Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Mometazon

Immunosupresja i ryzyko zakażeń podczas stosowania mometazonu

Mometazon furoinian, podobnie jak inne kortykosteroidy, może wywierać działanie immunosupresyjne, co wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności u pacjentów z chorobami zakaźnymi. Produkt należy stosować ostrożnie u pacjentów z czynną gruźlicą lub nieaktywnymi gruźliczymi zakażeniami układu oddechowego, a także z nieleczonymi zakażeniami grzybiczymi, bakteryjnymi lub ogólnoustrojowymi zakażeniami wirusowymi.^{1 2}

Pacjentów otrzymujących kortykosteroidy, u których możliwe jest wystąpienie działania immunosupresyjnego, należy poinformować o ryzyku związanym z kontaktem z niektórymi chorobami zakaźnymi (np. ospa wietrzna, odra) oraz o konieczności zasięgnięcia porady lekarza w przypadku, gdy dojdzie do kontaktu z nimi.^{3 4}

W przypadku wystąpienia zakażenia w trakcie stosowania mometazonu, należy zastosować odpowiednie leczenie przeciwbakteryjne lub przeciwgrzybicze. Jeśli nie nastąpi szybka poprawa, stosowanie mometazonu należy przerwać do czasu opanowania zakażenia.^{5 6}

Ogólnoustrojowe działania kortykosteroidów przy stosowaniu mometazonu

Pomimo miejscowego podawania mometazonu (donosowo, na skórę), mogą wystąpić ogólnoustrojowe działania kortykosteroidów, szczególnie w przypadku stosowania dużych dawek przez długi okres. Działania te są znacznie mniej prawdopodobne niż w przypadku kortykosteroidów stosowanych doustnie i mogą różnić się u poszczególnych pacjentów, jak również pomiędzy różnymi produktami zawierającymi kortykosteroidy.^{7 8}

Potencjalne działania ogólnoustrojowe

Potencjalne działania ogólnoustrojowe mogą obejmować:

• zespół Cushinga
• wygląd twarzy jak w zespole Cushinga
• zahamowanie czynności kory nadnerczy
• opóźnienie wzrostu u dzieci i młodzieży
• zaćmę
• jaskrę
• rzadziej szereg objawów psychicznych lub zmian zachowania, w tym nadmierną aktywność psychoruchową, zaburzenia snu, lęk, depresję lub agresję (zwłaszcza u dzieci)^{9 10}

Wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza

Ogólnoustrojowe wchłanianie kortykosteroidów podawanych miejscowo może powodować odwracalne zahamowanie czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) z potencjalnym niedoborem glikokortykosteroidów po odstawieniu produktu.^{11 12}

Pacjenci stosujący kortykosteroidy miejscowo na dużą powierzchnię skóry lub pod opatrunek okluzyjny powinni być poddawani okresowej kontroli w kierunku objawów zahamowania czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.^{13 14}

Szczególne środki ostrożności przy zmianie terapii

Pacjenci, u których zamieniono stosowane długotrwale ogólnie działające kortykosteroidy na mometazon, wymagają szczególnej uwagi. U pacjentów, u których zaprzestano podawania działających ogólnie kortykosteroidów, może wystąpić trwająca kilka miesięcy niewydolność kory nadnerczy.^{15 16}

Jeżeli u pacjentów występują przedmiotowe i podmiotowe objawy niewydolności kory nadnerczy lub objawy odstawienne (np. ból stawów i/lub ból mięśni, znużenie i depresja początkowa), należy pomimo ustąpienia objawów nosowych powrócić do leczenia działającymi ogólnie kortykosteroidami oraz zastosować inne metody leczenia.^{17 18}

Zmiana leczenia może również ujawnić istniejące wcześniej choroby alergiczne, takie jak alergiczne zapalenie spojówek i wyprysk, uprzednio hamowane przez ogólnie działające kortykosteroidy.^{19 20}

