Estriol – Działania niepożądane

Działania niepożądane
Estriol

Estriol, stosowany głównie dopochwowo w leczeniu atrofii urogenitalnej związanej z niedoborem estrogenów, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa z dominującymi miejscowymi działaniami niepożądanymi o charakterze łagodnym i przemijającym. Najczęściej obserwuje się świąd narządów płciowych, ból miednicy, wysypkę, dyskomfort i ból piersi, plamienia z dróg rodnych oraz wydzielinę z szyjki macicy. Bezpośrednio po aplikacji mogą wystąpić świąd, podrażnienie oraz niewielkie pieczenie lub palenie (częstość około 1%). Rzadziej pojawiają się zakażenia grzybicze (kandydoza), bóle głowy, świąd skóry, świerzbiączka, nudności oraz zatrzymanie płynów. Preparaty dopochwowe, takie jak żel Blissel, charakteryzują się niską absorpcją ogólnoustrojową, co znacząco zmniejsza ryzyko poważnych działań niepożądanych typowych dla doustnej hormonalnej terapii zastępczej (HTZ).

Działania niepożądane estriolu – wprowadzenie

Estriol jest estrogenem stosowanym głównie w postaciach do podawania dopochwowego w leczeniu atrofii urogenitalnej związanej z niedoborem estrogenów. Występuje w kilku postaciach farmaceutycznych, takich jak żel dopochwowy, krem dopochwowy, tabletki dopochwowe i globulki. Istotne jest poznanie profilu działań niepożądanych tego leku, gdyż ma to kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa terapii.¹

Miejscowe działania niepożądane

Miejscowe działania niepożądane związane z dopochwowym podaniem estriolu występują stosunkowo często, ale zazwyczaj mają charakter łagodny i przemijający. Na początku leczenia, gdy błona śluzowa pochwy jest wciąż atroficzna, może wystąpić miejscowe podrażnienie w postaci uczucia gorąca i/lub świądu.²

Działania niepożądane w układzie rozrodczym

Do najczęściej obserwowanych miejscowych działań niepożądanych należą:

Świąd narządów płciowych³
Ból miednicy⁴
Wysypka na narządach płciowych⁵
Dyskomfort oraz ból piersi⁶
Pomenopauzalne plamienie z dróg rodnych⁷
Wydzielina z szyjki macicy⁸

Reakcje w miejscu podania

Bezpośrednio po podaniu preparatów z estriolem mogą wystąpić:

Świąd w miejscu podania⁹
Podrażnienie w miejscu podania¹⁰
Niewielkie pieczenie lub palenie (częstość około 1%)¹¹

Infekcje towarzyszące

Podczas stosowania estriolu dopochwowo może dojść do zakażeń grzybiczych:

Kandydoza¹²

Ogólnoustrojowe działania niepożądane

Ponieważ preparaty dopochwowe z estriolem charakteryzują się niską absorpcją ogólnoustrojową, częstość występowania działań niepożądanych ogólnoustrojowych jest znacznie mniejsza niż przy stosowaniu doustnej hormonalnej terapii zastępczej (HTZ). Produkt leczniczy Blissel to żel dopochwowy do stosowania miejscowego, zawierający bardzo małą dawkę estriolu i wykazujący samoograniczające rozprzestrzenianie się substancji czynnej w organizmie, co zmniejsza w ogromnym stopniu prawdopodobieństwo wystąpienia cięższych działań niepożądanych związanych z doustną zastępczą terapią estrogenową.¹³

Zaburzenia neurologiczne

Sporadycznie obserwuje się:

Ból głowy¹⁴

Zaburzenia skórne

Do rzadszych działań niepożądanych dotyczących skóry należą:

Świąd¹⁵
Świerzbiączka¹⁶

Inne objawy ogólnoustrojowe

W związku ze stosowaniem estriolu mogą wystąpić:

Objawy grypopodobne¹⁷
Nudności¹⁸
Zatrzymanie płynów w organizmie¹⁹

Działania niepożądane związane z ogólnoustrojową HTZ

Opisane poniżej zagrożenia dotyczą głównie ogólnoustrojowego stosowania HTZ i w mniejszym stopniu odnoszą się do produktów leczniczych zawierających estriol do stosowania dopochwowego, gdzie ogólnoustrojowa ekspozycja na estrogen pozostaje w zakresie odpowiednim dla okresu pomenopauzalnego.²⁰

Ryzyko nowotworu jajnika

Stosowanie ogólnoustrojowej HTZ wiąże się z nieznacznie zwiększonym ryzykiem rozpoznania nowotworu jajnika. Metaanaliza 52 badań epidemiologicznych wykazała zwiększone ryzyko nowotworu jajnika u kobiet aktualnie stosujących ogólnoustrojową HTZ w porównaniu do kobiet, które nigdy nie stosowały HTZ (RR 1,43%, 95% CI 1,31-1,56).²¹

U kobiet w wieku od 50 do 54 lat stosujących HTZ przez 5 lat może wystąpić 1 dodatkowe rozpoznanie na 2000 stosujących. Wśród kobiet w wieku od 50 do 54 lat, które nie stosują HTZ, nowotwór jajnika zostanie rozpoznany w okresie 5 lat u 2 na 2000 kobiet.²²

Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Stosowanie ogólnoustrojowej HTZ jest związane z 1,3- do 3-krotnym zwiększeniem względnego ryzyka rozwoju żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ), np. zakrzepicy żył głębokich lub zatorowości płucnej. Wystąpienie takiego zdarzenia jest bardziej prawdopodobne w pierwszym roku stosowania HTZ.²³

