Działania niepożądane
Finasteryd

Działania niepożądane finasterydu

Finasteryd jest substancją aktywną stosowaną głównie w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (w dawce 5 mg) oraz łysienia androgenowego typu męskiego (w dawce 1 mg). Jako inhibitor 5α-reduktazy, finasteryd hamuje przekształcanie testosteronu do dihydrotestosteronu (DHT), powodując zmniejszenie stężenia DHT, co prowadzi do zmniejszenia objętości gruczołu krokowego oraz zahamowania procesu wypadania włosów. Podczas stosowania finasterydu obserwuje się szereg działań niepożądanych, które mogą wpływać na jakość życia pacjentów i wymagają szczególnej uwagi lekarza prowadzącego leczenie.^{1 2}

Zaburzenia seksualne

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi związanymi ze stosowaniem finasterydu są zaburzenia seksualne. Wśród nich wymienia się:³

• Impotencja (zaburzenia erekcji) – występuje często (≥1/100 do <1/10 pacjentów)
• Zmniejszenie libido (obniżony popęd płciowy) – również często występujące działanie niepożądane
• Zaburzenia ejakulacji – niezbyt często (≥1/1000 do <1/100 pacjentów)
• Zmniejszona objętość ejakulatu – często występujące zjawisko

⁴

Szczególnie niepokojące jest to, że u niektórych pacjentów zaburzenia seksualne mogą utrzymywać się nawet po przerwaniu leczenia finasterydem. W badaniach klinicznych i po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano przypadki utrzymywania się zaburzeń erekcji, ejakulacji i obniżonego libido po zaprzestaniu leczenia.⁵

Podczas badań klinicznych finasterydu w dawce 1 mg wykazano, że zaburzenia seksualne występowały u 3,8% pacjentów leczonych finasterydem w porównaniu do 2,1% pacjentów otrzymujących placebo w ciągu pierwszych 12 miesięcy terapii. Częstość występowania tych działań zmniejszyła się do 0,6% w grupie mężczyzn leczonych finasterydem w ciągu kolejnych czterech lat.⁶

Zaburzenia psychiczne

Stosowanie finasterydu wiąże się również z ryzykiem wystąpienia zaburzeń psychicznych:⁷

• Depresja – niezbyt często
• Stany lękowe (niepokój) – niezbyt często
• Myśli samobójcze – o częstości nieznanej

⁸

Te działania niepożądane wymagają szczególnej uwagi, ponieważ mogą poważnie wpłynąć na jakość życia pacjenta i stanowić istotne przeciwwskazanie u osób z historią zaburzeń psychicznych.⁹

Zaburzenia skóry i reakcje nadwrażliwości

Wśród reakcji skórnych i nadwrażliwości związanych z przyjmowaniem finasterydu wyróżnia się:^{10 11}

• Wysypka – niezbyt często
• Świąd – częstość nieznana
• Pokrzywka – częstość nieznana
• Obrzęk naczynioruchowy (w tym obrzęk warg, języka, gardła i twarzy) – częstość nieznana

¹²

Reakcje nadwrażliwości mogą mieć poważny przebieg, szczególnie w przypadku obrzęku naczynioruchowego, który może zagrażać życiu pacjenta, jeśli obejmuje drogi oddechowe.¹³

Zaburzenia dotyczące gruczołów piersiowych

U mężczyzn przyjmujących finasteryd obserwuje się również zmiany w obrębie gruczołów piersiowych:¹⁴

• Tkliwość piersi – niezbyt często
• Powiększenie piersi (ginekomastia) – niezbyt często
• Rak piersi u mężczyzn – częstość nieznana

¹⁵

Szczególnie niepokojące są doniesienia o przypadkach raka piersi u mężczyzn przyjmujących finasteryd. W badaniach klinicznych i w okresie po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano przypadki raka piersi u mężczyzn stosujących finasteryd. Choć związek przyczynowy nie został jednoznacznie ustalony, lekarze powinni poinstruować pacjentów o konieczności niezwłocznego zgłaszania wszelkich zmian w obrębie tkanki piersiowej.¹⁶

Zaburzenia płodności i jakości nasienia

Finasteryd może wpływać na płodność męską i jakość nasienia:¹⁷

• Niepłodność męska – częstość nieznana
• Słaba jakość nasienia – częstość nieznana
• Hematospermia (krew w nasieniu) – częstość nieznana
• Ból jąder – częstość nieznana

¹⁸

Po zaprzestaniu stosowania finasterydu obserwowano normalizację lub poprawę jakości nasienia, co sugeruje odwracalność tych efektów u większości pacjentów.¹⁹

Pozostałe działania niepożądane

Inne zgłaszane działania niepożądane związane ze stosowaniem finasterydu to:^{20 21}

• Kołatanie serca – częstość nieznana
• Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych – częstość nieznana
• Senność – bardzo rzadko

²²

Wpływ na stężenie swoistego antygenu sterczowego (PSA)

Stosowanie finasterydu wpływa na stężenie swoistego antygenu sterczowego (PSA) w surowicy krwi, co jest istotne podczas monitorowania stanu gruczołu krokowego i diagnostyki raka prostaty. U pacjentów leczonych finasterydem stężenie PSA jest zmniejszone o około 50% w porównaniu do wartości wyjściowych przed leczeniem, nawet w obecności raka prostaty.²³

