Właściwości farmakokinetyczne
Erytromycyna

Właściwości farmakokinetyczne erytromycyny

Erytromycyna, antybiotyk makrolidowy stosowany zarówno miejscowo, jak i ogólnoustrojowo, charakteryzuje się złożonym profilem farmakokinetycznym, który różni się w zależności od postaci farmaceutycznej i drogi podania. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę właściwości farmakokinetycznych erytromycyny w różnych postaciach leczniczych.¹

Wchłanianie erytromycyny

Wchłanianie erytromycyny zależy od postaci farmaceutycznej i drogi podania. Erytromycyna jest nietrwała w środowisku kwaśnym, co istotnie wpływa na jej biodostępność po podaniu doustnym.²

Wchłanianie po podaniu doustnym

• Tabletki powlekane (Erythromycinum TZF) – forma ta chroni substancję czynną przed dezaktywacją w żołądku, jednak wchłanianie jest osłabione, niepełne i wykazuje zmienność osobniczą.³
• Cykliczny 11,12-węglan erytromycyny (Davercin) – ta postać jest bardziej odporna na działanie soku żołądkowego niż zasada erytromycyny.⁴
• Obecność pokarmu w żołądku zmniejsza wchłanianie erytromycyny w przypadku tabletek powlekanych oraz opóźnia wchłanianie cyklicznego węglanu erytromycyny.^{5 6}

Wchłanianie po podaniu miejscowym

• Preparaty do stosowania miejscowego na skórę (Aknemycin, Zineryt) – erytromycyna praktycznie nie przenika przez skórę w znaczących ilościach do krążenia ogólnoustrojowego.^{7 8}
• Aknemycin Plus (erytromycyna + tretynoina) – erytromycyna stosowana miejscowo nie jest wykrywalna w surowicy krwi, co wskazuje na jej minimalne wchłanianie do organizmu.⁹

Dystrybucja

Po wchłonięciu do krwiobiegu, erytromycyna jest dystrybuowana do różnych tkanek i płynów ustrojowych:¹⁰

• Wiązanie z białkami osocza: około 70-78%^{11 12}
• Przenikanie do tkanek i narządów: erytromycyna dobrze przenika do większości tkanek i narządów¹³
• Stężenie w uchu środkowym i migdałkach podniebiennych: zbliżone do stężeń w surowicy krwi^{14 15}
• Wysokie stężenia terapeutyczne w płynach opłucnowym i otrzewnowym^{16 17}
• Cykliczny węglan erytromycyny w tkance płucnej i wydzielinie oskrzelowej osiąga 4-krotnie wyższe stężenia niż sama erytromycyna¹⁸
• Przenikanie przez łożysko: erytromycyna przenika przez łożysko^{19 20}
• Przenikanie do mleka ludzkiego: erytromycyna przenika do mleka ludzkiego^{21 22}
• Przenikanie do wnętrza komórek: erytromycyna wykazuje zdolność przenikania do wnętrza komórek^{23 24}
• Przenikanie do płynu mózgowo-rdzeniowego: erytromycyna nie przenika do płynu mózgowo-rdzeniowego w warunkach prawidłowych, a jedynie w stanach zapalnych^{25 26}
• Przenikanie do płynu stawowego: erytromycyna nie przenika do płynu stawowego^{27 28}

Dystrybucja po podaniu miejscowym

W przypadku stosowania miejscowego (Aknemycin), erytromycyna przenika do przewodów wyprowadzających gruczołów łojowych, gdzie działa bakteriostatycznie. Potwierdzają to wyniki badań in vivo oraz in vitro.²⁹

Badania in vivo z wykorzystaniem specjalnej metody wybiórczego określania flory bakteryjnej gruczołów łojowych (metoda cyjanoakrylowa) wykazały, że produkt Aknemycin w postaci maści powoduje znamienne zmniejszenie ilości bakterii Propionibacterium acnes, Micrococcus spp. oraz innych drobnoustrojów.³⁰

Testy in vitro na płytkach potwierdziły działanie produktu Aknemycin na bakterie Propionibacterium acnes oraz Staphylococcus spp., wykazując duże strefy zahamowania wzrostu bakterii po zastosowaniu produktu, podczas gdy podłoże leku bez substancji czynnych nie powodowało zahamowania wzrostu bakterii.³¹

Parametry farmakokinetyczne

Stężenie w osoczu

Stężenie erytromycyny w osoczu różni się w zależności od drogi podania i dawki:³²

• Podanie doustne (Erythromycinum TZF):
  • Dawka 250 mg: maksymalne stężenie 0,3-0,4 mg/l po 2-4 godzinach³³
  • Dawka 500 mg: maksymalne stężenie 0,3-1,9 mg/l po 2-4 godzinach³⁴
• Podanie doustne cyklicznego węglanu erytromycyny (Davercin):
  • Dawka 500 mg: maksymalne stężenie 0,58-1,93 μg/ml po około 3 godzinach³⁵
• Podanie dożylne (Erythromycinum Intravenosum TZF):
  • Dawka 500 mg: stężenie 5-10 mg/l po 1 godzinie³⁶

Stężenia leku osiągane w surowicy krwi u kobiet są zwykle większe niż u mężczyzn.³⁷

Okres półtrwania

Okres półtrwania erytromycyny różni się w zależności od postaci i stanu pacjenta:³⁸

• Erytromycyna (podstawowa forma):
  • U osób z prawidłową funkcją nerek: 1-2 godziny^{39 40}
  • U osób z niewydolnością nerek: 6-8 godzin⁴¹
  • U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek: 4-8 godzin⁴²
• Cykliczny węglan erytromycyny (Davercin): 9,5 godziny⁴³

Stężenie terapeutyczne erytromycyny utrzymuje się przez około 6 godzin.⁴⁴

Cykliczny węglan erytromycyny (Davercin) charakteryzuje się wolniejszym tempem eliminacji, co umożliwia rzadsze podawanie leku.⁴⁵

Metabolizm

Erytromycyna podlega procesom metabolicznym w wątrobie:⁴⁶

• Erytromycyna indukuje aktywność enzymów mikrosomalnych, co wpływa również na jej własny metabolizm^{47 48}
• W wątrobie lek jest częściowo inaktywowany w wyniku demetylacji^{49 50}

Eliminacja

Erytromycyna jest eliminowana z organizmu głównie z żółcią i kałem:⁵¹

• Główna droga eliminacji: wydalanie w postaci niezmienionej z żółcią i kałem^{52 53 54}
• Wydalanie z moczem: tylko około 2,5% dawki^{55 56 57}
• Dializa: erytromycyna nie jest usuwana z organizmu podczas dializy otrzewnowej i hemodializy^{58 59 60}

Inne właściwości farmakokinetyczne

Erytromycyna wykazuje właściwości prokinetyczne, co może wpływać na motorykę przewodu pokarmowego.⁶¹

W preparacie Aknemycin Plus, który zawiera również tretynoinę, drugi składnik aktywny wchłania się do organizmu w 0,5% do 24%, następnie jest szybko metabolizowany i wydalany z moczem i kałem; tretynoina nie ulega kumulacji w wątrobie.⁶²

Nie należy oczekiwać ogólnoustrojowego działania tretynoiny w następstwie leczenia miejscowego, zwłaszcza podczas stosowania produktu leczniczego Aknemycin Plus.⁶³