Ryzyko udaru niedokrwiennego

Stosowanie ogólnoustrojowej HTZ jest związane z 1,5-krotnym zwiększeniem względnego ryzyka wystąpienia udaru niedokrwiennego. Ryzyko wystąpienia udaru krwotocznego nie jest zwiększone podczas stosowania HTZ.²⁴

Względne ryzyko nie zależy od wieku czy czasu stosowania. Jednakże, wyjściowe ryzyko wystąpienia udaru jest silnie związane z wiekiem. Całkowite ryzyko wystąpienia udaru u kobiet stosujących HTZ zwiększa się wraz z wiekiem.²⁵

Inne działania niepożądane zgłaszane przy ogólnoustrojowej HTZ

Przy ogólnoustrojowym leczeniu estrogenowo-progestagenowym zgłaszano także:

Kamicę żółciową²⁶
Zaburzenia skórne i podskórne: ostuda, rumień wielopostaciowy, rumień guzowaty, skaza krwotoczna naczyniowa²⁷
Prawdopodobna demencja w wieku powyżej 65 lat²⁸

Tabela działań niepożądanych estriolu

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych obserwowanych podczas stosowania estriolu wraz z ich częstością występowania i opisem:

Klasyfikacja układów i narządów	Działanie niepożądane	Częstość występowania	Opis
Zaburzenia układu rozrodczego i piersi	Świąd narządów płciowych	Często (≥1/100 do <1/10)	Miejscowe uczucie swędzenia w obrębie narządów płciowych, zazwyczaj ustępuje w trakcie leczenia
	Ból miednicy, wysypka na narządach płciowych	Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)	Dolegliwości bólowe w obrębie miednicy mniejszej, reakcje skórne w postaci wysypki
	Dyskomfort oraz ból piersi, plamienie z dróg rodnych, wydzielina z szyjki macicy	Często	Objawy mogą wskazywać na zbyt dużą dawkę leku, zazwyczaj przemijają
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania	Świąd w miejscu podania	Często (≥1/100 do <1/10)	Miejscowa reakcja skórna, zazwyczaj na początku leczenia
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania	Podrażnienie w miejscu podania, pieczenie lub palenie	Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)	Częstość występowania pieczenia lub palenia około 1%, objawy ustępują w trakcie terapii
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze	Kandydoza	Rzadko (≥1/1 000 do <1/100)	Zakażenie grzybicze pochwy i sromu wywołane przez grzyby z rodzaju Candida
Zaburzenia układu nerwowego	Ból głowy	Rzadko (≥1/1 000 do <1/100)	Dolegliwości bólowe głowy o różnym nasileniu i lokalizacji
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej	Świąd	Niezbyt często	Uogólnione uczucie swędzenia skóry
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej	Świerzbiączka	Rzadko	Przewlekłe zaburzenie dermatologiczne charakteryzujące się intensywnym świądem bez pierwotnych zmian skórnych
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania	Zatrzymanie płynów w organizmie	Niezbyt często	Obrzęki, zwiększenie masy ciała spowodowane retencją płynów
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania	Nudności	Niezbyt często	Nieprzyjemne uczucie dyskomfortu w górnej części przewodu pokarmowego, niekiedy z tendencją do wymiotów
Działania niepożądane przy ogólnoustrojowej HTZ	Zwiększone ryzyko nowotworu jajnika	Bardzo rzadko	1 dodatkowy przypadek na 2000 kobiet w wieku 50-54 lat stosujących HTZ przez 5 lat
	Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa	Rzadko	1,3-3 krotne zwiększenie ryzyka względnego, szczególnie w pierwszym roku stosowania
	Udar niedokrwienny	Rzadko	1,5 krotne zwiększenie ryzyka względnego, ryzyko rośnie z wiekiem

Reakcje alergiczne

W rzadkich przypadkach opisywano reakcje nietolerancji, takie jak zaczerwienienie i swędzenie. W jednym przypadku stwierdzono alergię na liofilizat Lactobacillus zawarty w produkcie Gynoflor.²⁹

Przedawkowanie estriolu

Toksyczność ostra estriolu u zwierząt jest bardzo mała. Dlatego przedawkowanie produktu leczniczego przy podawaniu dopochwowym jest mało prawdopodobne. W przypadku spożycia dużej ilości estriolu mogą wystąpić nudności, wymioty i krwawienia. Brak jest specyficznego antidotum. W razie potrzeby, należy zastosować leczenie objawowe.³⁰

W razie przypadkowego przyjęcia produktu Gynoflor doustnie nie powinny wystąpić żadne działania niepożądane.³¹

Monitorowanie bezpieczeństwa

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³²

Znaczenie kliniczne działań niepożądanych

Estriol stosowany dopochwowo charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa i niewielkim ryzykiem poważnych działań niepożądanych. Większość obserwowanych reakcji niepożądanych ma charakter miejscowy i przemijający. Ogólnoustrojowa ekspozycja na estrogen przy stosowaniu dopochwowym pozostaje w zakresie odpowiednim dla okresu pomenopauzalnego, co znacząco redukuje ryzyko poważnych działań niepożądanych charakterystycznych dla ogólnoustrojowej hormonalnej terapii zastępczej.³³

U pacjentek z miejscowymi działaniami niepożądanymi należy rozważyć czy objawy nie są związane ze zbyt dużą dawką lub nie wynikają z początkowego okresu terapii, gdy błona śluzowa pochwy jest jeszcze atroficzna. Obserwowane objawy zazwyczaj ustępują samoistnie w trakcie kontynuacji leczenia lub po krótkotrwałym przerwaniu terapii.³⁴

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Działania niepożądaneEstriol