Właściwości farmakodynamiczne
Estriol

Właściwości farmakodynamiczne estriolu

Estriol jest naturalnym żeńskim hormonem płciowym, sklasyfikowanym w grupie farmakoterapeutycznej estrogenów naturalnych i półsyntetycznych (kod ATC: G03CA04). Stanowi główny metabolit estradiolu i estronu, produkowany głównie w wątrobie. W odróżnieniu od innych estrogenów, estriol charakteryzuje się stosunkowo słabym wiązaniem ze specyficznymi receptorami w narządach docelowych, a jego działanie jest krótkotrwałe.^{1 2}

Mechanizm działania estriolu

Po związaniu z receptorem i przedostaniu się do jądra komórkowego, estriol indukuje syntezę określonych białek w tkankach docelowych. Jego głównym obszarem działania jest układ moczowo-płciowy, gdzie umożliwia fizjologiczną normalizację nabłonka sromu oraz proliferację warstw błony śluzowej pochwy, szyjki macicy, cewki moczowej i pęcherza moczowego poprzez zwiększenie waskularyzacji i przepływu krwi.³

Atrofia i zaburzenia czynnościowe narządów płciowych spowodowane niedoborem estrogenów (np. po usunięciu jajników lub w okresie pomenopauzalnym) są w większości odwracalne poprzez dopochwowe lub doustne podawanie estriolu. Wpływ estriolu na błonę śluzową pochwy powoduje wtórne zwiększenie magazynowania glikogenu i kolonizację bakterii Döderleina, co przyczynia się do normalizacji wartości pH pochwy. Dodatkowo zwiększa się wydzielanie śluzu.⁴

Specyficzność działania estriolu

Ważną cechą estriolu jest jego specyficzne działanie na pochwę przy jednoczesnym minimalnym wpływie na endometrium. Dopochwowo podawany estriol w dawkach terapeutycznych nie wykazuje żadnego znaczącego oddziaływania na błonę śluzową macicy. Nawet w większych dawkach powoduje jedynie słabe działanie proliferacyjne, co skutkuje bardzo małym prawdopodobieństwem wystąpienia działania niepożądanego w postaci krwawienia.^{5 6}

Estriol nie wywiera wpływu na inne hormony ani na metabolizm wątrobowy. Stosowany w normalnych dawkach terapeutycznych nie zmienia syntezy białek, metabolizmu lipidów czy krzepnięcia krwi. Warto zaznaczyć, że estriol nie jest odpowiedni do leczenia osteoporozy czy miażdżycy.⁷

Współdziałanie estriolu z bakteriami kwasu mlekowego

W niektórych preparatach estriol występuje w połączeniu z Lactobacillus acidophilus, co tworzy synergistyczny efekt terapeutyczny. Lactobacillus acidophilus jest jednym z głównych mikroorganizmów tworzących florę pochwową u zdrowych kobiet. Pałeczki mlekowe pełnią funkcje ochronne w pochwie poprzez fermentację glikogenu z nabłonka pochwy do kwasu mlekowego. Powstałe w ten sposób kwaśne środowisko (pH 3,8-4,5) tworzy warunki niekorzystne dla kolonizacji i rozwoju mikroorganizmów chorobotwórczych, a jednocześnie optymalne dla proliferacji pałeczek mlekowych.⁸

Estriol zawarty w preparacie ma na celu zapewnienie proliferacji i dojrzewania nabłonka pochwowego, który pełni funkcję bariery fizycznej oraz magazynuje glikogen – substancję odżywczą dla pałeczek kwasu mlekowego. W przypadku zaburzeń hormonalnych, obserwowanych częściej w starszym wieku, nabłonek pochwowy jest nieprawidłowy, a ilość zawartego w nim glikogenu zmniejszona. Podobnie infekcje pochwy mogą powodować uszkodzenie nabłonka pochwowego.⁹

Egzogenny estriol, nawet w bardzo małych ilościach, poprawia proliferację i dojrzewanie nabłonka, a tym samym stwarza optymalne warunki dla przywrócenia flory pochwowej zawierającej pałeczki kwasu mlekowego. Terapeutyczne działanie preparatów zawierających estriol i Lactobacillus acidophilus polega na przywracaniu flory pochwowej poprzez dostarczenie egzogennych pałeczek mlekowych i poprawie proliferacji i dojrzewania nabłonka pochwowego, co prowadzi do przywrócenia fizjologicznej równowagi.¹⁰

Skuteczność kliniczna estriolu

Estriol stosowany dopochwowo skutecznie łagodzi objawy atrofii pochwy wywołanej niedoborem estrogenów u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Złagodzenie objawów ze strony pochwy następuje w ciągu pierwszych tygodni leczenia.^{11 12}

Badania kliniczne z wykorzystaniem estriolu

Skuteczność dopochwowego stosowania estriolu w dawce 50 mikrogramów na jedno podanie została potwierdzona w wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu prowadzonym metodą podwójnie ślepej próby, z grupą kontrolną placebo u kobiet w okresie pomenopauzalnym z objawami przedmiotowymi i podmiotowymi atrofii sromu i pochwy.¹³

Dopochwowe stosowanie małej dawki estriolu (50 mikrogramów na jedno podanie) prowadziło do istotnej poprawy w zakresie:

• Indeksu komórkowej dojrzałości pochwy
• pH pochwy
• Objawów atrofii pochwy, takich jak kruchość, suchość i bladość błony śluzowej
• Spłaszczenia fałdów pochwy

¹⁴

W analizie odpowiedzi na leczenie z podziałem na objawy (drugorzędowy punkt końcowy) uzyskano różnicę statystyczną w przypadku suchości pochwy, ale nie w przypadku bolesności podczas stosunków płciowych (p=0,095), świądu pochwy, pieczenia i dyzurii, po 12 tygodniach leczenia.¹⁵

Warto zauważyć, że krwawienie z pochwy występuje bardzo rzadko podczas terapii estriolem, co jest związane z jego minimalnym wpływem na endometrium.¹⁶

Profil bezpieczeństwa estriolu

W przeciwieństwie do innych estrogenów, estriol charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa, szczególnie w odniesieniu do endometrium. Dopochwowo stosowany estriol w dawkach terapeutycznych nie wykazuje znaczącego wpływu na błonę śluzową macicy, co minimalizuje ryzyko krwawień i hiperplazji endometrium.¹⁷

Estriol nie wywiera istotnego wpływu na inne układy hormonalne ani na metabolizm wątrobowy. W standardowych dawkach terapeutycznych nie wpływa na syntezę białek, metabolizm lipidów czy procesy krzepnięcia krwi, co dodatkowo zwiększa jego bezpieczeństwo.¹⁸

Dostępne formy farmaceutyczne estriolu

Estriol dostępny jest w różnych postaciach farmaceutycznych przeznaczonych do podawania dopochwowego:

• Żel dopochwowy (np. Blissel 50 mikrogramów/g)
• Krem dopochwowy (np. Oekolp 1 mg/g, Ovestin 1 mg/g)
• Globulki dopochwowe (np. Ovestin 0,5 mg)
• Tabletki dopochwowe (np. Gynoflor 50 mg + 0,03 mg – zawierające dodatkowo bakterie kwasu mlekowego)
• Tabletki doustne (np. Ovestin 2 mg)

^{19 20 21 22}

Różnorodność postaci farmaceutycznych umożliwia indywidualne dopasowanie terapii do potrzeb i preferencji pacjentek, zapewniając optymalne dostarczenie substancji czynnej do miejsca działania.²³