Właściwości farmakokinetyczne
Vigantol 500 mcg/ml (20 000 IU/ml)

Właściwości farmakokinetyczne leku Vigantol 500 mikrogramów/ml (20 000 IU)

Niniejszy artykuł przedstawia szczegółowy opis właściwości farmakokinetycznych cholekalcyferolu (witaminy D3) zawartego w produkcie leczniczym Vigantol, w postaci kropli doustnych o stężeniu 500 mikrogramów/ml (20 000 IU). Każdy mililitr roztworu zawiera 500 µg cholekalcyferolu (co odpowiada 20 000 IU witaminy D3), a pojedyncza kropla dostarcza 12,5 µg cholekalcyferolu (500 IU witaminy D3).¹

Wchłanianie

Cholekalcyferol po podaniu doustnym jest wchłaniany w jelicie cienkim. Proces wchłaniania jest warunkowany obecnością żółci oraz swoistych białek transportujących. Obecność tłuszczu w świetle przewodu pokarmowego wpływa korzystnie na intensywność absorpcji witaminy D3. Należy zwrócić uwagę, że schorzenia wątroby i dróg żółciowych mogą znacząco ograniczać skuteczność wchłaniania cholekalcyferolu.²

Dystrybucja

Po absorpcji do krwiobiegu, cholekalcyferol transportowany jest do wątroby, gdzie poddawany jest pierwszej przemianie metabolicznej – hydroksylacji w pozycji 25, katalizowanej przez enzym 25-hydroksylazę. W wyniku tego procesu powstaje kalcyfediol (25-hydroksycholekalcyferol, 25(OH)D3). Następnie kalcyfediol, związany ze swoistymi białkami transportującymi (Vitamin D-binding protein) obecnymi we krwi, jest przenoszony do nerek. W nerkach, pod wpływem enzymu 1α-hydroksylazy-25(OH)D3, ulega kolejnej przemianie do kalcytriolu (1,25(OH)2D3), który jest najbardziej aktywną biologicznie formą witaminy D3.³

Warto podkreślić, że witamina D3 oraz jej aktywne metabolity wykazują zdolność do magazynowania w organizmie przez długi okres, przede wszystkim w wątrobie i tkance tłuszczowej. U osób zdrowych stężenie witaminy D3 w surowicy wynosi 1,3 nmol/l, a jej okres półtrwania (t½) mieści się w zakresie od 19 do 25 godzin. Dla porównania, okres półtrwania kalcyfediolu jest znacznie dłuższy i wynosi około 16 dni, natomiast kalcytriol charakteryzuje się krótszym okresem półtrwania – od 3 do 6 godzin.⁴

Metabolizm

Metabolizm witaminy D3 prowadzi do powstania farmakologicznie aktywnych metabolitów o różnej aktywności biologicznej. Pierwszy etap metabolizmu zachodzi w wątrobie i polega na hydroksylacji w pozycji 25, co prowadzi do powstania kalcyfediolu (25(OH)D3). Proces ten jest katalizowany przez 25-hydroksylazę, a jego szybkość uzależniona jest od podaży substratu. Warto zaznaczyć, że aktywność tego enzymu jest obniżona u wcześniaków oraz u pacjentów z uszkodzoną wątrobą.⁵

Kalcyfediol jest głównym metabolitem witaminy D3 krążącym we krwi, jednak wykazuje jedynie niewielką aktywność biologiczną. Fizjologiczne stężenie 25(OH)D3 wynosi od 10 do 125 nmol/l, a jego okres półtrwania (t½) mieści się w zakresie od 10 do 20 dni.⁶

Finalna przemiana metaboliczna do kalcytriolu odbywa się głównie w kanalikach proksymalnych nerek, a w mniejszym stopniu również w łożysku, makrofagach oraz komórkach układu limfatycznego. Przemiana ta dotyczy hydroksylacji w pozycji 1α. Istotne jest, że aktywność 1α-hydroksylazy 25(OH)D3 w nerkach podlega złożonej regulacji hormonalnej i metabolicznej.⁷

Regulacja aktywności enzymatycznej

Aktywność 1α-hydroksylazy 25(OH)D3 podlega złożonej regulacji. Czynniki zwiększające aktywność tego enzymu obejmują:

• Parathormon – hormon przytarczyc stymulujący przemianę kalcyfediolu do kalcytriolu
• Prolaktyna – hormon przysadki mózgowej
• Hormon wzrostu – stymuluje aktywność 1α-hydroksylazy
• Hormony płciowe – wpływają na zwiększenie syntezy kalcytriolu
• Insulina – wpływa na metabolizm witaminy D3
• Prostaglandyna PGE2 – moduluje aktywność enzymatyczną

Nasilona aktywność 1α-hydroksylazy występuje również u dzieci z niedoborem witaminy D3 oraz przy niedostatecznej podaży wapnia i fosforanów w diecie.⁸

Z kolei czynniki zmniejszające aktywność 1α-hydroksylazy to:

• Kortyzon – hormon kory nadnerczy
• Tyroksyna – hormon tarczycy
• Kwasica metaboliczna – zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej
• Etanol – alkohol etylowy
• Zwiększone stężenie wapnia i fosforanów w krwi – mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego

Warto dodać, że 1,25(OH)2D3 (kalcytriol) jest regulatorem własnego metabolizmu – indukuje 24-hydroksylazę, a jednocześnie hamuje 1α-hydroksylazę.⁹

Alternatywne metabolity

Oprócz głównego szlaku przemian metabolicznych witaminy D3, prowadzącego do powstania kalcytriolu, w organizmie powstają również inne metabolity o różnej aktywności biologicznej:

• 24,25-dihydroksycholekalcyferol (24,25(OH)2D3) – powstaje w nerkach przy wystarczającym stężeniu wapnia i aktywnych metabolitów witaminy D3; wykazuje niewielką aktywność metaboliczną
• 1,24,25-trihydroksycholekacyferol – pochodna o złożonej strukturze chemicznej
• 25,26-dihydroksycholecalcyferol – metabolit powstający w alternatywnej ścieżce przemian

Część metabolitów (około 25% dawki) ulega sprzęganiu z kwasem glukuronowym lub siarkowym, a następnie jest wydzielana z żółcią.¹⁰

Eliminacja

Witamina D3 i jej aktywne metabolity są początkowo metabolizowane w wątrobie, gdzie ulegają sprzęganiu z kwasem glukuronowym, glicyną lub tauryną. Tak powstałe kompleksy są wydalane głównie z żółcią do przewodu pokarmowego. Jedynie niewielkie ilości witaminy D3 i jej metabolitów są wydalane przez nerki i pojawiają się w moczu.¹¹

Istotnym aspektem farmakokinetyki witaminy D3 jest fakt, że niewielka ilość tej witaminy przenika do mleka ludzkiego, co ma znaczenie w kontekście laktacji i potencjalnego wpływu na niemowlęta karmione piersią.¹²

Parametry farmakokinetyczne – zestawienie