Przedawkowanie
Metoprolol

Przedawkowanie metoprololu – charakterystyka toksyczności

Metoprolol jest selektywnym antagonistą receptorów β1-adrenergicznych, stosowanym powszechnie w leczeniu nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca, zaburzeń rytmu serca oraz niewydolności serca. Przedawkowanie metoprololu stanowi poważne zagrożenie dla życia pacjenta ze względu na jego działanie na układ sercowo-naczyniowy, ośrodkowy układ nerwowy oraz układ oddechowy.¹

Dawki toksyczne

Toksyczność metoprololu jest zależna od dawki, przy czym odnotowano następujące przypadki:

• Dawka 100 mg u dziecka w wieku 5 lat nie spowodowała żadnych objawów po wykonaniu płukania żołądka
• Dawka 450 mg u 12-letniego dziecka wywołała umiarkowane zatrucie
• Dawka 1,4 g u osoby dorosłej spowodowała umiarkowane zatrucie
• Dawka 2,5 g u osoby dorosłej skutkowała ciężkim zatruciem
• Dawka 7,5 g u osoby dorosłej wywołała bardzo ciężkie zatrucie, które zakończyło się zgonem

²³

Czynniki nasilające objawy przedawkowania

Istnieją czynniki, które mogą nasilać objawy przedawkowania metoprololu:

• Jednoczesne spożycie alkoholu
• Przyjmowanie innych leków przeciwnadciśnieniowych
• Jednoczesne stosowanie chinidyny
• Stosowanie barbituranów

⁴⁵

Objawy przedawkowania metoprololu

Obraz kliniczny przedawkowania zależy od stopnia zatrucia, przy czym objawy toksyczne mogą dotyczyć różnych układów i narządów.⁶

Czas wystąpienia i utrzymywania się objawów

Pierwsze objawy przedawkowania metoprololu pojawiają się zazwyczaj po upływie 20 minut do 2 godzin od przyjęcia leku. W przypadku znacznego przedawkowania, objawy mogą utrzymywać się przez kilka dni, mimo zmniejszającego się stężenia metoprololu w osoczu.⁷⁸

Dominujące grupy objawów

W większości przypadków przedawkowania metoprololu dominują objawy sercowo-naczyniowe, jednakże w niektórych przypadkach, szczególnie u dzieci i młodzieży, mogą przeważać objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego oraz objawy depresji oddechowej.⁹¹⁰

Powyższe objawy zostały zidentyfikowane na podstawie danych z charakterystyk produktów leczniczych zawierających metoprolol.^11121314

Postępowanie w przedawkowaniu metoprololu

Monitorowanie i ocena pacjenta

W przypadku przedawkowania metoprololu konieczna jest hospitalizacja pacjenta, najczęściej na oddziale intensywnej opieki medycznej, gdzie możliwe jest:¹⁵

• Ciągłe monitorowanie czynności serca
• Monitorowanie gazometrii krwi tętniczej
• Regularne kontrolowanie parametrów biochemicznych krwi
• Wprowadzenie, w razie konieczności, leczenia podtrzymującego

¹⁶

Nawet pacjenci w pozornie dobrym stanie, którzy w niewielkim stopniu przedawkowali metoprolol, powinni być uważnie obserwowani przez co najmniej 4 godziny pod kątem wystąpienia objawów zatrucia.¹⁷

Postępowanie wstępne

W przypadku przyjęcia doustnego metoprololu w ilości potencjalnie zagrażającej życiu należy rozważyć następujące działania (jeśli od momentu zażycia leku nie upłynęło więcej niż 4 godziny):¹⁸¹⁹

• Wywołanie wymiotów
• Wykonanie płukania żołądka
• Podanie węgla aktywowanego w celu zmniejszenia wchłaniania leku z przewodu pokarmowego

Należy pamiętać, że hemodializa najprawdopodobniej nie będzie skuteczna w usuwaniu metoprololu z organizmu.²⁰

Leczenie farmakologiczne poszczególnych objawów

Leczenie bradykardii i zaburzeń przewodzenia

W celu leczenia bradykardii i zaburzeń przewodzenia w sercu można zastosować:²¹²²

• Atropinę (zazwyczaj 0,5-2,0 mg dożylnie)
• Leki adrenomimetyczne (sympatykomimetyki)
• Rozrusznik serca (stymulator)

²³

Leczenie niedociśnienia, niewydolności serca i wstrząsu

W przypadku niedociśnienia, ostrej niewydolności serca oraz wstrząsu należy zastosować:²⁴²⁵

• Leki zwiększające objętość wewnątrznaczyniową (płyny infuzyjne)
• Glukagon (we wstrzyknięciu, a następnie w razie potrzeby we wlewie dożylnym)
• Leki sympatykomimetyczne dożylne, takie jak dobutamina
• W przypadku występowania rozszerzenia naczyń krwionośnych – dodatkowo agonistów receptorów α1-adrenergicznych
• Można rozważyć dożylne podanie jonów wapnia

²⁶

Leczenie skurczu oskrzeli

Skurcz oskrzeli powinien ustąpić po zastosowaniu:²⁷²⁸

• Leków rozszerzających oskrzela, w szczególności β2-sympatykomimetyków (preferowana droga wziewna, a w przypadku niewystarczającego działania – dożylna)
• Aminofiliny (podawanej dożylnie)

Leczenie drgawek

W przypadku napadów drgawkowych zaleca się:²⁹

• Powolne dożylne podanie diazepamu

Szczególne uwagi dotyczące leczenia przedawkowania

W terapii przedawkowania metoprololu należy pamiętać, że:³⁰³¹

• Dawki leków adrenomimetycznych wymagane do leczenia przedawkowania są zazwyczaj znacznie większe od standardowych dawek terapeutycznych, co wynika z zablokowania receptorów β przez metoprolol
• W przypadku zatrzymania krążenia spowodowanego przedawkowaniem, działania resuscytacyjne mogą wymagać przedłużenia nawet do kilku godzin³²
• Po przedawkowaniu mogą wystąpić objawy z odstawienia beta-adrenolityku³³

Pozostałe aspekty leczenia

W zależności od stanu klinicznego pacjenta, może być konieczne:³⁴³⁵

• Zastosowanie wentylacji mechanicznej
• Intubacja dotchawicza
• Wszczepianie tymczasowej elektrody do stymulacji serca
• Inne metody leczenia podtrzymującego odpowiednie do stanu pacjenta

Wszystkie inne objawy kliniczne przedawkowania należy leczyć objawowo, zgodnie z nowoczesnymi metodami stosowanymi w warunkach intensywnej opieki medycznej.³⁶