Lekarze interpretrujący wyniki PSA u pacjentów przyjmujących finasteryd powinni pamiętać o tym efekcie i odpowiednio dostosować interpretację wyników – zazwyczaj poprzez podwojenie mierzonej wartości PSA dla porównania z zakresem wartości prawidłowych u nieleczonych mężczyzn.²⁴

Wyniki badania MTOPS

W badaniu MTOPS (Medical Therapy of Prostate Symptoms) porównywano stosowanie finasterydu w dawce 5 mg/dobę (n=768), doksazosyny w dawce 4 lub 8 mg/dobę (n=756), terapii skojarzonej finasterydem i doksazosyną (n=786) oraz placebo (n=737). W badaniu tym profil bezpieczeństwa i tolerancji leczenia skojarzonego był zasadniczo zgodny z profilem bezpieczeństwa i tolerancji obu składników stosowanych w monoterapii.²⁵

Częstość występowania zaburzeń ejakulacji u pacjentów otrzymujących leczenie skojarzone była porównywalna do sumy częstości występowania tego działania niepożądanego w obu grupach pacjentów leczonych poszczególnymi lekami w monoterapii.²⁶

Wyniki badań długoterminowych

W 7-letnim badaniu kontrolowanym placebo, z udziałem 18 882 zdrowych mężczyzn, spośród których od 9 060 były dostępne wyniki biopsji gruczołu krokowego, raka prostaty wykryto u 803 (18,4%) mężczyzn przyjmujących finasteryd w dawce 5 mg i u 1 147 (24,4%) mężczyzn otrzymujących placebo.²⁷

Na podstawie przeprowadzonej biopsji, w grupie mężczyzn leczonych finasterydem u 280 (6,4%) stwierdzono raka gruczołu krokowego o stopniu złośliwości 7-10 w skali Gleasona, w porównaniu z 237 (5,1%) mężczyznami w grupie otrzymującej placebo. Dodatkowe analizy sugerują, że zwiększona częstość występowania wysoko zróżnicowanego raka gruczołu krokowego obserwowana w grupie przyjmującej finasteryd może być spowodowana błędem metody wykrywania wynikającym z wpływu finasterydu na objętość gruczołu krokowego.²⁸

Spośród wszystkich przypadków raka gruczołu krokowego zdiagnozowanych w tym badaniu, około 98% zostało sklasyfikowanych jako wewnątrztorebkowe (stadium T1 lub T2). Znaczenie kliniczne danych o stopniu złośliwości 7-10 w skali Gleasona nie jest znane.²⁹

Tabela działań niepożądanych finasterydu

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem finasterydu, z uwzględnieniem częstości ich występowania oraz opisu klinicznego.

^{30 31}

Monitorowanie i postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych, pacjenci przyjmujący finasteryd powinni być regularnie monitorowani przez lekarza prowadzącego. Szczególną uwagę należy zwrócić na:³²

• Objawy zaburzeń seksualnych – pacjenci powinni być poinformowani o możliwości wystąpienia zaburzeń erekcji, ejakulacji i zmniejszenia libido, również po zakończeniu leczenia
• Zmiany nastroju – pacjenci z historią depresji lub innych zaburzeń psychicznych powinni być szczególnie monitorowani pod kątem nasilenia objawów
• Zmiany w obrębie piersi – należy instruować pacjentów o konieczności niezwłocznego zgłaszania wszelkich zmian w obrębie tkanki piersiowej, jak guzki, ból, wydzielina z brodawek sutkowych
• Reakcje nadwrażliwości – w przypadku wystąpienia objawów reakcji nadwrażliwości należy natychmiast przerwać leczenie i wdrożyć odpowiednie postępowanie

^{33 34}

Ważne jest, aby pacjenci byli w pełni poinformowani o potencjalnych działaniach niepożądanych przed rozpoczęciem terapii finasterydem oraz instruowani o konieczności zgłaszania lekarzowi wszelkich niepokojących objawów, które mogą wystąpić w trakcie leczenia lub po jego zakończeniu.³⁵

Specjalne ostrzeżenia dotyczące działań niepożądanych

Finasteryd, mimo swojej skuteczności w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego oraz łysienia androgenowego typu męskiego, może powodować szereg działań niepożądanych, które mogą znacząco wpłynąć na jakość życia pacjentów. Najczęściej obserwuje się zaburzenia seksualne, które choć zazwyczaj ustępują w trakcie kontynuacji leczenia, u niektórych pacjentów mogą utrzymywać się nawet po zaprzestaniu terapii.³⁶

Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z zaburzeniami psychicznymi w wywiadzie, osoby planujące potomstwo (ze względu na potencjalny wpływ na płodność) oraz pacjenci, którzy zauważą zmiany w obrębie gruczołów piersiowych. Odpowiednie monitorowanie i szybka reakcja na zgłaszane działania niepożądane pozwalają na zapewnienie bezpieczeństwa terapii i maksymalizację korzyści wynikających ze stosowania finasterydu.^{37 38}

Zgodnie z zaleceniami producentów, należy ściśle monitorować stosowanie finasterydu i niezwłocznie zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane, co umożliwia ciągłe monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego leku. Jest to szczególnie istotne w przypadku nowoodkrytych lub rzadko występujących działań niepożądanych.³⁹