Stosowanie dawek większych niż zalecane

Leczenie dawkami większymi niż zalecane może spowodować znaczące klinicznie zahamowanie czynności kory nadnerczy. Jeśli stosowane są dawki większe niż zalecane, należy rozważyć dodatkowe podanie ogólnie działających kortykosteroidów w okresie stresu lub przed planowanym zabiegiem chirurgicznym.^{21 22}

Szczególne ostrzeżenia dotyczące miejscowych działań mometazonu

Przy stosowaniu donosowym

Po 12 miesiącach stosowania mometazonu furoinianu w badaniu z udziałem pacjentów z całorocznym zapaleniem błony śluzowej nosa nie stwierdzono żadnych objawów zaniku błony śluzowej nosa; ponadto mometazonu furoinian wykazywał zdolność przywracania zbliżonej do prawidłowej struktury histologicznej błony śluzowej nosa.^{23 24}

Jednak pacjentów stosujących mometazon donosowo przez kilka miesięcy lub dłużej należy okresowo badać w celu wykrycia ewentualnych zmian w błonie śluzowej nosa.^{25 26}

W przypadku wystąpienia miejscowego grzybiczego zakażenia błony śluzowej nosa lub gardła, należy odstawić mometazon lub rozpocząć odpowiednie leczenie. Utrzymujące się podrażnienie błony śluzowej nosogardzieli może być wskazaniem do zaprzestania stosowania produktu.^{27 28}

Mometazonu w postaci aerozolu do nosa nie zaleca się stosować u pacjentów z perforacją przegrody nosowej.^{29 30}

W badaniach klinicznych, krwawienia z nosa występowały u pacjentów z większą częstością w porównaniu do placebo. Krwawienia z nosa były zazwyczaj łagodne i ustępowały samoistnie.^{31 32}

Przy stosowaniu na skórę

Jeśli po zastosowaniu mometazonu na skórę wystąpią objawy podrażnienia lub reakcja alergiczna, należy natychmiast odstawić produkt i zastosować odpowiednie leczenie.^{33 34}

Toksyczność miejscowa i ogólnoustrojowa występuje często, szczególnie po długotrwałym, nieprzerwanym stosowaniu produktu na duże powierzchnie uszkodzonej skóry, w fałdach skórnych oraz pod opatrunkami okluzyjnymi.^{35 36}

Opatrunków okluzyjnych nie należy stosować u dzieci lub na skórę twarzy. Jeśli konieczne jest nałożenie produktu na twarz, leczenie powinno trwać maksymalnie 5 dni.^{37 38}

U wszystkich pacjentów, niezależnie od wieku, należy unikać długotrwałej stałej terapii.^{39 40}

Stosowanie w łuszczycy

Należy zachować szczególną ostrożność stosując mometazon u pacjentów z łuszczycą, gdyż miejscowe stosowanie kortykosteroidów w tej chorobie może być niebezpieczne z wielu powodów:^{41 42}

• nawrót choroby spowodowany rozwojem tolerancji
• ryzyko wystąpienia uogólnionej łuszczycy krostkowej
• ogólne działania toksyczne spowodowane zaburzeniem ciągłości skóry^{43 44}

W przypadku stosowania produktu u pacjentów z łuszczycą, ważne jest dokładne monitorowanie pacjenta.⁴⁵

Efekt „z odbicia” i inne powikłania przy nagłym przerwaniu leczenia

Tak jak w przypadku innych silnie działających glikokortykosteroidów stosowanych miejscowo, należy unikać nagłego zaprzestania leczenia. Po nagłym odstawieniu produktu zawierającego silnie działające glikokortykosteroidy może wystąpić efekt „z odbicia”, objawiający się stanem zapalnym skóry, nasilonym zaczerwienieniem, pieczeniem i kłującym bólem.^{46 47}

Można temu zapobiec poprzez stopniowe zmniejszanie dawki produktu, np. przed odstawieniem produktu należy prowadzić leczenie w sposób przerywany lub zwiększać odstępy pomiędzy kolejnymi aplikacjami.^{48 49}

