Właściwości farmakodynamiczne dezogestrelu

Dezogestrel należy do grupy farmakoterapeutycznej hormonalnych środków antykoncepcyjnych do stosowania ogólnego, sklasyfikowany kodem ATC: G03AC09. Jest to substancja z grupy progestagenów, stosowana w antykoncepcji hormonalnej w postaci tabletek zawierających wyłącznie progestagen (tzw. minipigułki progestagenowe).¹

Mechanizm działania

Produkt leczniczy zawierający dezogestrel w dawce 75 mikrogramów działa antykoncepcyjnie poprzez złożony mechanizm. W przeciwieństwie do tradycyjnych tabletek zawierających wyłącznie progestagen, skuteczność antykoncepcyjna dezogestrelu opiera się przede wszystkim na hamowaniu owulacji. Ten mechanizm działania wyróżnia dezogestrel spośród innych progestagenów stosowanych w monoterapii. Dodatkowym efektem farmakodynamicznym jest zagęszczanie śluzu szyjkowego, co utrudnia penetrację plemników i stanowi dodatkową barierę antykoncepcyjną.²

Skuteczność kliniczna

Skuteczność hamowania owulacji przez dezogestrel została potwierdzona w badaniach klinicznych. W badaniu obejmującym 2 cykle miesiączkowe, gdzie zdefiniowano owulację jako stężenie progesteronu przekraczające 16 nmol/l przez 5 kolejnych dni, częstość występowania owulacji określono na zaledwie 1% (1/103 przypadków). Przedział ufności (CI) na poziomie 95% wynosił od 0,02% do 5,29% w grupie pacjentek zgodnej z protokołem badania „intention-to-treat”, uwzględniającej zarówno błędy użytkownika, jak i niepowodzenia metody. Istotne jest, że hamowanie owulacji następowało już w pierwszym cyklu stosowania leku.³

Po zaprzestaniu przyjmowania dezogestrelu powrót płodności następuje stosunkowo szybko. W cytowanym badaniu, po odstawieniu leku po 56 kolejnych dniach stosowania (2 cykle), owulacja występowała średnio po 17 dniach, z zakresem od 7 do 30 dni.⁴

Wskaźnik Pearla i porównanie skuteczności

Skuteczność antykoncepcyjna dezogestrelu została oceniona w badaniach porównawczych z wykorzystaniem wskaźnika Pearla (liczba nieplanowanych ciąż na 100 kobietolat stosowania metody). W badaniu porównującym skuteczność antykoncepcyjną dezogestrelu z lewonorgestrelem, gdzie maksymalne dopuszczalne opóźnienie w przyjmowaniu tabletek wynosiło 3 godziny, ogólny wskaźnik Pearla dla dezogestrelu wynosił 0,4 (95% CI: 0,09-1,20). W grupie przyjmującej 30 μg lewonorgestrelu wskaźnik ten był znacząco wyższy i wynosił 1,6 (95% CI: 0,42-3,96).⁵

Co istotne, wskaźnik Pearla dla dezogestrelu jest porównywalny ze wskaźnikiem określonym dla złożonych tabletek antykoncepcyjnych (zawierających zarówno estrogen, jak i progestagen) w ogólnej populacji kobiet stosujących doustne środki antykoncepcyjne. Świadczy to o wysokiej skuteczności dezogestrelu mimo zawierania tylko jednej substancji czynnej.⁶

Wpływ na parametry biochemiczne organizmu

Stosowanie dezogestrelu prowadzi do zmniejszenia stężenia estradiolu we krwi do poziomu odpowiadającego wczesnej fazie folikularnej cyklu miesiączkowego. Jest to naturalny efekt związany z mechanizmem działania leku polegającym na hamowaniu owulacji. Co istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa stosowania, badania kliniczne nie wykazały klinicznie istotnego wpływu dezogestrelu na:⁷

• przemianę węglowodanów – brak istotnych zaburzeń w metabolizmie glukozy
• gospodarkę lipidową – brak istotnych niekorzystnych zmian w profilu lipidowym
• hemostazę – brak istotnych zaburzeń w procesach krzepnięcia krwi

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Obecnie brak jest dostępnych danych klinicznych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa stosowania dezogestrelu u młodzieży w wieku poniżej 18 lat. Ze względu na brak odpowiednich badań klinicznych w tej grupie wiekowej, nie można sformułować jednoznacznych zaleceń dotyczących stosowania produktu u młodocianych pacjentek.⁸

Charakterystyka właściwości farmakodynamicznych

Dezogestrel w dawce 75 mikrogramów charakteryzuje się unikatowym mechanizmem działania wśród tabletek zawierających wyłącznie progestagen. Jego skuteczność antykoncepcyjna opiera się głównie na pewnym hamowaniu owulacji, a dodatkowo na zagęszczaniu śluzu szyjkowego. Skuteczność mierzona wskaźnikiem Pearla jest porównywalna z metodami złożonymi, a powrót płodności po odstawieniu leku następuje stosunkowo szybko. Lek nie wywiera istotnego wpływu na parametry metaboliczne (gospodarkę węglowodanową, lipidową) oraz układ krzepnięcia, co korzystnie wpływa na profil bezpieczeństwa produktu.⁹