Przeciwwskazania stosowania
Kwas dokozaheksaenowy

Przeciwwskazania stosowania kwasu dokozaheksaenowego

Kwas dokozaheksaenowy (DHA) jest długołańcuchowym wielonienasyconym kwasem tłuszczowym z grupy omega-3, który występuje w produktach leczniczych w różnych postaciach – jako składnik olejów rybich, triglicerydów omega-3 czy estrów etylowych kwasów omega-3. Pomimo jego licznych korzyści zdrowotnych, istnieją określone sytuacje kliniczne, w których stosowanie preparatów zawierających DHA jest przeciwwskazane lub wymaga szczególnej ostrożności. Przedstawione poniżej przeciwwskazania oparte są na charakterystykach produktów leczniczych zawierających kwas dokozaheksaenowy.^{1 2 3 4}

Nadwrażliwość i alergie

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania kwasu dokozaheksaenowego jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którykolwiek składnik preparatu. Pacjenci z alergią na ryby nie powinni przyjmować produktów zawierających DHA pochodzący z oleju rybiego, jak w przypadku preparatów Omegaven czy Tran Hasco.^{5 6}

Szczególną uwagę należy zwrócić na obecność potencjalnych alergenów w poszczególnych preparatach:

• Preparaty zawierające olej sojowy (jak Lipidem, Omacor) są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na soję lub orzeszki ziemne.^{7 8}
• Preparaty zawierające fosfolipidy jaja (jak Omegaven) są przeciwwskazane u pacjentów uczulonych na białko jaj.^{9 10}

Zaburzenia krzepnięcia krwi

Kwas dokozaheksaenowy, podobnie jak inne kwasy omega-3, może wpływać na parametry krzepnięcia krwi. Dlatego też preparaty zawierające DHA są przeciwwskazane u pacjentów z:

• Ciężkimi zaburzeniami krzepnięcia krwi – kwasy omega-3 mogą nasilać tendencję do krwawień.¹¹
• Ciężką koagulopatią – w przypadku emulsji do infuzji takich jak Lipidem.¹²
• Ostrymi zdarzeniami zakrzepowo-zatorowymi lub zatorowością tłuszczową.¹³

Zaburzenia funkcji wątroby

Metabolizm tłuszczów, w tym kwasów omega-3, odbywa się głównie w wątrobie, dlatego preparaty zawierające DHA są przeciwwskazane w przypadku:

• Ciężkiej niewydolności wątroby – dotyczy to zarówno preparatów doustnych, jak i do podania pozajelitowego.^{14 15}
• Cholestazy wewnątrzwątrobowej – zastoju żółci w przewodach żółciowych wewnątrz wątroby.¹⁶

Zaburzenia funkcji nerek

U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek stosowanie preparatów zawierających DHA wymaga szczególnej ostrożności:

• Ciężka niewydolność nerek bez leczenia nerkozastępczego stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatów takich jak Lipidem.¹⁷
• Przy preparatach takich jak Omegaven, brak danych klinicznych również wyklucza stosowanie u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek.¹⁸
• Kamica nerkowa stanowi przeciwwskazanie do stosowania niektórych preparatów zawierających DHA, zwłaszcza tych, które zawierają także witaminę D (jak Tran Hasco).¹⁹

Zaburzenia gospodarki lipidowej

Pomimo tego, że preparaty z kwasami omega-3 są często stosowane w leczeniu hiperlipidemii, istnieją stany, w których ich stosowanie jest niewskazane:

• Ciężka hiperlipidemia charakteryzująca się hipertriglicerydemią (≥ 1000 mg/dl lub 11,4 mmol/l) – w przypadku emulsji do infuzji takich jak Lipidem.²⁰

Przeciwwskazania związane z podaniem pozajelitowym

Preparaty zawierające DHA do podania pozajelitowego (Lipidem, Omegaven) mają dodatkowe przeciwwskazania związane z ogólnymi przeciwwskazaniami do żywienia pozajelitowego:

• Niestabilny stan krążenia z zagrożeniem życia (stany zapaści i wstrząsu).^{21 22}
• Ostra faza zawału mięśnia sercowego lub udaru.^{23 24}
• Niestabilne zaburzenia metaboliczne (np. niewyrównana cukrzyca, ciężka posocznica, śpiączka o nieznanym pochodzeniu).^{25 26}
• Niedostateczne zaopatrzenie tkanek w tlen.²⁷
• Zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej.^{28 29}
• Ostry obrzęk płuc.³⁰
• Niewyrównana niewydolność serca.³¹
• Kwasica.^{32 33}
• Zator.³⁴

Przeciwwskazania w specjalnych grupach pacjentów

Oprócz wymienionych powyżej przeciwwskazań, istnieją dodatkowe ograniczenia dotyczące określonych grup pacjentów:

Dzieci i noworodki

Ze względu na ograniczoną ilość danych, niektórych preparatów zawierających DHA, jak Omegaven, nie należy podawać:

• Wcześniakom
• Noworodkom
• Niemowlętom
• Dzieciom³⁵

Pacjenci z zaburzeniami gospodarki wapniowej

Preparaty zawierające DHA, które zawierają również witaminę D (jak Tran Hasco), są przeciwwskazane u pacjentów z hiperkalcemią – podwyższonym poziomem wapnia we krwi.³⁶

Podsumowanie przeciwwskazań

Kwas dokozaheksaenowy jako składnik preparatów leczniczych charakteryzuje się określonymi przeciwwskazaniami, które różnią się w zależności od postaci farmaceutycznej i dodatkowych składników produktu. Główne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na substancję czynną lub inne składniki preparatu, ciężkie zaburzenia krzepnięcia krwi, ciężką niewydolność wątroby lub nerek, zaburzenia gospodarki lipidowej oraz stany ostre zagrażające życiu. Lekarze powinni dokładnie analizować indywidualną sytuację kliniczną pacjenta przed zaleceniem preparatów zawierających DHA, zwracając szczególną uwagę na możliwe interakcje z innymi lekami oraz obciążenia chorobowe, które mogłyby stanowić przeciwwskazanie do ich stosowania.^{37 38 39 40}