Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Kwas dokozaheksaenowy

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania kwasu dokozaheksaenowego (DHA)

Kwas dokozaheksaenowy (DHA) jest długołańcuchowym wielonienasyconym kwasem tłuszczowym omega-3, występującym w produktach leczniczych zawierających oleje rybne, olej wątłuszowy oraz mieszaniny triglicerydów. Na podstawie dostępnych danych przedklinicznych można dokonać oceny bezpieczeństwa tej substancji w różnych postaciach farmaceutycznych.¹

Badania toksykologiczne standardowe

Konwencjonalne badania toksykologiczne preparatów zawierających kwas dokozaheksaenowy nie wykazały szczególnego ryzyka dla ludzi. Dane przedkliniczne dotyczące produktu Omacor (zawierającego 380 mg DHA w postaci estru etylowego) oparte na standardowych badaniach farmakologicznych bezpieczeństwa, toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności, potencjału karcynogennego oraz wpływu na reprodukcję nie wykazały zagrożenia dla człowieka.²

Podobnie, w przypadku produktu Omegaven (zawierającego 1,44-3,09 g DHA w 100 ml emulsji) dane niekliniczne wynikające z konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa, badań toksyczności ostrej i po podaniu wielokrotnym oraz genotoksyczności nie ujawniły szczególnego zagrożenia dla człowieka.³

Wpływ na rozród i rozwój potomstwa

Badania przedkliniczne emulsji tłuszczowej podobnej do produktu Lipidem, zawierającej dwukrotnie większą ilość triglicerydów kwasów omega-3 niż w produkcie końcowym, nie wykazały innych działań niż te oczekiwane po podaniu dużych dawek lipidów. W badaniu toksycznego wpływu na rozród u królików nie stwierdzono działania embriotoksycznego ani teratogennego przy dawce 2 g lipidów/kg masy ciała na dobę podawanej przez 12 dni.⁴

Należy zauważyć, że w przypadku produktu Omegaven nie prowadzono badań u zwierząt dotyczących toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa.⁵ Natomiast dla produktu leczniczego Tran Hasco, zawierającego 30-90 mg kwasu dokozaheksaenowego, nie przeprowadzono żadnych badań nieklinicznych.⁶

Potencjalne działania niepożądane składników towarzyszących

W kontekście bezpieczeństwa stosowania preparatów zawierających kwas dokozaheksaenowy warto zwrócić uwagę na badania dotyczące potencjalnych działań niepożądanych substancji towarzyszących, które mogą występować w olejach roślinnych wykorzystywanych w formulacjach tych preparatów. Przykładowo, w przypadku produktu Lipidem, który zawiera olej sojowy oczyszczony, odnotowano obecność fitoestrogenów takich jak β-sitosterol.⁷

W badaniach na zwierzętach zaobserwowano, że po podskórnym i dopochwowym podawaniu β-sitosterolu występowało upośledzenie płodności u szczurów i królików. U samców szczurów stwierdzono zmniejszenie masy jąder i zawartości plemników w nasieniu, a u samic królików niższy wskaźnik ciąż po podaniu czystego β-sitosterolu.⁸ Należy jednak podkreślić, że zgodnie z aktualnym stanem wiedzy te działania zaobserwowane u zwierząt wydają się nie mieć odniesienia do praktyki klinicznej.⁹

Badania potencjału uczulającego

W badaniach na zwierzętach oceniano również potencjał uczulający preparatów zawierających kwas dokozaheksaenowy. W przypadku produktu Omegaven, w testach u świnek morskich (test maksymalizacji) wykazano umiarkowane działanie uczulające na skórę.¹⁰ Jednakże w próbie antygenowości układowej nie stwierdzono działania anafilaktycznego tego produktu leczniczego.¹¹

Braki w danych przedklinicznych dla niektórych produktów

Należy zauważyć, że nie wszystkie produkty lecznicze zawierające kwas dokozaheksaenowy zostały poddane kompleksowym badaniom przedklinicznym. Przykładowo, dla produktu Tran Hasco nie przeprowadzono żadnych nieklinicznych badań bezpieczeństwa.¹² W takich przypadkach ocena bezpieczeństwa opiera się głównie na danych historycznych dotyczących stosowania podobnych substancji oraz na wynikach badań klinicznych.

Podsumowanie profilu bezpieczeństwa przedklinicznego

Na podstawie dostępnych danych przedklinicznych kwas dokozaheksaenowy można uznać za substancję o dobrym profilu bezpieczeństwa. Badania toksykologiczne standardowe, obejmujące toksyczność ostrą i po podaniu wielokrotnym, genotoksyczność oraz potencjał karcynogenny, nie wykazały istotnego ryzyka dla ludzi.^{13 14}

Dostępne badania dotyczące toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa również nie wykazały działania embriotoksycznego czy teratogennego przy stosowaniu dawek terapeutycznych.¹⁵ Obserwacje dotyczące potencjalnego wpływu składników towarzyszących, takich jak fitoestrogeny, na płodność zwierząt laboratoryjnych nie mają prawdopodobnie istotnego znaczenia klinicznego.¹⁶