Działania niepożądane
Kwas dokozaheksaenowy

Działania niepożądane kwasu dokozaheksaenowego (DHA)

Kwas dokozaheksaenowy (DHA) to wielonienasycony kwas tłuszczowy z grupy omega-3, powszechnie stosowany w preparatach leczniczych i suplementach diety. Choć generalnie jest uznawany za substancję bezpieczną, jak każdy aktywny związek może powodować pewne działania niepożądane, które personel medyczny powinien znać i monitorować u pacjentów przyjmujących preparaty zawierające DHA.<sup data-drug="Lipidem" data-section="Działania niepożądane" title="W warunkach prawidłowego stosowania pod względem dawkowania, monitorowania oraz przestrzegania ograniczeń i wskazówek dotyczących bezpieczeństwa stosowania, większość z nich występuje bardzo rzadko (1 ²

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane związane z kwasem dokozaheksaenowym można sklasyfikować według następującej częstości występowania:<sup data-drug="Lipidem" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane wymienione są zgodnie z częstością występowania, określoną następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 to <1/1000), bardzo rzadko (3 <sup data-drug="Omacor" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania reakcji niepożądanych uporządkowano następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do 1/10000, ≤1/1000); bardzo rzadko (4

• Bardzo często (≥1/10) – występują u więcej niż 1 na 10 pacjentów
• Często (≥1/100 do <1/10) – występują u 1-10 na 100 pacjentów
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) – występują u 1-10 na 1000 pacjentów
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) – występują u 1-10 na 10 000 pacjentów
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – występują u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów
• Częstość nieznana – nie może być określona na podstawie dostępnych danych

<sup data-drug="Lipidem" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane wymienione są zgodnie z częstością występowania, określoną następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 to <1/1000), bardzo rzadko (3

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Preparaty zawierające kwas dokozaheksaenowy mogą wpływać na parametry hematologiczne i układ krzepnięcia. Obserwowano następujące działania niepożądane:⁵ <sup data-drug="Omegaven" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia krwi i układu chłonnego: Małopłytkowość, hemoliza, retikulocytoza […] rzadko (≥1/10 000 do 6

• Nadkrzepliwość – występuje bardzo rzadko (<1/10 000)
• Leukopenia (zmniejszenie liczby białych krwinek) – częstość nieznana
• Małopłytkowość (zmniejszenie liczby płytek krwi) – częstość nieznana; u niemowląt przy długotrwałym leczeniu
• Hemoliza (rozpad krwinek czerwonych) – bardzo rzadko
• Retikulocytoza (zwiększenie liczby młodych form erytrocytów) – bardzo rzadko
• Wydłużenie czasu krwawienia – rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Zahamowanie agregacji płytek krwi – rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)

⁵ <sup data-drug="Omegaven" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia krwi i układu chłonnego: Małopłytkowość, hemoliza, retikulocytoza […] rzadko (≥1/10 000 do 6

Zaburzenia układu immunologicznego

Kwas dokozaheksaenowy, podobnie jak inne substancje aktywne, może powodować reakcje nadwrażliwości:^{7 8 9}

• Reakcje alergiczne – występują bardzo rzadko, obejmują:
  • Reakcje anafilaktyczne
  • Wykwity skórne
  • Obrzęk gardła, jamy ustnej i twarzy
• Nadwrażliwość – występuje rzadko (>1/10 000, ≤1/1000)

^{7 8}

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Preparaty zawierające DHA mogą wpływać na metabolizm lipidów i glukozy:^{10 11 12}

• Hiperlipidemia – występuje bardzo rzadko, częstość zależy od dawki
• Kwasica metaboliczna – występuje bardzo rzadko, częściej przy przedawkowaniu
• Hiperglikemia – występuje bardzo rzadko do niezbyt często (zależnie od preparatu)
• Dna moczanowa – występuje niezbyt często (≥1/1000, ≤1/100)
• Hipertriglicerydemia (podwyższone stężenie triglicerydów) – bardzo rzadko

^{10 11}

Zaburzenia układu nerwowego

Stosowanie kwasu dokozaheksaenowego może powodować różnorodne dolegliwości neurologiczne:^{13 14 15}

