Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Estriol

Wpływ estriolu na płodność, ciążę i laktację

Estriol jest hormonem estrogenowym stosowanym głównie w leczeniu objawów wynikających z niedoboru estrogenów u kobiet po menopauzie, w tym objawów związanych z atrofią pochwy. Preparaty zawierające estriol dostępne są w różnych postaciach farmaceutycznych, takich jak żel dopochwowy (Blissel 50 mikrogramów/g), tabletki dopochwowe (Gynoflor 50 mg + 0,03 mg), krem dopochwowy (Oekolp 1 mg/g, Ovestin 1 mg/g) oraz tabletki doustne (Ovestin 2 mg) i globulki dopochwowe (Ovestin 0,5 mg). Lekarze przepisujący te preparaty powinni dysponować szczegółową wiedzą na temat wpływu estriolu na płodność, ciążę i laktację, aby móc przekazać pacjentkom odpowiednie informacje.^{1 2 3 4}

Wpływ na płodność

Dane dotyczące wpływu estriolu na płodność są ograniczone. W przypadku preparatu Blissel (50 mikrogramów/g) dokumentacja produktu wskazuje, że dane dotyczące płodności nie są dostępne.⁵ Podobnie w przypadku preparatów Ovestin oraz Oekolp, należy zauważyć, że produkty te są przeznaczone do stosowania wyłącznie u kobiet po menopauzie, zarówno naturalnej, jak i wywołanej zabiegiem chirurgicznym, co sugeruje brak zastosowania w kontekście płodności.^{6 7}

Stosowanie w okresie ciąży

Wszystkie analizowane preparaty zawierające estriol są przeciwwskazane lub niewskazane do stosowania w okresie ciąży. Lekarze powinni jednoznacznie informować pacjentki w ciąży o konieczności unikania tych preparatów.^{8 9 10 11}

W przypadku, gdy pacjentka zajdzie w ciążę podczas stosowania preparatów zawierających estriol, leczenie należy natychmiast przerwać. Ten wymóg jest spójny dla wszystkich analizowanych produktów.^{12 13 14 15}

Badania epidemiologiczne – teratogenność

Wyniki badań epidemiologicznych dotyczących nieumyślnej ekspozycji płodu na estrogeny, w tym estriol, są uspokajające. Większość dotychczasowych danych nie wskazuje na teratogenne ani toksyczne działanie na płód.^{16 17 18 19}

Szczególne informacje dla produktu Gynoflor

W przypadku produktu Gynoflor, który oprócz estriolu zawiera także Lactobacillus acidophilus, dostępne są dodatkowe dane dotyczące ciąży. Dane pochodzące z ograniczonej liczby ciąż, w których doszło do ekspozycji zarówno na estradiol, jak i Lactobacillus acidophilus, wskazują na brak niepożądanego działania tych substancji na ciążę lub stan płodu/noworodka. Ponadto produkt Gynoflor był stosowany przez ponad 15 lat i nie powodował działań niepożądanych w tym kontekście.²⁰

Badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ estriolu na płody męskie, jednak należy podkreślić, że estriol jest hormonem płciowym specyficznym dla człowieka i nie występuje u innych gatunków ssaków. W związku z tym wyniki toksykologiczne badań na zwierzętach mają ograniczone zastosowanie i nie można ich bezpośrednio ekstrapolować na człowieka.²¹

Warto również zauważyć, że Gynoflor zawiera estriol jedynie w niewielkiej dawce (30 mikrogramów). U kobiet niebędących w ciąży wykazano, że po pierwszym zastosowaniu produktu Gynoflor stężenie estriolu w osoczu przemijająco się zwiększa, natomiast po dwunastej aplikacji produktu takiego zwiększenia nie obserwowano. W czasie dłuższego stosowania produktu stężenia estriolu w osoczu mieszczą się w zakresie normy dla kobiet po menopauzie. Co istotne, stężenie estriolu w osoczu u kobiet w ciąży jest około 1000 razy większe niż u kobiet niebędących w ciąży.²²

Stosowanie w okresie karmienia piersią

Wszystkie analizowane preparaty zawierające estriol są niewskazane do stosowania w okresie karmienia piersią. Lekarze powinni jednoznacznie informować pacjentki karmiące o konieczności unikania tych preparatów.^{23 24 25 26}

W przypadku preparatów Oekolp i Ovestin, dodatkowym uzasadnieniem braku wskazania do stosowania w okresie karmienia piersią jest fakt, że estriol przenika do mleka ludzkiego i może zmniejszać jego ilość. Jest to istotna informacja, którą lekarz powinien przekazać pacjentkom karmiącym.^{27 28}

Informacje, które lekarz musi przekazać pacjentkom

Na podstawie analizy charakterystyk produktów leczniczych zawierających estriol, lekarz powinien przekazać pacjentkom następujące kluczowe informacje:

• Preparaty zawierające estriol są przeznaczone wyłącznie dla kobiet po menopauzie i są przeciwwskazane w okresie ciąży oraz podczas karmienia piersią.^{29 30 31 32}
• W przypadku zajścia w ciążę podczas terapii estriolem, leczenie należy natychmiast przerwać.^{33 34 35 36}
• Estriol przenika do mleka ludzkiego i może zmniejszać jego ilość, dlatego nie należy stosować tych preparatów w okresie karmienia piersią.^{37 38}
• Przypadkowa ekspozycja na estriol w czasie ciąży najprawdopodobniej nie powoduje działania teratogennego ani toksycznego na płód, ale mimo to leczenie należy przerwać.^{39 40 41 42}

W przypadku pacjentek, które mogą zajść w ciążę, ale stosują preparaty z estriolem z powodu atrofii pochwy, lekarz powinien zalecić stosowanie odpowiedniej metody antykoncepcyjnej podczas terapii oraz poinformować o konieczności natychmiastowego przerwania leczenia w przypadku zajścia w ciążę.

Zalecenia dla lekarzy

Lekarze przepisujący preparaty zawierające estriol powinni:

• Dokładnie ocenić wskazania i przeciwwskazania przed przepisaniem leku.
• Upewnić się, że pacjentka nie jest w ciąży przed rozpoczęciem leczenia.
• Poinformować pacjentkę w wieku rozrodczym o potrzebie stosowania skutecznej antykoncepcji podczas terapii.
• Wyjaśnić pacjentce konieczność natychmiastowego przerwania leczenia w przypadku zajścia w ciążę.
• Poinformować kobiety karmiące piersią o przeciwwskazaniach do stosowania estriolu z powodu jego przenikania do mleka i potencjalnego wpływu na zmniejszenie laktacji.
• Zapewnić regularny monitoring pacjentek stosujących preparaty z estriolem, zwłaszcza tych w wieku rozrodczym.