Mechanizm działania finasterydu

Finasteryd to syntetyczna pochodna 4-azasteroidowa, działająca jako swoisty inhibitor 5-alfa reduktazy typu II. Enzym ten przekształca testosteron do dihydrotestosteronu (DHT), który jest silniejszym androgenem. W łagodnym rozroście gruczołu krokowego (BPH) powiększenie stercza jest bezpośrednio zależne od przekształcenia testosteronu do DHT w tkance stercza. Proscar, zawierający 5 mg finasterydu, skutecznie zmniejsza stężenie DHT zarówno we krwi krążącej, jak i w tkankach stercza. Istotną cechą farmakodynamiczną jest brak powinowactwa finasterydu do receptora androgenowego.¹

Skuteczność kliniczna finasterydu

Skuteczność kliniczna preparatu Proscar została potwierdzona w kilku kluczowych badaniach klinicznych. Początkowo oceniano finasteryd w dawce 5 mg na dobę u pacjentów z objawami BPH i powiększonym gruczołem krokowym w dwóch rocznych badaniach III fazy kontrolowanych placebo, które miały następnie pięcioletnią kontynuację w formie badania otwartego. Z 536 pacjentów pierwotnie włączonych do badania, 234 przyjmujących finasteryd ukończyło pełny 5-letni okres obserwacji.²

Szczególnie istotne wyniki przyniosło 4-letnie, wieloośrodkowe badanie PLESS (kontrolowane placebo, z podwójnie ślepą próbą), w którym uczestniczyło 3040 pacjentów w wieku 45-78 lat z umiarkowanymi do ciężkich objawami BPH i powiększonym gruczołem krokowym. Spośród włączonych pacjentów, 1524 otrzymywało finasteryd, a 1516 placebo. Pełny 4-letni okres obserwacji ukończyło 1883 pacjentów (1000 w grupie finasterydu i 883 w grupie placebo).³

Parametry oceny skuteczności

W badaniach klinicznych oceniano różne parametry skuteczności terapeutycznej finasterydu, w tym:

• Nasilenie objawów BPH
• Maksymalny przepływ moczu
• Objętość gruczołu krokowego
• Występowanie ostrego zatrzymania moczu
• Konieczność interwencji chirurgicznej

Wpływ na występowanie ostrego zatrzymania moczu i konieczność interwencji chirurgicznej

W 4-letnim badaniu PLESS wykazano, że leczenie finasterydem wiązało się z istotnym zmniejszeniem ryzyka wystąpienia poważnych zdarzeń urologicznych. Interwencja chirurgiczna lub ostre zatrzymanie moczu wymagające cewnikowania wystąpiły u 13,2% pacjentów otrzymujących placebo, w porównaniu do zaledwie 6,6% pacjentów przyjmujących Proscar. Oznacza to 51% redukcję ryzyka wystąpienia tych powikłań na przestrzeni 4 lat terapii.⁴

Szczegółowa analiza wskazuje, że Proscar zmniejszył:

• Ryzyko interwencji chirurgicznej o 55% (10,1% w grupie placebo vs. 4,6% w grupie finasterydu)
• Ryzyko ostrego zatrzymania moczu o 57% (6,6% w grupie placebo vs. 2,8% w grupie finasterydu)

Co istotne, redukcja ryzyka była widoczna już podczas pierwszej oceny (po 4 miesiącach terapii) i utrzymywała się przez cały 4-letni okres badania.⁵

Wpływ na wskaźnik nasilenia objawów

W rocznych badaniach III fazy średni ogólny wskaźnik nasilenia objawów zaczął spadać względem wartości wyjściowej już w drugim tygodniu terapii. Znaczące złagodzenie objawów w porównaniu do placebo obserwowano po 7 i 10 miesiącach. Pomimo wczesnej poprawy u niektórych pacjentów, pełna ocena korzyści terapeutycznych wymagała 6-miesięcznego okresu obserwacji. Złagodzenie objawów BPH utrzymywało się przez pierwszy rok, a następnie przez kolejne 5 lat w badaniach kontynuacyjnych.⁶

W badaniu PLESS uczestniczyli pacjenci ze średnio nasilonymi lub ciężkimi objawami powiększenia gruczołu krokowego (około 15 punktów w skali 0-34). U pacjentów leczonych przez 4 lata finasterydem zaobserwowano złagodzenie objawów o 3,3 punktu, podczas gdy w grupie placebo o 1,3 punktu (p<0,001). Złagodzenie objawów było zauważalne już po roku terapii i utrzymywało się przez cały 4-letni okres leczenia. Najbardziej wyraźne złagodzenie objawów osiągnięto u pacjentów z początkowo średnio nasilonymi lub ciężkimi objawami powiększenia gruczołu krokowego.<sup data-drug="Proscar" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniu PLESS uczestniczyli pacjenci ze średnio nasilonymi lub ciężkimi objawami powiększenia gruczołu krokowego (około 15 punktów w skali 0-34). U pacjentów leczonych przez 4 lata, Proscar spowodował złagodzenie objawów o 3,3 punktu, w porównaniu do placebo 1,3 punktu (p7

Wpływ na maksymalny przepływ moczu

W rocznych badaniach III fazy zaobserwowano znaczący wzrost maksymalnego przepływu moczu już w drugim tygodniu terapii w porównaniu do wartości wyjściowych. W porównaniu do placebo, istotną poprawę maksymalnego przepływu moczu stwierdzono po 4 i 7 miesiącach leczenia. Efekt ten utrzymywał się przez pierwszy rok, a następnie przez kolejnych 5 lat w badaniach kontynuacyjnych.⁸