• Ból głowy – występuje od bardzo rzadko do niezbyt często (zależnie od preparatu)
• Senność – występuje bardzo rzadko
• Zawroty głowy – występują niezbyt często
• Zaburzenia smaku – występują niezbyt często

^{13 14}

Zaburzenia serca i naczyń

Kwas dokozaheksaenowy może wpływać na układ sercowo-naczyniowy:^{16 17 18}

• Zaburzenia serca:
  • Migotanie przedsionków – występuje często (≥1/100 do <1/10)
• Zaburzenia naczyniowe:
  • Nadciśnienie – występuje bardzo rzadko
  • Niedociśnienie – występuje od bardzo rzadko do niezbyt często
  • Uderzenia gorąca – występują bardzo rzadko
  • Zaburzenia krążenia – bardzo rzadko

^{16 17}

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Stosowanie preparatów z kwasem dokozaheksaenowym może prowadzić do następujących objawów ze strony układu oddechowego:^{19 20}

• Duszność – występuje bardzo rzadko
• Sinica – występuje bardzo rzadko
• Krwawienie z nosa – występuje niezbyt często

^{19 20}

Zaburzenia żołądka i jelit

Preparaty zawierające DHA często powodują objawy ze strony przewodu pokarmowego:^{21 22} <sup data-drug="Omegaven" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia żołądka i jelit: Bóle brzucha, nudności, wymioty […] rzadko (≥1/10 000 do 23

• Nudności – występują od bardzo rzadko do często
• Wymioty – występują od bardzo rzadko do często
• Utrata apetytu – występuje bardzo rzadko
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe – występują często (≥1/100 do <1/10):
  • Wzdęcia
  • Ból brzucha
  • Zaparcie
  • Biegunka
  • Niestrawność
  • Wzdęcia z oddawaniem gazów
  • Odbijanie
  • Refluks żołądkowo-przełykowy
• Krwawienia w obrębie przewodu pokarmowego – występują niezbyt często
• Rybi smak w jamie ustnej – występuje rzadko

^{21 22} <sup data-drug="Omegaven" data-section="Działania niepożądane" title="Zaburzenia żołądka i jelit: Bóle brzucha, nudności, wymioty […] rzadko (≥1/10 000 do 23

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Stosowanie preparatów z kwasem dokozaheksaenowym może wpływać na funkcje wątroby:^{24 25 26}

• Cholestaza – częstość nieznana
• Zaburzenia czynności wątroby – występują rzadko:
  • Zwiększenie aktywności aminotransferaz
  • Zwiększenie aktywności aminotransferazy alaninowej (ALT)
  • Zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej (AST)
• Przejściowe podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych – bardzo rzadko

^{24 25}

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Kwas dokozaheksaenowy może powodować następujące zmiany skórne:^{27 28 29}

• Rumień – występuje bardzo rzadko
• Potliwość – występuje bardzo rzadko
• Wysypka – występuje od bardzo rzadko do niezbyt często
• Pokrzywka – występuje rzadko
• Świąd – częstość nieznana

^{27 28}

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Preparaty z DHA mogą powodować bóle w różnych częściach układu mięśniowo-szkieletowego:³⁰

• Ból pleców – występuje rzadko
• Ból kości – występuje rzadko
• Ból klatki piersiowej – występuje rzadko
• Ból okolicy lędźwiowej – występuje rzadko

³⁰

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Podczas stosowania preparatów z kwasem dokozaheksaenowym mogą wystąpić ogólne objawy niepożądane:^{31 32}

• Podwyższenie temperatury ciała – występuje bardzo rzadko
• Uczucie zimna – występuje bardzo rzadko
• Dreszcze – występują bardzo rzadko
• Drżenia – występują bardzo rzadko
• Uczucie zmęczenia – występuje bardzo rzadko

^{31 32}

Zespół przeciążenia tłuszczem

Szczególnie niebezpiecznym działaniem niepożądanym związanym z kwasem dokozaheksaenowym jest zespół przeciążenia tłuszczem. Jest to stan wynikający z zaburzeń zdolności eliminacji triglicerydów, który może być spowodowany przedawkowaniem, czynnikami genetycznymi lub chorobami wpływającymi na metabolizm tłuszczów.^{33 34}

