Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Finasteryd

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania finasterydu

Finasteryd jest substancją, która w zależności od dawki, znajduje zastosowanie w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (5 mg) oraz łysienia androgenowego u mężczyzn (1 mg). Ze względu na mechanizm działania i profil bezpieczeństwa, stosowanie finasterydu wymaga znajomości określonych ostrzeżeń i przestrzegania szczególnych środków ostrożności.¹

Ogólne ostrzeżenia dotyczące stosowania finasterydu

Uropatia zaporowa – pacjenci z dużą objętością zalegającego moczu i/lub znacznie zmniejszonym przepływem moczu powinni być starannie monitorowani pod kątem wystąpienia uropatii zaporowej. W takich przypadkach należy wziąć pod uwagę możliwość przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego.²

Przed rozpoczęciem leczenia finasterydem należy wykluczyć zwężenie dróg moczowych spowodowane trójpłatowym rozrostem gruczołu krokowego. U pacjentów leczonych finasterydem należy rozważyć konsultację urologiczną.³

Wpływ na swoisty antygen sterczowy (PSA) i wykrywalność raka gruczołu krokowego

Dotychczas nie wykazano korzyści klinicznych ze stosowania finasterydu u pacjentów z rakiem gruczołu krokowego. W kontrolowanych badaniach klinicznych pacjenci z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego (BPH) i zwiększonym stężeniem PSA byli monitorowani z zastosowaniem serii badań stężenia PSA i biopsji gruczołu krokowego. Badania te nie wykazały zmiany współczynnika wykrycia raka gruczołu krokowego, a całkowita częstość występowania raka nie różniła się znacząco między grupą pacjentów leczonych finasterydem a grupą otrzymującą placebo.⁴

Przed rozpoczęciem leczenia finasterydem i okresowo w trakcie leczenia, należy wykonywać badanie per rectum oraz inne badania w kierunku rozpoznania raka gruczołu krokowego. Oznaczenie stężenia PSA w surowicy jest również stosowane w diagnostyce raka gruczołu krokowego.⁵

Na ogół stężenie wyjściowe PSA >10 ng/ml (Hybritech) powoduje konieczność przeprowadzenia dalszych badań i rozważenia biopsji; dla stężeń PSA pomiędzy 4 a 10 ng/ml, zalecane jest dalsze postępowanie diagnostyczne. Wartości stężenia PSA u mężczyzn z rakiem gruczołu krokowego mogą się w znacznym stopniu pokrywać z wartościami stwierdzanymi u mężczyzn bez tego nowotworu. Dlatego u mężczyzn z BPH, prawidłowe stężenia PSA nie wykluczają obecności raka gruczołu krokowego, niezależnie od leczenia finasterydem. Stężenie wyjściowe PSA <4 ng/ml nie wyklucza obecności raka gruczołu krokowego.⁶

Zmniejszenie stężenia PSA przez finasteryd

Finasteryd powoduje zmniejszenie stężenia PSA w surowicy o około 50% u pacjentów z BPH, nawet w przypadku raka gruczołu krokowego. Przy ocenie wyników stężenia PSA u pacjentów leczonych finasterydem, musi być brane pod uwagę zmniejszenie stężenia PSA w surowicy, które nie wyklucza współistnienia raka gruczołu krokowego. Zmniejszenie stężenia jest do przewidzenia w całym zakresie wartości PSA, chociaż może różnić się u poszczególnych pacjentów.⁷

Analiza danych uzyskanych podczas trwającego 4 lata, kontrolowanego placebo badania PLESS (ang. Proscar Long-Term Efficacy and Safety Study) z podwójnie ślepą próbą, w którym uczestniczyło 3000 pacjentów potwierdziła, że u typowych pacjentów leczonych finasterydem przez sześć miesięcy lub dłużej, wartości PSA należy podwoić, porównując je z prawidłowymi u pacjentów nieleczonych. Taka zależność pozwala zachować czułość oraz możliwość wykrycia tym badaniem raka gruczołu krokowego.⁸

Każde utrzymujące się zwiększenie stężenia PSA u pacjentów leczonych finasterydem należy dokładnie ocenić, w tym uwzględnić możliwość niestosowania się pacjenta do zaleceń lekarza.⁹

