Działania niepożądane leku Tegretol CR 200

Karbamazepina, substancja czynna leku Tegretol CR 200, może wywoływać szereg działań niepożądanych, które wymagają świadomości klinicznej i odpowiedniego monitorowania pacjentów. Profil bezpieczeństwa karbamazepiny obejmuje działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości występowania, dotyczące wielu układów i narządów.¹

Ogólna charakterystyka działań niepożądanych

Wiele działań niepożądanych występuje szczególnie w początkowym okresie terapii, gdy dawka początkowa jest zbyt duża lub u pacjentów w podeszłym wieku. Najczęściej obserwowane są objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego (bóle i zawroty głowy, niezborność ruchowa, senność, znużenie, podwójne widzenie), zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności i wymioty) oraz alergiczne odczyny skórne.²

Działania niepożądane zależne od dawki zwykle ustępują w ciągu kilku dni samoistnie lub po czasowym zmniejszeniu dawki. Objawy neurologiczne mogą wynikać z względnego przedawkowania lub znacznych wahań stężenia leku w osoczu, co może wskazywać na potrzebę monitorowania poziomu karbamazepiny.³

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Zgodnie z klasyfikacją CIOMS III, częstość występowania działań niepożądanych określa się jako:⁴

• Bardzo często: ≥1/10 (więcej niż 1 przypadek na 10 pacjentów)
• Często: ≥1/100 do <1/10 (1-10 przypadków na 100 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥1/1000 do <1/100 (1-10 przypadków na 1000 pacjentów)
• Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1000 (1-10 przypadków na 10 000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: <1/10 000 (mniej niż 1 przypadek na 10 000 pacjentów)

Szczegółowe działania niepożądane według układów

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Karbamazepina może powodować istotne zaburzenia hematologiczne o różnej częstości występowania. Leukopenia jest najczęściej raportowanym działaniem niepożądanym (bardzo często), podczas gdy trombocytopenia i eozynofilia występują często. Rzadziej obserwuje się leukopenię i limfadenopatię. Najpoważniejsze zaburzenia hematologiczne, takie jak agranulocytoza, niedokrwistość aplastyczna, pancytopenia, aplazja linii czerwonokrwinkowej szpiku, niedokrwistość, niedokrwistość megaloblastyczna, retykulocytoza i niedokrwistość hemolityczna, występują bardzo rzadko, ale stanowią potencjalnie zagrażające życiu powikłania.⁵

Z doniesień spontanicznych po wprowadzeniu leku do obrotu odnotowano przypadki niewydolności szpiku kostnego, której częstość występowania nie jest znana.⁶

Zaburzenia układu immunologicznego

Rzadko może wystąpić opóźniona nadwrażliwość wielonarządowa z objawami takimi jak gorączka, wysypki, zapalenie naczyń, limfadenopatia, chłoniak rzekomy, bóle stawów, leukopenia, eozynofilia, powiększenie wątroby i śledziony oraz nieprawidłowe wyniki badań czynnościowych wątroby. Możliwe jest zajęcie również innych narządów, w tym płuc, nerek, trzustki, mięśnia sercowego i okrężnicy.⁷

Bardzo rzadko występują reakcje anafilaktyczne, obrzęk naczynioruchowy i niedobór gamma-globulin we krwi.⁸

Na podstawie doniesień spontanicznych odnotowano przypadki zespołu DRESS (wysypka polekowa z eozynofilią i objawami układowymi), której częstość występowania nie jest znana.⁹

Zaburzenia endokrynologiczne

Często obserwuje się obrzęk, zatrzymanie płynów i zwiększenie masy ciała. Również często występuje hiponatremia i zmniejszona osmolarność krwi w następstwie efektu przypominającego działanie hormonu antydiuretycznego (ADH), co w rzadkich przypadkach może prowadzić do zatrucia wodnego z towarzyszącą śpiączką, wymiotami, bólami głowy, splątaniem i zaburzeniami neurologicznymi.¹⁰

