Przedawkowanie
Vigantol 500 mcg/ml (20 000 IU/ml)

Przedawkowanie leku Vigantol (500 µg/ml, 20 000 IU cholekalcyferolu)

Przedawkowanie witaminy D3 zawartej w produkcie Vigantol stanowi poważne zagrożenie zdrowotne, które wymaga szczególnej uwagi klinicznej. U osób dorosłych przedawkowanie może wystąpić po stosowaniu od 20 000 do 60 000 IU cholekalcyferolu na dobę przez okres kilku tygodni lub miesięcy. U dzieci ryzyko przedawkowania pojawia się już przy dawkach 2000-4000 IU na dobę przyjmowanych przez kilka miesięcy. Z tego powodu podawanie witaminy D bez nadzoru lekarza jest zdecydowanie przeciwwskazane.¹

Patofizjologia przedawkowania witaminy D3

Cholekalcyferol (witamina D3) charakteryzuje się stosunkowo niskim indeksem terapeutycznym. Próg zatrucia dla witaminy D u osób dorosłych z prawidłową czynnością przytarczyc mieści się w zakresie 40 000-100 000 IU na dobę przyjmowanych przez 1-2 miesiące. Należy podkreślić, że niemowlęta i dzieci mogą wykazywać znacznie większą wrażliwość na dużo niższe stężenia witaminy D3.²

Długotrwałe przedawkowanie produktu Vigantol prowadzi do poważnych zaburzeń metabolicznych, przede wszystkim hiperkalcemii i hiperkalcynurii. Przyjmowanie dawek znacznie przewyższających zapotrzebowanie organizmu na witaminę D przez dłuższy czas może skutkować zwapnieniem narządów miąższowych. Dodatkowo przedawkowanie prowadzi do zwiększonego stężenia fosforu zarówno w surowicy, jak i w moczu, przyczyniając się do zespołu hiperkalcemii, a w konsekwencji do patologicznego odkładania się wapnia w tkankach, nerkach (kamica nerkowa, wapnica nerek) oraz w naczyniach krwionośnych.³

Objawy kliniczne przedawkowania

Symptomatologia przedawkowania witaminy D3 jest często niespecyficzna, co może utrudniać wczesną diagnostykę. Do najczęstszych objawów należą:⁴

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, początkowo biegunka, a następnie zaparcia, utrata apetytu
• Objawy neurologiczne: znużenie, ból głowy, senność
• Objawy mięśniowo-szkieletowe: ból mięśni, ból stawów, osłabienie mięśniowe
• Zaburzenia nerkowe i metaboliczne: azotemia, nadmierne pragnienie (polidypsja), wielomocz (poliuria), odwodnienie

W przypadkach ciężkiej hiperkalcemii, gdy stężenie wapnia w krwi przekracza 13 mg/100 ml, mogą wystąpić: zaburzenia czynności serca, niewydolność nerek, psychozy, a w skrajnych przypadkach śpiączka. W badaniach laboratoryjnych obserwuje się hiperkalcemię, hiperkalcynurię oraz podwyższone stężenie 25-hydroksykalcyferolu w surowicy. Zatrucie witaminą D może prowadzić do zgonu, najczęściej w wyniku niewydolności nerek lub serca.⁵

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania witaminy D3 wymaga kompleksowego podejścia i powinno być dostosowane do nasilenia objawów oraz stopnia hiperkalcemii. Podstawowe działania terapeutyczne obejmują:⁶

1. Natychmiastowe odstawienie leku – przerwanie podawania witaminy D3 jest kluczowym pierwszym krokiem
2. Intensywne nawodnienie pacjenta – w celu zwiększenia wydalania wapnia przez nerki
3. Farmakoterapia – w zależności od nasilenia hiperkalcemii:
   • Podanie glikokortykosteroidów
   • Zastosowanie kalcytoniny
   • W ciężkich przypadkach – furosemid, związki chelatujące wapń

W zależności od stopnia zaawansowania hiperkalcemii należy wdrożyć dietę ubogą w wapń lub całkowicie pozbawioną tego pierwiastka. Pacjent powinien przyjmować duże ilości płynów. W cięższych przypadkach zaleca się wymuszoną diurezę z zastosowaniem furosemidu.⁷

U pacjentów z prawidłową czynnością nerek możliwe jest obniżenie stężenia wapnia poprzez przeprowadzenie infuzji izotonicznego roztworu NaCl (3-6 litrów w ciągu 24 godzin) z dodatkiem furosemidu, związków chelatujących wapń oraz glikokortykosteroidów. W niektórych przypadkach wskazane jest podanie soli kwasu edetowego w dawce 15 mg/kg masy ciała/godzinę przy jednoczesnym monitorowaniu stężenia wapnia oraz zapisu EKG. W przypadku oligonurii konieczne może być zastosowanie hemodializy bezwapniowej.⁸

Należy podkreślić, że nie istnieje specyficzne antidotum na przedawkowanie witaminy D3. Normalizacja stężenia wapnia we krwi po zatruciu witaminą D prowadzącym do hiperkalcemii może trwać kilka tygodni.⁹

Profilaktyka przedawkowania

W ramach profilaktyki przedawkowania witaminy D3 zaleca się edukację pacjentów poddawanych przewlekłej terapii wyższymi dawkami tego preparatu. Pacjenci powinni być szczegółowo poinformowani o objawach potencjalnego przedawkowania, takich jak:¹⁰

• Nudności i wymioty
• Biegunka przechodząca w zaparcia
• Utrata apetytu
• Znużenie, ból głowy
• Ból mięśni i stawów
• Osłabienie napięcia mięśniowego
• Senność
• Azotemia
• Nadmierne pragnienie i wielomocz

Objawy przedawkowania witaminy D3 (cholekalcyferolu)