Właściwości farmakodynamiczne cytalopramu

Cytalopram, substancja czynna leku PRAM 20 mg, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwdepresyjne, a dokładniej jako selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), sklasyfikowany pod kodem ATC: N06AB04. ¹

Mechanizm działania

Cytalopram charakteryzuje się bardzo wysoką selektywnością w zakresie hamowania wychwytu zwrotnego serotoniny. Jego działanie na układy neuroprzekaźnikowe jest wysoce specyficzne, ponieważ wywiera minimalny wpływ lub nie ma żadnego wpływu na wychwyt innych neuroprzekaźników, takich jak noradrenalina (NA), dopamina (DA) czy kwas γ-aminomasłowy (GABA). ²

Istotną cechą farmakodynamiczną cytalopramu jest fakt, że długotrwałe stosowanie tego leku nie prowadzi do rozwoju tolerancji na jego działanie terapeutyczne. ³

Powinowactwo receptorowe

W odróżnieniu od wielu klasycznych trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych oraz niektórych nowszych substancji z grupy SSRI, cytalopram wykazuje minimalne lub całkowity brak powinowactwa do szeregu receptorów w układzie nerwowym, w tym:

• receptorów serotoninowych 5-HT1A i 5-HT2
• receptorów dopaminowych D1 i D2
• receptorów adrenergicznych α1, α2 i β
• receptorów histaminowych H1
• receptorów muskarynowych cholinergicznych
• receptorów benzodiazepinowych
• receptorów opioidowych

Ta niska aktywność receptorowa stanowi prawdopodobne wyjaśnienie, dlaczego cytalopram wywołuje mniejszą liczbę działań niepożądanych charakterystycznych dla innych leków przeciwdepresyjnych, takich jak suchość błony śluzowej jamy ustnej, zaburzenia oddawania moczu, zaburzenia jelitowe, niewyraźne widzenie, senność, kardiotoksyczność czy niedociśnienie ortostatyczne. ⁴

Wpływ na strukturę snu

Jednym z markerów działania przeciwdepresyjnego leków jest ich wpływ na architekturę snu. Cytalopram, podobnie jak trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inne substancje z grupy SSRI oraz inhibitory MAO, powoduje skrócenie fazy REM snu, przy jednoczesnym wydłużeniu fazy wolnofalowej. Skrócenie fazy REM uznawane jest za przejaw działania przeciwdepresyjnego. ⁵

Wpływ na odczuwanie bólu

Interesującą właściwością cytalopramu jest fakt, że mimo braku bezpośredniego wiązania z receptorami opioidowymi, substancja ta wykazuje zdolność do nasilania działania przeciwbólowego powszechnie stosowanych opioidowych leków przeciwbólowych. ⁶

Metabolity cytalopramu

Główne metabolity powstające podczas przemian biochemicznych cytalopramu w organizmie również należą do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, jednak charakteryzują się mniejszą siłą działania i selektywnością w porównaniu do związku macierzystego. Warto podkreślić, że wskaźniki selektywności tych metabolitów są wyższe niż w przypadku wielu nowszych leków z grupy SSRI. Metabolity nie mają istotnego udziału w ogólnym działaniu przeciwdepresyjnym leku. ⁷

Wpływ na funkcje poznawcze

Cytalopram wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa w zakresie wpływu na funkcje poznawcze. W badaniach z udziałem ludzi wykazano, że lek ten:

• nie zaburza sprawności poznawczej (funkcji intelektualnej)
• nie wpływa negatywnie na funkcje psychoruchowe
• nie wywiera działania uspokajającego lub wywiera je w minimalnym stopniu
• nie nasila działania alkoholu przy jednoczesnym stosowaniu

Te właściwości stanowią istotną zaletę w kontekście codziennego funkcjonowania pacjentów poddanych terapii przeciwdepresyjnej. ⁸

Wpływ na parametry fizjologiczne

Badania farmakodynamiczne wykazały, że cytalopram nie wpływa istotnie na wydzielanie śliny w schemacie pojedynczej dawki u zdrowych ochotników. Ponadto, lek nie wywiera znaczącego wpływu na parametry czynności serca i naczyń krwionośnych w żadnym z przeprowadzonych badań u zdrowych ochotników. ⁹

W zakresie wpływu na gospodarkę hormonalną, cytalopram nie wywiera wpływu na stężenie prolaktyny i hormonu wzrostu w surowicy. ¹⁰

Wpływ na odcinek QT w elektrokardiogramie

W kontrolowanym badaniu EKG z zastosowaniem podwójnie ślepej próby i placebo u zdrowych ochotników, zaobserwowano wpływ cytalopramu na odstęp QT w elektrokardiogramie. Zmiana QTc (z zastosowaniem korekcji Fridericia) wynosiła:

Te dane wskazują na zależność efektu wydłużenia odstępu QT od zastosowanej dawki cytalopramu, co ma istotne znaczenie kliniczne w kontekście bezpieczeństwa stosowania leku. ¹¹