Bardzo rzadko mogą wystąpić mlekotok i ginekomastia.¹¹

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Rzadko mogą pojawić się niedobór kwasu foliowego oraz zmniejszony apetyt.¹²

Zaburzenia psychiczne

Rzadko występują omamy (wzrokowe lub słuchowe), depresja, agresja, niepokój, pobudzenie i stany splątania. Bardzo rzadko obserwuje się aktywację psychozy.¹³

Zaburzenia układu nerwowego

Bardzo często występują ataksja, zawroty głowy i senność. Często obserwuje się podwójne widzenie i bóle głowy. Niezbyt często pojawiają się nietypowe ruchy mimowolne (np. drżenie, asteryksja, dystonia, tiki) oraz oczopląs.¹⁴

Rzadko występują dyskineza, zaburzenia ruchów oczu, zaburzenia wymowy (np. dyzartria, niewyraźna mowa), choreoatetoza, neuropatia obwodowa, parestezje i niedowład.¹⁵

Bardzo rzadko mogą wystąpić złośliwy zespół neuroleptyczny, jałowe zapalenie opon mózgowych z miokloniami i eozynofilią obwodową oraz zaburzenia smaku.¹⁶

Z doniesień spontanicznych odnotowano przypadki uspokojenia polekowego i zaburzenia pamięci, których częstość występowania nie jest znana.¹⁷

Zaburzenia oka

Często występują zaburzenia akomodacji objawiające się niewyraźnym widzeniem. Bardzo rzadko dochodzi do zmętnienia soczewki i zapalenia spojówek.¹⁸

Zaburzenia ucha i błędnika

Bardzo rzadko mogą wystąpić zaburzenia słuchu, takie jak szumy uszne, przeczulica słuchowa, niedosłuch czy zmiana odczuwania wysokości tonów.¹⁹

Zaburzenia serca

Rzadko występują zaburzenia przewodzenia serca. Bardzo rzadko mogą pojawić się zaburzenia rytmu, blok przedsionkowo-komorowy z omdleniem, rzadkoskurcz, zastoinowa niewydolność serca i nasilenie objawów choroby wieńcowej.²⁰

Zaburzenia naczyniowe

Rzadko obserwuje się nadciśnienie tętnicze lub niedociśnienie tętnicze. Bardzo rzadko występują zapaść naczyniowa, zatory (np. zator tętnicy płucnej) i zakrzepowe zapalenie żył.²¹

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Bardzo rzadko występuje nadwrażliwość płucna charakteryzująca się objawami takimi jak gorączka, duszność, zapalenie płuc.²²

Zaburzenia żołądka i jelit

Bardzo często występują wymioty i nudności. Często obserwuje się suchość jamy ustnej. Niezbyt często pojawiają się biegunka i zaparcie. Rzadko występuje ból brzucha. Bardzo rzadko mogą wystąpić zapalenie trzustki, zapalenie języka i zapalenie błony śluzowej jamy ustnej.²³

Z doniesień spontanicznych odnotowano przypadki zapalenia jelita grubego, których częstość występowania nie jest znana.²⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Rzadko występują cholestatyczne, miąższowe (wątrobowokomórkowe) zapalenie wątroby lub mieszane postaci zapalenia wątroby oraz żółtaczka. Bardzo rzadko obserwuje się niewydolność wątroby i ziarniniakowe zapalenie wątroby.²⁵

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Bardzo często występują pokrzywka (czasem znacznie nasilona) i alergiczne zapalenie skóry. Niezbyt często pojawia się złuszczające zapalenie skóry. Rzadko obserwuje się toczeń rumieniowaty układowy i świąd.²⁶

Bardzo rzadko występują ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, a także nadwrażliwość na światło, rumień wielopostaciowy, rumień guzowaty, zaburzenia pigmentacji skóry, plamica, trądzik, nadmierne pocenie się, łysienie i hirsutyzm.²⁷

Z doniesień spontanicznych odnotowano przypadki ostrej uogólnionej krostkowicy (AGEP), rogowacenia liszajowatego i rozmiękania paznokci, których częstość występowania nie jest znana.²⁸

