Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Kwas askorbowy

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania kwasu askorbowego

Kwas askorbowy (witamina C) jest substancją czynną powszechnie stosowaną w produktach leczniczych zarówno jako składnik pojedynczy, jak i w preparatach złożonych. Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania kwasu askorbowego obejmują wyniki badań toksyczności ostrej, przewlekłej, wpływu na reprodukcję oraz potencjalnego działania mutagennego i rakotwórczego.¹

Toksyczność ogólna

Kwas askorbowy charakteryzuje się bardzo niską toksycznością ogólną. Badania na różnych gatunkach zwierząt wykazały, że po osiągnięciu nasycenia tkanek, nadmiar witaminy C jest wydalany przez nerki.² Dane dotyczące ostrej toksyczności są ograniczone, ale dostępne badania wskazują na wysokie wartości LD50, co świadczy o bezpieczeństwie stosowania tej substancji.³

Badania toksyczności przewlekłej prowadzone na szczurach nie wykazały toksycznego działania kwasu askorbowego w zakresie dawek terapeutycznych.⁴ Długoterminowe podawanie witaminy C nie powodowało istotnych niekorzystnych zmian w badanych parametrach fizjologicznych, biochemicznych i histologicznych u zwierząt laboratoryjnych.

Wpływ na rozród i rozwój

Dostępne dane z badań na zwierzętach wskazują na brak istotnego toksycznego wpływu kwasu askorbowego na funkcje rozrodcze i rozwój płodu. Badania przeprowadzone na różnych gatunkach zwierząt nie wykazały działania teratogennego nawet przy stosowaniu bardzo wysokich dawek witaminy C.⁵⁶

Badania na dwóch gatunkach zwierząt wykazały brak toksycznego wpływu na płód nawet przy stosowaniu dawek dochodzących do 1000 mg/kg masy ciała.⁷ Kwas askorbowy przenika przez łożysko na drodze dyfuzji prostej oraz do mleka matki, jednak nie wykazano negatywnego wpływu tego zjawiska na organizmy potomne.⁸

W badaniach na szczurach, świnkach morskich i chomikach, którym podawano kwas askorbowy w dawkach 50-450 mg/kg masy ciała/dobę, nie zaobserwowano zwiększonej liczby poronień ani śmiertelności u potomstwa.⁹

Należy jednak zaznaczyć, że konwencjonalne badania zgodnie z aktualnie obowiązującymi standardami dotyczące oceny toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa dla niektórych preparatów zawierających kwas askorbowy są niewystarczające lub nie są dostępne.¹⁰¹¹

Potencjalne działanie mutagenne i rakotwórcze

Badania dotyczące potencjalnego działania mutagennego i rakotwórczego kwasu askorbowego dostarczają zróżnicowanych wyników. Długookresowe badania przeprowadzone na myszach nie wykazały działania rakotwórczego witaminy C.¹² Badania na hodowlach komórkowych oraz na zwierzętach również nie wykazały działania mutagennego w zakresie dawek terapeutycznych.¹³

Warto jednak zauważyć, że kwas askorbowy daje dodatnie wyniki w niektórych badaniach genotoksyczności. W badaniach in vivo na chomikach kwas askorbowy powodował mutacje w komórkach jajników, jednak wyłącznie w stężeniach wykazujących działanie cytotoksyczne.¹⁴ Te potencjalne działania genotoksyczne nie znalazły jednak potwierdzenia w szerszych badaniach na zwierzętach ani w danych klinicznych.¹⁵

Bezpieczeństwo kwasu askorbowego w preparatach złożonych

Dane niekliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania kwasu askorbowego w produktach złożonych są często ograniczone. Dla wielu preparatów złożonych zawierających kwas askorbowy jako jeden ze składników, brak jest dedykowanych badań przedklinicznych lub są one niewystarczające.¹⁶¹⁷

W przypadku niektórych preparatów złożonych, dostępne dane niekliniczne wynikające z konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa, badań toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności, rakotwórczości oraz toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa, nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka.¹⁸

Należy podkreślić, że dane literaturowe dotyczące preparatów złożonych z kwasem askorbowym nie zawierają wyników, które miałyby istotne znaczenie dla zalecanego dawkowania oraz stosowania tych produktów leczniczych, a które nie zostałyby przedstawione w innych częściach charakterystyk produktów leczniczych.¹⁹

Bezpieczeństwo stosowania u ludzi

Profil bezpieczeństwa kwasu askorbowego jest dobrze poznany dzięki wieloletniemu stosowaniu tej substancji w praktyce klinicznej. Kwas askorbowy (witamina C) jest substancją czynną o bardzo dobrze udokumentowanym bezpieczeństwie stosowania u ludzi.²⁰

Ograniczone dane dostępne z badań na zwierzętach i z udziałem ludzi wskazują na niską toksyczność witaminy C.²¹ Dane przedkliniczne uzyskane z konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących toksyczności ostrej i przewlekłej, genotoksyczności, rakotwórczości oraz toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa, nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka.²²

Podsumowanie danych przedklinicznych

Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania kwasu askorbowego wskazują na niską toksyczność tej substancji, zarówno w kontekście toksyczności ostrej, jak i przewlekłej. Badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego nawet przy stosowaniu dawek wielokrotnie przekraczających dzienne zapotrzebowanie u ludzi. Nie zaobserwowano również istotnego działania mutagennego czy rakotwórczego przy stosowaniu dawek terapeutycznych.

Profil bezpieczeństwa kwasu askorbowego jest dobrze udokumentowany i wskazuje na wysokie bezpieczeństwo stosowania tej substancji. Niemniej jednak należy zaznaczyć, że dla niektórych preparatów złożonych zawierających kwas askorbowy, konwencjonalne badania zgodnie z aktualnie obowiązującymi standardami dotyczące oceny toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa są niewystarczające lub nie są dostępne.

Ważne jest podkreślenie, że nadmiar kwasu askorbowego po nasyceniu tkanek jest efektywnie wydalany przez nerki, co dodatkowo zwiększa bezpieczeństwo stosowania tej substancji, nawet w wyższych dawkach.²³