Finasteryd nie zmniejsza znacząco odsetka wolnego PSA (wolnego do całkowitego). Wartość odsetka wolnego PSA pozostaje bez zmian pomimo działania finasterydu. W przypadku wykorzystywania odsetka wolnego PSA jako pomocniczego wskaźnika do wykrywania raka gruczołu krokowego, nie ma konieczności korygowania wartości tego odsetka.¹⁰

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Stężenie PSA w surowicy jest związane z wiekiem pacjenta i objętością gruczołu krokowego, a objętość gruczołu krokowego zależy od wieku pacjenta. Oceniając wyniki oznaczeń laboratoryjnych PSA należy uwzględniać fakt, że u pacjentów leczonych finasterydem zwykle dochodzi do zmniejszenia stężeń PSA. U większości pacjentów gwałtowne zmniejszenie wartości PSA obserwowane jest w ciągu pierwszych miesięcy terapii, po których wartości te stabilizują się na nowym poziomie.¹¹

Stężenie PSA po leczeniu stanowi około połowy wartości wyjściowej. Dlatego, u typowych pacjentów leczonych finasterydem, przez sześć miesięcy lub więcej, w celu porównania stężenia PSA z prawidłowym zakresem u mężczyzn nieleczonych, wartości PSA należy podwoić.¹²

Rak sutka u mężczyzn

W trakcie badań klinicznych oraz po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu zgłaszano przypadki raka sutka u pacjentów przyjmujących finasteryd w dawce 5 mg. Lekarz powinien zalecić pacjentom natychmiastowe zgłaszanie wszelkich zmian w obrębie tkanki sutka, takich jak guzki, ból, powiększenie piersi lub wydzielina z sutków.¹³

Również w przypadku finasterydu w dawce 1 mg, stosowanego w leczeniu łysienia androgenowego, podczas badań klinicznych oraz w okresie po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano przypadki raka piersi u mężczyzn. Lekarze powinni poinformować pacjentów o konieczności niezwłocznego zgłaszania wszelkich zmian zauważonych w tkance gruczołów sutkowych, takich jak guzki, bolesność, powiększenie gruczołów sutkowych czy wyciek z brodawki sutkowej.¹⁴

Zmiany nastroju i depresja

U pacjentów przyjmujących finasteryd w dawce wynoszącej 5 mg zgłaszano zmiany nastroju, nastrój depresyjny, depresję oraz rzadziej myśli samobójcze. Pacjentów należy monitorować pod kątem objawów psychicznych i w przypadku ich wystąpienia należy zalecić pacjentowi zasięgnięcie porady u lekarza.¹⁵

Podobnie, u pacjentów przyjmujących finasteryd w dawce wynoszącej 1 mg zgłaszano zmiany nastroju, nastrój depresyjny, depresję oraz rzadziej myśli samobójcze. Pacjentów należy monitorować pod kątem objawów psychicznych i w przypadku ich wystąpienia należy przerwać leczenie finasterydem, a pacjentowi zalecić zasięgnięcie porady u lekarza.¹⁶

Wpływ na płodność

Brak długoterminowych danych dotyczących płodności u ludzi. Nie przeprowadzono również specyficznych badań z udziałem mężczyzn z upośledzoną płodnością. Pacjenci płci męskiej planujący ojcostwo, początkowo zostali wykluczeni z badań klinicznych. Pomimo tego, że badania na zwierzętach nie wykazały istotnego szkodliwego wpływu na płodność, po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu otrzymywano spontaniczne doniesienia o niepłodności i/lub słabej jakości nasienia. Według niektórych raportów, u pacjentów występowały inne czynniki ryzyka, które mogły przyczynić się do niepłodności. Po odstawieniu finasterydu jakość nasienia powracała do normy lub ulegała poprawie.¹⁷

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Finasteryd nie jest wskazany do stosowania u dzieci. Nie ustalono bezpieczeństwa ani skuteczności stosowania u dzieci.¹⁸

Produkt leczniczy zawierający finasteryd nie powinien być stosowany u dzieci i młodzieży. Brak danych dotyczących skuteczności lub bezpieczeństwa stosowania finasterydu u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat.¹⁹

Niewydolność wątroby

Nie badano wpływu niewydolności wątroby na farmakokinetykę finasterydu.²⁰

Zaleca się zachowanie ostrożności u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, ponieważ finasteryd jest metabolizowany w wątrobie i jego stężenie w osoczu może być zwiększone u takich pacjentów.²¹

Substancje pomocnicze – laktoza i sód

Produkt leczniczy zawiera laktozę jednowodną. Produkt nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.²²

Produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na każdą tabletkę, to znaczy lek uznaje się za „wolny od sodu”.²³

Wpływ na dihydrotestosteron (DHT) w surowicy

Dihydrotestosteron jest androgenem, metabolitem testosteronu i najbardziej aktywną biologicznie postacią testosteronu. W przypadku miejscowego stosowania finasterydu (aerozol na skórę) w badaniu klinicznym III fazy w 24. tygodniu badania stwierdzono zmniejszenie stężenia DHT w surowicy. Procentowe zmniejszenie średniego stężenia DHT w surowicy względem stanu wyjściowego było większe w grupie otrzymującej finasteryd doustnie, ale zmniejszenie stężenia DHT było istotne kliniczne zarówno podczas stosowania aerozolu z finasterydem (34,5%) jak i podczas stosowania doustnie finasterydu (55,6%), co oznacza możliwość wystąpienia układowych działań niepożądanych o charakterze zaburzeń seksualnych związanych ze zmniejszeniem stężenia DHT, choć ich prawdopodobieństwo wystąpienia jest mniejsze podczas stosowania aerozolu niż w przypadku doustnego stosowania finasterydu.²⁴

Możliwość przeniesienia finasterydu

Kobiety w ciąży lub mogące zajść w ciążę nie mogą mieć kontaktu z produktem leczniczym zawierającym finasteryd w postaci aerozolu ani skórą głowy bądź innymi powierzchniami narażonymi na kontakt z finasterydem, ponieważ istnieje możliwość wchłonięcia finasterydu, co stwarza potencjalne zagrożenie dla płodu płci męskiej. W razie niezamierzonego kontaktu z roztworem należy starannie umyć daną część ciała.²⁵

Dzieci i młodzież w wieku poniżej 18 lat nie mogą mieć kontaktu z produktem leczniczym finasteryd w postaci aerozolu ani skórą głowy bądź innymi powierzchniami, narażonymi na kontakt z finasterydem, ponieważ istnieje możliwość wchłonięcia finasterydu i wystąpienia jego działań niepożądanych. W razie niezamierzonego kontaktu z roztworem należy starannie umyć daną część ciała.²⁶

Wpływ na swoisty antygen gruczołu krokowego (PSA) – finasteryd w dawce 1 mg

W trakcie badań klinicznych dotyczących finasterydu w dawce 1 mg, przeprowadzonych u mężczyzn w wieku od 18 do 41 lat, średnia wartość stężenia swoistego antygenu gruczołu krokowego (PSA) w surowicy zmniejszyła się z wartości początkowej 0,7 ng/ml do 0,5 ng/ml w 12. miesiącu leczenia. Przed dokonaniem oceny wyników tego testu należy rozważyć podwojenie wartości stężenia PSA u mężczyzn przyjmujących finasteryd w dawce 1 mg.²⁷

W przypadku stosowania finasterydu w postaci aerozolu na skórę, mimo iż układowa ekspozycja na finasteryd po jego miejscowym zastosowaniu jest bardzo mała w porównaniu ze stosowaniem doustnym, nie ma danych na temat wpływu takiej postaci finasterydu na stężenia PSA, co należy wziąć pod uwagę interpretując wyniki badań PSA.²⁸

Szczegółowe ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Etanol w aerozolu na skórę

Produkt leczniczy finasteryd w postaci aerozolu na skórę zawiera w 1 rozpyleniu 25 mg etanolu (96%), co odpowiada stężeniu 0,5 mg/mikrolitr (55%). Może to powodować pieczenie uszkodzonej skóry.²⁹

Dodatkowe środki ostrożności dla kobiet w ciąży

Kobiety w ciąży lub kobiety, u których istnieje możliwość zajścia w ciążę nie powinny dotykać pokruszonych lub przełamanych tabletek zawierających finasteryd, ze względu na możliwość wchłonięcia finasterydu i związane z tym potencjalne ryzyko dla płodu płci męskiej. Otoczka tabletek powlekanych zawierających finasteryd chroni przed kontaktem z substancją czynną, pod warunkiem, że tabletki nie zostaną przełamane lub pokruszone.³⁰

Ponieważ finasteryd hamuje przemianę testosteronu do dihydrotestosteronu, podany kobiecie w ciąży może hamować rozwój zewnętrznych narządów płciowych u płodu męskiego.³¹