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Rzadko występuje osłabienie mięśni. Bardzo rzadko obserwuje się zaburzenia metabolizmu kostnego (zmniejszenie stężenia wapnia i 25-hydroksy-cholekalcyferolu w surowicy) prowadzące do demineralizacji kości/osteoporozy, a także bóle stawów, ból mięśniowy i kurcze mięśni.²⁹

Z doniesień spontanicznych odnotowano przypadki złamań, których częstość występowania nie jest znana.³⁰

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Bardzo rzadko występują kanalikowośródmiąższowe zapalenie nerek, niewydolność nerek, zaburzenia czynności nerek (np. białkomocz, krwiomocz, skąpomocz i zwiększenie stężenia azotu mocznikowego we krwi/azotemia), zatrzymanie moczu i częste oddawanie moczu.³¹

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Bardzo rzadko występują zaburzenia seksualne/zaburzenia erekcji oraz zaburzenia spermatogenezy (ze zmniejszoną ilością nasienia lub ruchliwością plemników).³²

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Bardzo często występuje zmęczenie.³³

Z doniesień spontanicznych odnotowano przypadki upadków towarzyszące wywołanej przez Tegretol CR ataksji, zawrotom głowy, senności, niedociśnieniu, zaburzeniom świadomości i sedacji, których częstość występowania nie jest znana.³⁴

Nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych

Bardzo często stwierdza się zwiększenie stężenia gamma-glutamylotransferazy (z powodu indukcji enzymów wątrobowych), zazwyczaj bez znaczenia klinicznego. Często występuje zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej. Niezbyt często obserwuje się zwiększenie stężenia aminotransferaz.³⁵

Bardzo rzadko mogą wystąpić zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, zwiększenie stężenia cholesterolu we krwi, zwiększenie stężenia lipoprotein o wysokiej gęstości i zwiększenie stężenia triglicerydów we krwi. Obserwuje się również nieprawidłowe wyniki czynności tarczycy: zmniejszenie stężenia L-tyroksyny (wolna tyroksyna, tyroksyna, trijodotyronina) oraz zwiększenie we krwi hormonu stymulującego tarczycę, zwykle bez objawów klinicznych, a także zwiększenie stężenia prolaktyny we krwi.³⁶

Z doniesień spontanicznych odnotowano przypadki zmniejszenia gęstości kości, których częstość występowania nie jest znana.³⁷

Dodatkowe działania niepożądane zgłaszane po wprowadzeniu leku do obrotu

Na podstawie doniesień spontanicznych i opisów przypadków w literaturze po wprowadzeniu produktu Tegretol CR do obrotu zidentyfikowano dodatkowe działania niepożądane o nieznanej częstości występowania.³⁸

Do zgłaszanych działań niepożądanych należą: reaktywacja zakażenia człowieka herpeswirusem 6, upadki, uspokojenie polekowe, zaburzenia pamięci, zapalenie jelita grubego, zespół DRESS, ostra uogólniona krostkowica (AGEP), rogowacenie liszajowate, rozmiękanie paznokci, złamania i zmniejszenie gęstości kości.³⁹

Tabela działań niepożądanych karbamazepiny

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego, żołądka i jelit lub skóry w początkowym okresie leczenia, należy rozważyć zmniejszenie dawki karbamazepiny lub czasowe jej zmniejszenie aż do ustąpienia objawów. Działania niepożądane zależne od dawki zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni lub po czasowym zmniejszeniu dawki.⁴⁰

W przypadku objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego, które mogą być następstwem względnego przedawkowania lub znacznych zmian stężenia leku w osoczu, zaleca się monitorowanie stężenia karbamazepiny.⁴¹

W przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych, takich jak zaburzenia hematologiczne, reakcje skórne, reakcje nadwrażliwości wielonarządowej, należy natychmiast przerwać leczenie karbamazepiną i wdrożyć odpowiednie postępowanie medyczne.

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁴²