Wpływ mesalazyny na płodność, ciążę i laktację – wytyczne dla lekarzy

Stosowanie produktu leczniczego Pentasa (mesalazyna) u pacjentek w okresie rozrodczym wymaga szczególnej uwagi lekarza. Należy pamiętać, że zarówno sama choroba zapalna jelita, jak i stosowane leczenie mogą wpływać na przebieg ciąży i okres karmienia piersią. Produkt leczniczy Pentasa powinien być stosowany w tych okresach wyłącznie wtedy, gdy potencjalne korzyści przewyższają możliwe ryzyko. ¹

Mesalazyna w okresie ciąży

Lekarz powinien wiedzieć, że mesalazyna przenika przez barierę łożyskową, jednak jej stężenie w osoczu krwi pępowinowej jest dziesięciokrotnie mniejsze niż stężenie w osoczu matki. Istotne jest także, że metabolit mesalazyny – acetylomesalazyna, występuje w takim samym stężeniu zarówno w osoczu krwi pępowinowej, jak i osoczu matki. ²

Badania przedkliniczne na zwierzętach z zastosowaniem mesalazyny podawanej doustnie nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na przebieg ciąży, rozwój zarodka lub płodu, poród i rozwój pourodzeniowy. Należy jednak podkreślić, że nie przeprowadzono odpowiednich, dobrze kontrolowanych badań produktu leczniczego Pentasa u kobiet w ciąży. ³

Odnosząc się do danych klinicznych, ograniczone opublikowane dane z badań mesalazyny z udziałem ludzi nie wskazują na zwiększenie ogólnego odsetka wad wrodzonych. Lekarz powinien być świadomy, że niektóre dane wskazują na zwiększony odsetek porodów przedwczesnych, poronień i małej masy urodzeniowej u pacjentek stosujących mesalazynę. Warto jednak zaznaczyć, że te zdarzenia niepożądane są również związane z aktywną chorobą zapalną jelit. ⁴

Działania niepożądane u noworodków

W trakcie konsultacji pacjentki ciężarnej przyjmującej Pentasę, lekarz powinien poinformować o potencjalnych działaniach niepożądanych u noworodków. Istnieją doniesienia o zaburzeniach krwi u noworodków matek leczonych produktem leczniczym Pentasa, w tym:

• pancytopenia – zmniejszenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi
• leukopenia – zmniejszenie liczby leukocytów
• małopłytkowość – zmniejszenie liczby płytek krwi
• niedokrwistość – obniżenie poziomu hemoglobiny i/lub liczby erytrocytów

Powyższe powikłania wymagają monitorowania stanu noworodka po porodzie. ⁵

Należy również odnotować, że w literaturze opisano pojedynczy przypadek niewydolności nerek u noworodka, którego matka stosowała długotrwale duże dawki mesalazyny (2 do 4 g doustnie) w okresie ciąży. Dlatego tak ważna jest racjonalna kwalifikacja pacjentek do terapii i stosowanie najmniejszej skutecznej dawki leku. ⁶

Stosowanie podczas karmienia piersią

Lekarz powinien przekazać pacjentce, że mesalazyna przenika do mleka kobiecego. Stężenie mesalazyny w mleku jest mniejsze niż we krwi kobiety karmiącej piersią, natomiast stężenie metabolitu – acetylomesalazyny jest podobne lub większe. ⁷

Doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania doustnych postaci mesalazyny u kobiet karmiących piersią jest ograniczone, gdyż nie przeprowadzano kontrolowanych badań klinicznych dotyczących stosowania produktu leczniczego Pentasa w tej grupie pacjentek. ⁸

Należy poinformować pacjentkę, że nie można wykluczyć reakcji nadwrażliwości u dziecka karmionego piersią, takich jak biegunka. W przypadku wystąpienia biegunki u dziecka, należy zalecić przerwanie karmienia piersią. ⁹

Wpływ na płodność

W kontekście wpływu mesalazyny na płodność, wyniki badań na zwierzętach nie wykazują wpływu na płodność samców i samic. Jest to istotna informacja dla pacjentów w wieku rozrodczym planujących potomstwo. ¹⁰

Należy jednak poinformować pacjentów płci męskiej, że w praktyce klinicznej zgłaszane były przypadki przemijającej oligospermii (zmniejszenie liczby plemników w nasieniu) u mężczyzn przyjmujących mesalazynę. Efekt ten jest odwracalny po zakończeniu leczenia. ¹¹

Zalecenia praktyczne dla lekarzy

1. Stosowanie mesalazyny w ciąży i podczas karmienia piersią jest możliwe, ale wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka
2. Pacjentka powinna być poinformowana o potencjalnych działaniach niepożądanych u noworodka (zaburzenia krwi, możliwość wystąpienia niewydolności nerek)
3. W okresie laktacji należy obserwować dziecko pod kątem wystąpienia biegunki jako reakcji nadwrażliwości
4. Pacjenci płci męskiej powinni być świadomi możliwości wystąpienia przemijającej oligospermii
5. Zaleca się monitorowanie stanu noworodka po porodzie, jeśli matka przyjmowała mesalazynę w czasie ciąży
6. Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę leku, szczególnie w okresie ciąży i laktacji