Właściwości farmakokinetyczne
Kwas askorbowy

Właściwości farmakokinetyczne kwasu askorbowego – wprowadzenie

Kwas askorbowy (witamina C) jest organicznym związkiem chemicznym o silnych właściwościach redukcyjnych, który odgrywa istotną rolę w wielu procesach metabolicznych organizmu. Poniższy tekst szczegółowo opisuje właściwości farmakokinetyczne tej substancji, uwzględniając wchłanianie, dystrybucję, metabolizm oraz eliminację kwasu askorbowego z organizmu.¹

Wchłanianie kwasu askorbowego

Kwas askorbowy dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, głównie z jelita cienkiego. Stopień wchłaniania jest wysoki i osiąga wartość 70-80%, przy czym proces ten zachodzi przede wszystkim w dwunastnicy i proksymalnym odcinku jelita cienkiego.² Maksymalne stężenie w surowicy krwi po podaniu doustnym kwas askorbowy osiąga po 2-3 godzinach.³

Wchłanianie kwasu askorbowego odbywa się przy udziale Na+-zależnego systemu aktywnego transportu, który jest najbardziej aktywny w bliższej części jelita cienkiego. Wchłanianie nie jest proporcjonalne do przyjętej dawki – zwiększenie dawki dobowej nie powoduje proporcjonalnego zwiększenia stężenia kwasu askorbowego w osoczu i innych płynach ustrojowych, jednak dąży w kierunku górnych wartości.⁴

Biodostępność kwasu askorbowego zmniejsza się wraz ze zwiększaniem dawki jednorazowej. Dane wskazują, że przy dawce 1 g biodostępność wynosi 60-75%, przy dawce 3 g spada do około 40%, a przy dawce 12 g obniża się do zaledwie około 16%. Niewchłonięta ilość witaminy C jest rozkładana przez florę bakteryjną jelita grubego, głównie do CO2 i kwasów organicznych.⁵

Dystrybucja kwasu askorbowego w organizmie

Po wchłonięciu, kwas askorbowy łatwo dociera do tkanek organizmu. W około 25% wiąże się z białkami osocza.⁶ Kwas askorbowy występuje zarówno w osoczu, jak i w komórkach krwi, przy czym w największych ilościach występuje we frakcji leukocytów i płytek krwi.⁷

Przeciętne zapasy ustrojowe kwasu askorbowego są relatywnie niewielkie i wynoszą około 20 mg/kg masy ciała. Ogólna pula kwasu askorbowego w organizmie wynosi przynajmniej 1,5 g przy regularnym przyjmowaniu około 180 mg/dobę.⁸

Najwyższe stężenia kwasu askorbowego w organizmie gromadzą się w tkankach o dużej aktywności metabolicznej, takich jak:⁹

• nadnercza
• gruczoły śluzowe
• wątroba
• mózg
• leukocyty

¹⁰

Maksymalne stężenia kwasu askorbowego w osoczu u zdrowych osób są zróżnicowane w zależności od płci i wynoszą: 1,34 ± 0,21 mg/dl u mężczyzn i 1,46 ± 0,22 mg/dl u kobiet.¹¹ Prawidłowe stężenie kwasu askorbowego we krwi u zdrowych osób wynosi 0,5-1,5 mg/100 ml.¹²

Kwas askorbowy przenika przez łożysko do tkanek płodu oraz do mleka kobiecego w ilości 1-10 mg%.¹³

Metabolizm kwasu askorbowego

Podstawowe procesy metaboliczne

Kwas askorbowy jest związkiem o silnych właściwościach redukcyjnych. W organizmie przechodzi w kwas L-dehydroaskorbowy przez rodnikowy związek pośredni zwany kwasem L-monodehydroaskorbowym. Te trzy formy stanowią odwracalny układ oksydoredukcyjny ustroju.¹⁴

