Wskazania do stosowania
Ketokonazol

Wprowadzenie do ketokonazolu

Ketokonazol jest substancją czynną o działaniu przeciwgrzybiczym, dostępną w różnych postaciach farmaceutycznych, które dostosowane są do leczenia różnorodnych zakażeń grzybiczych. Na polskim rynku substancja ta obecna jest w produktach leczniczych takich jak: Ketokonazol Polfarmex (tabletki 200 mg), Nizax Activ (szampon leczniczy 20 mg/g), Nizoral (krem 20 mg/g oraz szampon leczniczy 20 mg/g), Sinazol (szampon leczniczy 20 mg/g) oraz Zoxin-med (szampon leczniczy 20 mg/ml).¹²³⁴⁵

Wskazania do stosowania ketokonazolu w postaciach ogólnoustrojowych

Ketokonazol w postaci doustnej (Ketokonazol Polfarmex 200 mg, tabletki) jest wskazany w leczeniu szerokiego spektrum zakażeń grzybiczych o charakterze układowym. Preparat ten może być zalecany w następujących przypadkach:⁶

• Układowe zakażenia grzybicze wywołane przez drożdżaki z rodzaju Candida
• Inne ciężkie infekcje grzybicze, takie jak: blastomikoza, kokcydioidomikoza, parakokcydioidomikoza oraz histoplazmoza

⁷

Istotnym wskazaniem do zastosowania ketokonazolu w postaci doustnej są przewlekłe, nawracające grzybice pochwy, szczególnie w sytuacjach, gdy dotychczasowe leczenie miejscowe nie przyniosło oczekiwanych rezultatów lub okazało się niewystarczające.⁸

Ketokonazol może być również zalecany w leczeniu ciężkich zakażeń drożdżakowych przewodu pokarmowego, szczególnie w przypadkach, które nie reagują na inne leki przeciwgrzybicze.⁹

Zastosowanie w zakażeniach skóry, włosów i paznokci

Doustny ketokonazol jest wskazany w terapii zakażeń skóry, włosów i paznokci wywołanych przez dermatofity lub drożdżaki. Dotyczy to następujących jednostek chorobowych:¹⁰

• Grzybica skóry
• Grzybica paznokci
• Łupież pstry
• Łupież głowy
• Zapalenie mieszków włosowych wywołane przez Pityrosporum
• Przewlekłe drożdżakowe zakażenia błon śluzowych i skóry

¹¹

Należy podkreślić, że ketokonazol w formie doustnej jest zalecany w powyższych przypadkach, jeżeli leczenie miejscowe jest trudne do przeprowadzenia z powodu umiejscowienia zakażenia lub gdy terapia miejscowa okazała się niewystarczająca.¹²

Profilaktyka zakażeń grzybiczych

Istotnym wskazaniem do stosowania ketokonazolu w postaci doustnej jest również profilaktyka zakażeń grzybiczych u pacjentów ze zmniejszoną odpornością. Dotyczy to osób z obniżoną odpornością wynikającą zarówno z wrodzonych defektów immunologicznych, jak i nabytych w wyniku chorób lub stosowanego leczenia (np. chemioterapii, immunosupresji po przeszczepie narządów).¹³

Wskazania do stosowania ketokonazolu w postaciach miejscowych

Ketokonazol w postaci kremu

Ketokonazol w postaci kremu (Nizoral, 20 mg/g) jest przeznaczony do miejscowego leczenia różnorodnych grzybic skórnych. Wskazania do jego stosowania obejmują:¹⁴

• Grzybice skóry tułowia, pachwin, rąk i stóp wywołane przez dermatofity, takie jak:
  • Trichophyton rubrum
  • Trichophyton mentagrophytes
  • Microsporum canis
  • Epidermophyton floccosum
• Drożdżyce skóry
• Łupież pstry (Pityriasis versicolor)
• Łojotokowe zapalenie skóry związane z obecnością Malassezia ovale (Pityrosporum ovale)

¹⁵

Ketokonazol w postaci szamponu leczniczego

Ketokonazol w postaci szamponu leczniczego jest dostępny w kilku preparatach (Nizax Activ 20 mg/g, Nizoral 20 mg/g, Sinazol 20 mg/g, Zoxin-med 20 mg/ml). Wskazania do ich stosowania są zbliżone, choć mogą się nieznacznie różnić w zależności od preparatu.¹⁶¹⁷¹⁸

Główne wskazania do stosowania ketokonazolu w postaci szamponu leczniczego obejmują:

1. Łupież owłosionej skóry głowy – szampony z ketokonazolem są skuteczne zarówno w leczeniu, jak i profilaktyce tej dolegliwości.¹⁹²⁰²¹
2. Łojotokowe zapalenie skóry – szampony lecznicze z ketokonazolem są wskazane w leczeniu łojotokowego zapalenia skóry, szczególnie owłosionej skóry głowy.²²²³²⁴
3. Łupież pstry (Pityriasis versicolor) – szampony z ketokonazolem są również skuteczne w leczeniu łupieżu pstrego, grzybiczej infekcji skóry wywołanej przez drożdżaki z rodzaju Malassezia.²⁵²⁶

