Przeciwwskazania stosowania
Brzoza

Przeciwwskazania stosowania substancji brzoza – kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Brzoza (Betula sp.) jest składnikiem wielu preparatów leczniczych stosowanych w różnych postaciach farmaceutycznych. Występuje w formie nalewek, soków, wyciągów alergoidów pyłku brzozowego oraz jako składnik mieszanek ziołowych. Ze względu na swoje właściwości farmakologiczne oraz potencjał alergizujący, brzoza posiada szereg przeciwwskazań do stosowania, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej.¹

Nadwrażliwość na brzozę i substancje pokrewne

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających brzozę jest nadwrażliwość na tę substancję czynną. W przypadku leków takich jak Nefrobonisol, przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae, dawniej złożonych Compositae), które często towarzyszą brzozie w preparatach ziołowych.² Podobnie w przypadku preparatu Urosan fix, nadwrażliwość na pyłek brzozy oraz rośliny z rodziny astrowatych stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do jego stosowania.³

Przeciwwskazania dotyczące chorób układu moczowego i krążenia

Ze względu na działanie moczopędne, które może nasilać objawy niektórych schorzeń, preparaty zawierające brzozę są przeciwwskazane w następujących przypadkach:

• Obrzęki spowodowane niewydolnością serca – stosowanie brzozy może pogorszyć stan pacjenta i zaburzyć równowagę elektrolitową⁴
• Obrzęki spowodowane niewydolnością nerek – działanie moczopędne może niekorzystnie wpłynąć na funkcję już uszkodzonych nerek⁵
• Stany wymagające zmniejszenia ilości przyjmowanych płynów – w przypadku ciężkich chorób serca lub nerek, kiedy kontrola bilansu płynów jest kluczowa dla bezpieczeństwa pacjenta⁶

Przeciwwskazania dla alergoidów pyłku brzozy

W przypadku preparatów zawierających alergoidy pyłku brzozy, stosowanych w immunoterapii swoistej (jak Perosall D czy Pollinex Tree), przeciwwskazania są znacznie szersze ze względu na mechanizm działania tych leków oraz potencjalne ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznej. Do przeciwwskazań należą:^{7 8}

Choroby immunologiczne i nowotworowe

• Choroby autoimmunologiczne – w tym zaburzenia czynności wątroby, nerek, układu nerwowego, tarczycy czy choroba reumatoidalna^{9 10}
• Choroby nowotworowe – ze względu na potencjalny wpływ na układ immunologiczny^{11 12}
• Niedobory immunologiczne – zarówno klinicznie jawne ciężkie niedobory, jak i te spowodowane leczeniem immunosupresyjnym^{13 14}

Choroby zakaźne i zapalne

• Czynna gruźlica¹⁵
• Ostre choroby infekcyjne przebiegające z gorączką – odczulanie można wznowić po 5-7 dniach po ustąpieniu infekcji¹⁶
• Zaostrzenie przewlekłych zakażeń – odczulanie można wznowić po 5-7 dniach od ustąpienia zaostrzenia¹⁷
• Chroniczne lub ostre zakażenie, lub stany zapalne¹⁸

Zaburzenia układu oddechowego

• Astma ciężka, niestabilna – z pomiarami w spirometrii – FEV1 poniżej 70% wartości należnej¹⁹
• Astma oskrzelowa z trwałymi zaburzeniami czynności płuc – poniżej 70% natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1), pomimo właściwego leczenia²⁰
• Wtórne zmiany narządu, w którym zachodzi reakcja alergiczna, takie jak rozedma płuc, rozstrzenie oskrzelowe²¹

Choroby układu krążenia i interakcje lekowe

• Stałe leczenie beta-adrenolitykami – np. w chorobie wieńcowej, wysokim nadciśnieniu tętniczym^{22 23}
• Niestabilne choroby układu krążenia – wymagające okresowego stosowania beta-adrenolityków lub inhibitorów ACE²⁴
• Przeciwwskazanie do przyjmowania epinefryny (adrenaliny)²⁵

Inne przeciwwskazania w immunoterapii

• Ciężkie atopowe zapalenie skóry w zaostrzeniu²⁶
• Brak współpracy ze strony pacjenta²⁷
• Wiek poniżej 5. roku życia – dla preparatu Perosall D²⁸
• Wiek poniżej 6. roku życia – dla preparatu Pollinex Tree²⁹
• Zaburzenia przemiany tyrozyny – szczególnie w przypadku tyrozynemii i alkaptonurii (dotyczy preparatu Pollinex Tree zawierającego L-tyrozynę jako adsorbent)³⁰

Przeciwwskazania przy chorobach przewodu pokarmowego

Preparaty zawierające brzozę wraz z innymi ziołami mogą być przeciwwskazane w niektórych schorzeniach przewodu pokarmowego. W przypadku preparatu Urosan fix, który zawiera liść brzozy, przeciwwskazaniem jest:³¹

• Choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy – substancje zawarte w brzozie mogą drażnić błonę śluzową przewodu pokarmowego, co prowadzi do nasilenia objawów choroby wrzodowej³²

Szczególne sytuacje kliniczne wymagające ostrożności

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją sytuacje kliniczne wymagające szczególnej ostrożności przy stosowaniu preparatów zawierających brzozę. W przypadku pacjentów z łagodnymi postaciami chorób wymienionych powyżej, decyzję o zastosowaniu preparatów z brzozą należy podejmować indywidualnie, z uwzględnieniem bilansu korzyści i ryzyka oraz przy odpowiednim monitorowaniu stanu klinicznego.

Dla preparatów stosowanych w immunoterapii alergenowej, zawierających alergoidy pyłku brzozy, należy zachować szczególną ostrożność przy wznowieniu terapii po przerwie związanej z infekcją. Zaleca się wówczas ponowne rozpoczęcie terapii po 5-7 dniach od ustąpienia objawów infekcji lub zaostrzenia przewlekłego zakażenia.³³

Przy kwalifikacji pacjenta do leczenia preparatami zawierającymi brzozę, należy również uwzględnić możliwe interakcje z innymi lekami, w szczególności z beta-adrenolitykami, które mogą modyfikować odpowiedź na ewentualne reakcje alergiczne i utrudniać ich leczenie.^{34 35}