Stosowanie mometazonu u dzieci i młodzieży

U dzieci, ze względu na większy niż u dorosłych stosunek powierzchni ciała do masy, istnieje większe prawdopodobieństwo podatności na toksyczność ogólnoustrojową podczas stosowania równoważnych dawek mometazonu.^{50 51}

Wszelkie działania niepożądane zgłaszane po stosowaniu kortykosteroidów o działaniu ogólnym, w tym zahamowanie czynności kory nadnerczy, mogą również występować w przypadku miejscowego stosowania kortykosteroidów, szczególnie u niemowląt i dzieci.^{52 53}

Szczególne środki ostrożności

Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę produktu zawierającego kortykosteroidy, pozwalającą na złagodzenie objawów choroby, zwłaszcza u dzieci.^{54 55}

Mometazon należy stosować ostrożnie u dzieci w wieku 2 lat lub starszych, choć nie zbadano bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności przez okres dłuższy niż 3 tygodnie. Nie zaleca się stosowania produktu u dzieci w wieku poniżej 2 lat, gdyż nie określono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności produktu w tej grupie wiekowej.^{56 57}

Wpływ na wzrost u dzieci i młodzieży

Przewlekłe leczenie kortykosteroidami może zaburzać wzrost i rozwój dzieci.^{58 59}

W przypadku stosowania mometazonu w postaci aerozolu do nosa u dzieci, zaleca się regularną kontrolę wzrostu. W przypadku spowolnienia wzrostu należy, jeśli to możliwe, zmniejszyć dawkę kortykosteroidu donosowego do najmniejszej dawki, skutecznie łagodzącej objawy. Należy również rozważyć skierowanie pacjenta do specjalisty pediatry.^{60 61}

Zaburzenia widzenia podczas stosowania mometazonu

Podczas ogólnoustrojowego i miejscowego (w tym podanie donosowe, wziewne i do oka) stosowania kortykosteroidów mogą wystąpić zaburzenia widzenia.^{62 63}

Jeżeli u pacjenta wystąpią takie objawy, jak nieostre widzenie lub inne zaburzenia widzenia, należy rozważyć skierowanie go do okulisty w celu ustalenia możliwych przyczyn, do których może należeć:^{64 65}

• zaćma
• jaskra
• rzadkie choroby, takie jak centralna chorioretinopatia surowicza (CSCR), którą notowano po ogólnoustrojowym i miejscowym stosowaniu kortykosteroidów^{66 67}

Podczas stosowania kortykosteroidów donosowo zgłaszano przypadki podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego.^{68 69}

Mometazon podawany miejscowo nie jest przeznaczony do leczenia okulistycznego (w tym również w obrębie powiek) ze względu na bardzo rzadkie ryzyko wystąpienia jaskry prostej lub zaćmy podtorebkowej.^{70 71}

Zawartość benzalkoniowego chlorku w produktach donosowych

Produkty z mometazonem w postaci aerozolu do nosa zawierają benzalkoniowy chlorek, który może powodować podrażnienie lub obrzęk wewnątrz nosa, zwłaszcza jeżeli jest stosowany przez długi czas.^{72 73}

Inne ostrzeżenia i środki ostrożności

Maskowanie objawów chorobowych

Glikokortykosteroidy mogą zmieniać wygląd niektórych zmian chorobowych, co może utrudniać postawienie właściwej diagnozy, mogą również opóźniać gojenie.^{74 75}

Polipy nosa przy stosowaniu donosowym mometazonu

Nie badano bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności mometazonu w leczeniu jednostronnych polipów nosa, polipów związanych z mukowiscydozą lub polipów całkowicie zamykających jamę nosową.^{76 77}

Jednostronne polipy o dziwnym lub nieregularnym kształcie, zwłaszcza owrzodzone lub krwawiące, należy dokładnie zbadać.^{78 79}

Działania niezwiązane z miejscem podania

Mimo że stosowanie mometazonu w postaci aerozolu do nosa pozwala na kontrolę objawów zapalenia błony śluzowej nosa u większości pacjentów, równoczesne wprowadzenie dodatkowego leczenia może złagodzić inne objawy, a w szczególności objawy oczne.^{80 81}