Warto zauważyć, że szampony z ketokonazolem, takie jak Nizax Activ czy Zoxin-med, mogą być stosowane zarówno w celach leczniczych, jak i profilaktycznych w przypadku zakażeń grzybiczych skóry wywołanych przez drożdżaki z rodzaju Malassezia (Pityrosporum).²⁷²⁸

Kiedy zalecić pacjentowi stosowanie ketokonazolu

Zalecenia dotyczące postaci ogólnoustrojowej

Ketokonazol w postaci doustnej (tabletki) powinien być zalecany pacjentom w następujących sytuacjach klinicznych:

• W przypadku ciężkich, układowych zakażeń grzybiczych, które wymagają leczenia ogólnego²⁹
• Gdy mamy do czynienia z nawracającymi grzybicami pochwy, które nie reagują na leczenie miejscowe³⁰
• W przypadku ciężkich zakażeń drożdżakowych przewodu pokarmowego, które nie odpowiadają na terapię innymi preparatami przeciwgrzybiczymi³¹
• Gdy grzybicze zakażenia skóry, włosów lub paznokci są trudne do leczenia miejscowego ze względu na ich lokalizację³²
• Gdy uprzednie leczenie miejscowe grzybic skóry, włosów lub paznokci nie przyniosło oczekiwanych rezultatów³³
• W profilaktyce zakażeń grzybiczych u pacjentów z obniżoną odpornością, np. po przeszczepach, w trakcie chemioterapii, u pacjentów z chorobami lub zaburzeniami wpływającymi na układ odpornościowy³⁴

Zalecenia dotyczące postaci miejscowych

Ketokonazol w postaci miejscowej (krem, szampon leczniczy) powinien być zalecany w następujących przypadkach:

• Krem z ketokonazolem (np. Nizoral) – w leczeniu miejscowych grzybic skóry tułowia, pachwin, rąk i stóp wywołanych przez dermatofity, drożdżyc skóry, łupieżu pstrego oraz łojotokowego zapalenia skóry³⁵
• Szampon leczniczy z ketokonazolem (np. Nizax Activ, Nizoral, Sinazol, Zoxin-med) – w leczeniu i profilaktyce:
  • Łupieżu owłosionej skóry głowy³⁶³⁷
  • Łojotokowego zapalenia skóry głowy³⁸³⁹
  • Łupieżu pstrego⁴⁰

Warunki stosowania ketokonazolu

Stosowanie postaci ogólnoustrojowej

Przy zalecaniu ketokonazolu w postaci doustnej należy zwrócić uwagę na następujące warunki i okoliczności:

• W przypadku układowych zakażeń grzybiczych – ketokonazol doustny powinien być stosowany pod ścisłą kontrolą lekarską, z uwzględnieniem monitorowania funkcji wątroby ze względu na potencjalną hepatotoksyczność leku
• W leczeniu nawracających grzybic pochwy – zalecany tylko wtedy, gdy terapia miejscowa okazała się nieskuteczna⁴¹
• W przypadku grzybic skóry, włosów i paznokci – gdy umiejscowienie zakażenia utrudnia leczenie miejscowe lub gdy terapia miejscowa nie przyniosła oczekiwanych rezultatów⁴²

Stosowanie postaci miejscowych

Przy zalecaniu ketokonazolu w postaci miejscowej warto uwzględnić następujące warunki:

• Krem z ketokonazolem – powinien być aplikowany bezpośrednio na zmienione chorobowo miejsca i okoliczną skórę. Jest szczególnie zalecany w leczeniu grzybic skóry tułowia, pachwin, rąk i stóp, drożdżyc skóry, łupieżu pstrego oraz łojotokowego zapalenia skóry⁴³
• Szampon leczniczy z ketokonazolem – powinien być stosowany regularnie w leczeniu i profilaktyce łupieżu owłosionej skóry głowy, łojotokowego zapalenia skóry oraz łupieżu pstrego. Można go polecić pacjentom jako preparat pierwszego wyboru w tych schorzeniach⁴⁴⁴⁵

Podsumowanie wskazań do stosowania ketokonazolu

Ketokonazol jest wszechstronną substancją przeciwgrzybiczą, której zastosowanie obejmuje szerokie spektrum zakażeń grzybiczych – od układowych po miejscowe. Dostępność różnych form leku (tabletki, krem, szampon leczniczy) pozwala na dostosowanie terapii do konkretnego typu zakażenia oraz jego lokalizacji.⁴⁶⁴⁷⁴⁸

W praktyce klinicznej ketokonazol w postaci doustnej powinien być zalecany przede wszystkim w przypadkach ciężkich, układowych zakażeń grzybiczych, przewlekłych nawracających grzybic pochwy nieodpowiadających na leczenie miejscowe, ciężkich zakażeń drożdżakowych przewodu pokarmowego opornych na inne leki oraz w przypadkach, gdy leczenie miejscowe grzybic skóry, włosów i paznokci jest utrudnione lub niewystarczające.⁴⁹

Ketokonazol w postaciach miejscowych (krem, szampon leczniczy) stanowi natomiast skuteczną opcję terapeutyczną w leczeniu i profilaktyce szerokiego zakresu powierzchownych zakażeń grzybiczych skóry i owłosionej skóry głowy, w tym łupieżu, łojotokowego zapalenia skóry i łupieżu pstrego.^50515253