W 4-letnim badaniu PLESS zaobserwowano znamienną różnicę pomiędzy grupami pacjentów, na korzyść grupy przyjmującej Proscar, w zakresie maksymalnego przepływu moczu już po 4 miesiącach terapii. Efekt ten utrzymywał się przez cały okres badania. Średnia maksymalna wyjściowa wartość przepływu moczu wynosiła około 11 ml/sek w obu grupach. U pacjentów kontynuujących terapię przez cały okres badania, Proscar zwiększył maksymalny przepływ moczu o 1,9 ml/sek, podczas gdy w grupie placebo wzrost wyniósł jedynie 0,2 ml/sek.⁹

Wpływ na objętość gruczołu krokowego

W rocznych badaniach III fazy średnia wyjściowa objętość gruczołu krokowego wynosiła 40-50 cm³. Już przy pierwszej ocenie (po 3 miesiącach) zaobserwowano istotne zmniejszenie objętości gruczołu w porównaniu do wartości wyjściowej. Efekt ten utrzymywał się przez pierwszy rok badania, a następnie przez kolejnych 5 lat w badaniach kontynuacyjnych.¹⁰

W 4-letnim badaniu PLESS objętość gruczołu krokowego oceniano corocznie za pomocą rezonansu magnetycznego w podgrupie 284 pacjentów. U pacjentów leczonych produktem Proscar objętość gruczołu krokowego była mniejsza w porównaniu z wartościami początkowymi oraz z grupą placebo przez cały 4-letni okres badania. W podgrupie pacjentów, którzy kontynuowali terapię przez cały okres badania, Proscar zmniejszył objętość gruczołu krokowego o 17,9% (z wartości wyjściowej 55,9 cm³ do 45,8 cm³ po 4 latach), podczas gdy w grupie placebo zaobserwowano zwiększenie objętości o 14,1% (z 51,3 cm³ do 58,5 cm³) (p<0,001).<sup data-drug="Proscar" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W trwającym 4 lata badaniu PLESS objętość gruczołu krokowego oceniano corocznie rezonansem magnetycznym w podgrupie pacjentów (n=284). U pacjentów leczonych produktem leczniczym Proscar objętość gruczołu krokowego była mniejsza w porównaniu do wartości początkowych oraz do grupy placebo, w czasie 4 lat trwania badania. U pacjentów z tej podgrupy, którzy kontynuowali terapię przez cały okres trwania badania, Proscar zmniejszył objętość gruczołu krokowego o 17,9% (z wartości wyjściowej 55,9 cm3 do 45,8 cm3 po 4 latach), w porównaniu do zwiększenia o 14,1% objętości gruczołu (z 51,3 cm3 do 58,5 cm3) w grupie placebo (p11

Objętość gruczołu krokowego jako predyktor skuteczności terapeutycznej

Metaanaliza danych z 7 podwójnie ślepych, kontrolowanych placebo badań o podobnym protokole przeprowadzona po roku obserwacji, z udziałem 4491 pacjentów z objawami BPH, wykazała, że odpowiedź na leczenie i poprawa maksymalnego przepływu moczu podczas stosowania produktu Proscar były większe u pacjentów ze zwiększoną objętością stercza (40 cm³ i więcej) na początku badania.¹²

Dodatkowe badania urodynamiczne

Wpływ finasterydu na urodynamikę moczu u pacjentów z BPH oceniono z zastosowaniem inwazyjnych technik w 24-tygodniowym badaniu z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanym placebo, z udziałem 36 pacjentów z umiarkowanymi do ciężkich objawów zatrzymania moczu i maksymalnym przepływem moczu poniżej 15 ml/sek. U pacjentów przyjmujących Proscar w dawce 5 mg na dobę, w porównaniu z grupą placebo, zaobserwowano ustąpienie zatrzymania moczu, potwierdzone przez znaczącą poprawę ciśnienia opróżniania oraz zwiększony średni przepływ.¹³

Wpływ na struktury anatomiczne stercza

W rocznym badaniu z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanym placebo, z udziałem 20 mężczyzn z BPH, oceniono wpływ finasterydu na obwodową i okołocewkową objętość gruczołu krokowego za pomocą rezonansu magnetycznego. U pacjentów leczonych produktem Proscar, w przeciwieństwie do pacjentów otrzymujących placebo, zaobserwowano znaczące zmniejszenie całkowitej wielkości gruczołu (11,5 ± 3,2 cm³), przede wszystkim ze względu na zmniejszenie objętości okołocewkowej (6,2 ± 3 cm³). Ponieważ okolica okołocewkowa odpowiada za upośledzenie wypływu moczu, zmniejszenie jej objętości ma istotne znaczenie dla korzystnej odpowiedzi klinicznej obserwowanej u pacjentów.¹⁴

Dane z badań długoterminowych

W 7-letnim badaniu kontrolowanym placebo, obejmującym 18882 mężczyzn powyżej 55 roku życia, z prawidłowym wynikiem badania per rectum oraz PSA ≤3,0 ng/mL, uzyskano dane z biopsji gruczołu krokowego od 9060 uczestników. Rak gruczołu krokowego stwierdzono u 803 (18,4%) mężczyzn przyjmujących Proscar i u 1147 (24,4%) mężczyzn otrzymujących placebo. Należy podkreślić, że Proscar nie jest wskazany w celu zmniejszania ryzyka rozwoju raka gruczołu krokowego.¹⁵

Informacje o produkcie leczniczym

Proscar należy do grupy farmakoterapeutycznej: inhibitory 5-alfa reduktazy testosteronu, kod ATC: G04CB01. Produkt zawiera 5 mg finasterydu w postaci tabletek powlekanych. Każda tabletka zawiera również 106,4 mg laktozy jednowodnej jako substancję pomocniczą o znanym działaniu.¹⁶¹⁷