Zespół przeciążenia tłuszczem charakteryzuje się następującymi objawami:^{35 36}

• Hiperlipidemia
• Gorączka
• Nacieki tłuszczowe
• Powiększenie wątroby (hepatomegalia) z marskością lub bez
• Powiększenie śledziony (splenomegalia)
• Niedokrwistość
• Leukopenia
• Małopłytkowość
• Zaburzenia krzepnięcia (zmiana parametrów takich jak czas krwawienia, czas krzepnięcia, czas protrombinowy, liczba płytek)
• Hemoliza
• Retykulocytoza
• Nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby
• Śpiączka
• Żółtaczka lub jej brak
• Krwawienia i tendencja do krwawień
• Bóle głowy
• Bóle żołądka
• Wyczerpanie
• Hiperglikemia

^{35 36}

Objawy zespołu przeciążenia tłuszczem są zazwyczaj odwracalne po przerwaniu podawania emulsji tłuszczowej. W razie wystąpienia tego zespołu należy bezwzględnie natychmiast przerwać infuzję produktu zawierającego DHA.³⁷

Zasady postępowania w przypadku działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatów zawierających kwas dokozaheksaenowy należy:^{38 39}

1. Przerwać infuzję w przypadku pojawienia się działań niepożądanych
2. Monitorować stężenie triglicerydów:
   • Jeśli przekroczy 11,4 mmol/l (1000 mg/dl) – bezwzględnie przerwać infuzję
   • Przy stężeniu 4,6-11,4 mmol/l (400-1000 mg/dl) – można kontynuować infuzję przy zmniejszonej szybkości
   • W niektórych przypadkach przy stężeniu >3 mmol/l – należy przerwać infuzję lub zmniejszyć dawkę
3. W przypadku wznowienia podawania leku:
   • Uważnie monitorować pacjenta, szczególnie na początku terapii
   • Często oznaczać stężenie triglicerydów w surowicy

^{38 39}

Tabela działań niepożądanych związanych z kwasem dokozaheksaenowym

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

Właściwe postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych z kwasem dokozaheksaenowym jest kluczowe dla bezpieczeństwa pacjenta.^{40 41}

Monitorowanie pacjenta

Pacjenci otrzymujący preparaty zawierające kwas dokozaheksaenowy powinni być regularnie monitorowani w celu wczesnego wykrycia potencjalnych działań niepożądanych:

• Regularne oznaczanie stężenia triglicerydów w surowicy
• Monitorowanie funkcji wątroby
• Kontrola parametrów hematologicznych
• Obserwacja objawów klinicznych zespołu przeciążenia tłuszczem

^{42 43}

Przerwanie leczenia

Leczenie preparatami zawierającymi kwas dokozaheksaenowy należy przerwać w następujących sytuacjach:

• Wystąpienie jakichkolwiek poważnych działań niepożądanych
• Stężenie triglicerydów >11,4 mmol/l (1000 mg/dl)
• Objawy zespołu przeciążenia tłuszczem
• Ciężkie reakcje alergiczne

^{44 45}

Modyfikacja dawkowania

W niektórych przypadkach możliwa jest kontynuacja leczenia po odpowiedniej modyfikacji dawkowania:

• Stężenie triglicerydów 4,6-11,4 mmol/l (400-1000 mg/dl) – zmniejszenie szybkości infuzji
• Stężenie triglicerydów >3 mmol/l – w zależności od preparatu, zalecane zmniejszenie dawki lub przerwanie podawania

^{46 47}

Wznowienie leczenia

W przypadku wznowienia leczenia po wystąpieniu działań niepożądanych należy:⁴⁸

• Rozpocząć od niższej dawki
• Szczególnie starannie monitorować pacjenta na początku wznowionej terapii
• Często oznaczać stężenie triglicerydów w surowicy
• Obserwować pod kątem ponownego wystąpienia działań niepożądanych

⁴⁸