Właściwości farmakodynamiczne tramadolu

Tramadol Krka należy do grupy farmakoterapeutycznej opioidowych leków przeciwbólowych, sklasyfikowanych w systemie ATC pod kodem N02AX02. Jest dostępny w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu w trzech dawkach: 100 mg, 150 mg oraz 200 mg tramadolu chlorowodorku.¹

Mechanizm działania

Tramadol charakteryzuje się złożonym mechanizmem działania farmakodynamicznego. Jest to czysty, nieselektywny agonista receptorów opioidowych typu μ (mi), δ (delta) i κ (kappa), wykazujący szczególne powinowactwo do receptorów μ. Co istotne, przeciwbólowe działanie tramadolu opiera się nie tylko na aktywacji receptorów opioidowych, ale również na dodatkowych mechanizmach obejmujących:²

• Hamowanie neuronalnego wychwytu zwrotnego noradrenaliny – ten mechanizm przyczynia się do modulacji przewodzenia bodźców bólowych w ośrodkowym układzie nerwowym
• Nasilenie uwalniania serotoniny – efekt serotoninergiczny wzmacnia działanie przeciwbólowe poprzez aktywację zstępujących szlaków przeciwbólowych

Ta dwutorowa aktywność farmakologiczna (opioidowa i nieopioidowa) sprawia, że tramadol zajmuje wyjątkową pozycję wśród leków przeciwbólowych, wykazując skuteczność analgetyczną przy korzystniejszym profilu działań niepożądanych w porównaniu do klasycznych opioidów.³

Skuteczność kliniczna i profil bezpieczeństwa

Tramadol, oprócz podstawowego działania przeciwbólowego, wykazuje również działanie przeciwkaszlowe. Jest to istotna cecha farmakodynamiczna tego leku, która może stanowić dodatkową korzyść u pacjentów z zespołami bólowymi przebiegającymi z towarzyszącym kaszlem.⁴

W porównaniu do morfiny, tramadol charakteryzuje się znacznie lepszym profilem bezpieczeństwa w zakresie wpływu na istotne funkcje życiowe:⁵

• Nie hamuje czynności układu oddechowego w zalecanym zakresie dawek terapeutycznych, co stanowi znaczącą przewagę nad morfiną i zmniejsza ryzyko depresji oddechowej
• Wywiera mniejszy wpływ na motorykę przewodu pokarmowego, co przekłada się na rzadsze występowanie zaparć i innych zaburzeń żołądkowo-jelitowych
• Wykazuje zazwyczaj niewielki wpływ na układ krążenia, nie powodując istotnych klinicznie zmian hemodynamicznych

Siła działania przeciwbólowego tramadolu została określona na 1/10 do 1/6 siły działania morfiny. Oznacza to, że tramadol jest słabszym analgetykiem od morfiny, ale jego korzystniejszy profil bezpieczeństwa pozwala na stosowanie w wielu sytuacjach klinicznych, gdzie morfina mogłaby powodować nadmierne działania niepożądane.⁶

Skuteczność i bezpieczeństwo u dzieci i młodzieży

Tramadol został dokładnie przebadany w populacji pediatrycznej. Dane kliniczne dotyczące stosowania tramadolu u dzieci i młodzieży pochodzą z obszernych badań obejmujących ponad 2000 pacjentów w szerokim przedziale wiekowym – od noworodków do 17 lat.⁷

Wskazania do zastosowania leczenia przeciwbólowego w tych badaniach obejmowały:⁸

• Ból pooperacyjny – głównie po zabiegach w obrębie jamy brzusznej
• Ból po chirurgicznej ekstrakcji zęba – w stomatologii dziecięcej
• Ból pourazowy – wynikający ze złamań, oparzeń i innych urazów
• Inne stany bólowe wymagające co najmniej 7-dniowego leczenia przeciwbólowego

Wyniki badań klinicznych potwierdzają wysoką skuteczność tramadolu w leczeniu bólu u dzieci i młodzieży. W badaniach stosowano zarówno pojedyncze dawki do 2 mg/kg masy ciała, jak i dawki wielokrotne do 8 mg/kg masy ciała na dobę (z maksymalną dawką dobową 400 mg).⁹

Porównawcza analiza skuteczności wykazała, że tramadol był:¹⁰

• Skuteczniejszy niż placebo – wykazując istotne klinicznie działanie przeciwbólowe
• Skuteczniejszy lub równie skuteczny w porównaniu do paracetamolu
• Skuteczniejszy lub równie skuteczny w porównaniu do nalbufiny (częściowego agonisty opioidowego)
• Skuteczniejszy lub równie skuteczny w porównaniu do petydyny
• Skuteczniejszy lub równie skuteczny w porównaniu do małych dawek morfiny

Co szczególnie istotne, profil bezpieczeństwa tramadolu u dzieci powyżej 1 roku życia był porównywalny z profilem bezpieczeństwa obserwowanym u pacjentów dorosłych, co potwierdza możliwość bezpiecznego stosowania leku w populacji pediatrycznej z zachowaniem odpowiednich zasad dawkowania.¹¹