Rodnik anionowy nie reaguje z tlenem, natomiast łatwo przenika przez błony komórkowe oraz przenosi jednowartościowe kationy metali, głównie sodu i potasu.¹⁵

U zdrowych dorosłych osób maksymalny obrót metaboliczny kwasu askorbowego wynosi 40–50 mg na dobę i jest osiągany przy stężeniach w osoczu 0,8–1,1 mg/dl. Całkowity obrót metaboliczny jest rzędu 1 mg/kg mc./na dobę.¹⁶

Szlaki metaboliczne

Znaczna część kwasu askorbowego jest odwracalnie utleniana do dehydroaskorbinianu w wątrobie. Część kwasu dehydroaskorbowego jest regenerowana do wyjściowej postaci zredukowanej pod wpływem glutationu.¹⁷

Tylko niewielkie ilości kwasu askorbowego są metabolizowane do dwutlenku węgla.¹⁸ Nieczynne metabolity, tj. siarczan-2-askorbinianu i szczawian, są wytwarzane w mniejszej ilości i wydalane z moczem.¹⁹

Po zastosowaniu bardzo dużych dawek doustnych stężenie kwasu askorbowego w osoczu może chwilowo zwiększyć się do 4,2 mg/dl (po około 3 godzinach po podaniu).²⁰

Kwas askorbowy jest transportowany do komórek w postaci utlenionej, tj. jako kwas dehydroaskorbowy, przy udziale glukozy. W komórkach kwas dehydroaskorbowy jest redukowany do kwasu askorbowego i w takiej postaci magazynowany.²¹

Eliminacja kwasu askorbowego

Podstawowe drogi eliminacji

Kwas askorbowy jest wydalany głównie przez nerki w postaci sprzężonej z siarczanami lub w postaci metabolitów, głównie kwasu szczawiowego.²² Wydalanie odbywa się także poprzez przesączanie kłębuszkowe i wchłanianie zwrotne w kanalikach bliższych.²³

Po przekroczeniu progu nerkowego (stężenie w osoczu krwi = 1,4 mg%) kwas askorbowy wydalany jest w postaci niezmienionej z moczem.²⁴ Kwas askorbowy jest wydalany głównie z moczem (w ponad 80%) w postaci niezmienionej, przy czym średni okres półtrwania wynosi 2,9 godziny.²⁵

Straty witaminy C wydalanej z potem są duże i przy ciężkiej pracy fizycznej mogą dochodzić do 2 mg/godzinę.²⁶

Czynniki wpływające na eliminację

Stopień wydalania kwasu askorbowego z moczem zależy od stężenia w osoczu oraz od stanu wysycenia tkanek. W stanach znacznego deficytu witaminy C wydalanie nerkowe jest znacznie ograniczone.²⁷

W przypadku niskiego stężenia kwasu askorbowego w osoczu oraz niewielkiego wysycenia tkanek, eliminacja przez nerki jest bardzo mała.²⁸

Eliminacja w trakcie dializy

Kwas askorbowy ulega dializie. Z tego powodu chorzy długotrwale leczeni dializą powinni otrzymywać suplementację witaminy C.²⁹

Farmakokinetyka kwasu askorbowego w produktach złożonych

Kwas askorbowy jest często składnikiem preparatów wieloskładnikowych, gdzie może wpływać na właściwości farmakokinetyczne innych substancji leczniczych lub podlegać ich wpływowi.

Interakcje z kwasem acetylosalicylowym

W preparatach zawierających kwas acetylosalicylowy i kwas askorbowy, dodanie kwasu askorbowego prowadzi do niewielkich zmian lub braku zmian parametrów farmakokinetycznych kwasu acetylosalicylowego.³⁰

Interakcje z paracetamolem

W preparatach zawierających paracetamol i kwas askorbowy nie zaobserwowano istotnych interakcji farmakokinetycznych między tymi składnikami, które wpływałyby na ich wchłanianie, dystrybucję, metabolizm lub eliminację.