpić tolerancja na działanie noradrenaliny w trakcie długotrwałego podawania.^{28 29}

Farmakodynamika w populacjach szczególnych

Dzieci i młodzież

Brak jest danych dotyczących właściwości farmakodynamicznych noradrenaliny w populacji dzieci i młodzieży.³⁰

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych noradrenaliny

Noradrenalina jest substancją o złożonym działaniu farmakodynamicznym, które wynika przede wszystkim z jej wpływu na receptory adrenergiczne (głównie alfa i beta-1). Główne efekty farmakodynamiczne obejmują:

• Silne działanie naczynioskurczowe poprzez stymulację receptorów alfa-adrenergicznych³¹
• Dodatnie działanie inotropowe i częściowo chronotropowe poprzez stymulację receptorów beta-1-adrenergicznych³²
• Zwiększenie oporu obwodowego naczyń
• Zwiększenie ciśnienia skurczowego i rozkurczowego
• Potencjalne zmniejszenie przepływu krwi w nerkach, wątrobie, skórze i mięśniach gładkich
• Szybkie ustępowanie działania po zakończeniu infuzji (1-2 minuty)

³³

Te właściwości farmakodynamiczne determinują zastosowanie noradrenaliny w stanach wymagających stabilizacji hemodynamicznej, szczególnie we wstrząsie z utratą napięcia naczyniowego.