Wpływ fingolimodu na płodność, ciążę i laktację

Fingolimod (Fingolimod SUN, 0,5 mg, kapsułki twarde) stanowi substancję, której stosowanie wiąże się z istotnymi ograniczeniami u kobiet w wieku rozrodczym, a także całkowitymi przeciwwskazaniami w okresie ciąży i laktacji. Lekarz prowadzący terapię fingolimodem powinien dokładnie omówić z pacjentką wszystkie aspekty związane z wpływem leku na płodność, ciążę oraz karmienie piersią przed rozpoczęciem leczenia oraz monitorować stosowanie się pacjentki do zaleceń w trakcie terapii.¹

Stosowanie u kobiet w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Fingolimod jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej antykoncepcji. Przed rozpoczęciem leczenia u każdej pacjentki w wieku rozrodczym należy:²

• Wykonać test ciążowy i uzyskać jego negatywny wynik
• Przeprowadzić szczegółową rozmowę dotyczącą poważnego ryzyka dla płodu
• Poinformować o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji

Pacjentki muszą być świadome, że skuteczna antykoncepcja powinna być stosowana przez cały okres leczenia oraz dodatkowo przez 2 miesiące po zakończeniu terapii fingolimodem. Ten wydłużony okres wynika z czasu potrzebnego na eliminację fingolimodu z organizmu.³

W przypadku planowania ciąży przez pacjentkę, lekarz powinien omówić konieczność przerwania leczenia fingolimodem co najmniej 2 miesiące przed planowanym poczęciem. Należy jednak wyraźnie poinformować pacjentkę o możliwości nawrotu aktywności choroby podstawowej po odstawieniu leku.⁴

Fingolimod a ciąża

Stosowanie fingolimodu w okresie ciąży jest bezwzględnie przeciwwskazane. Dane kliniczne wskazują na istotne zagrożenia teratogenne związane z ekspozycją na fingolimod w trakcie ciąży.⁵

Dane epidemiologiczne zebrane po wprowadzeniu fingolimodu do obrotu sugerują, że stosowanie leku w okresie ciąży wiąże się z 2-krotnym zwiększeniem ryzyka wystąpienia ciężkich wad wrodzonych w porównaniu z odsetkiem obserwowanym w populacji ogólnej (2-3% według danych EUROCAT).⁶

Do najczęściej zgłaszanych wad wrodzonych związanych ze stosowaniem fingolimodu należą:⁷

• Wrodzone choroby serca – w tym ubytki w przegrodzie międzyprzedsionkowej i międzykomorowej oraz tetralogia Fallota
• Anomalie rozwojowe nerek – różnego typu wady nerek i dróg moczowych
• Anomalie rozwojowe układu mięśniowo-szkieletowego – zaburzenia rozwoju kości i mięśni

Mechanizm teratogenności fingolimodu wiąże się z jego działaniem na receptor fosforanu sfingozyny 1, który uczestniczy w procesie tworzenia się naczyń podczas embriogenezy. Badania przedkliniczne na zwierzętach potwierdziły toksyczny wpływ fingolimodu na reprodukcję, powodujący utratę płodu oraz wady narządów, w szczególności przetrwały pień tętniczy i wadę przegrody komorowej.⁸

Postępowanie w przypadku zajścia w ciążę

Jeśli pacjentka zajdzie w ciążę podczas leczenia fingolimodem, należy:⁹

1. Natychmiast odstawić fingolimod
2. Przeprowadzić szczegółową rozmowę z pacjentką dotyczącą ryzyka szkodliwego wpływu na płód związanego z ekspozycją na lek
3. Skierować pacjentkę na badania ultrasonograficzne płodu w celu oceny potencjalnych wad rozwojowych
4. Zapewnić odpowiednią opiekę specjalistyczną w czasie ciąży

Nie ma danych dotyczących wpływu fingolimodu na przebieg porodu, dlatego pacjentki, które były eksponowane na fingolimod w czasie ciąży, powinny pozostawać pod ścisłą kontrolą położniczą.¹⁰

Fingolimod a karmienie piersią

Kobiety przyjmujące fingolimod nie powinny karmić piersią. Badania na zwierzętach wykazały, że fingolimod przenika do mleka leczonych zwierząt w okresie laktacji. Ze względu na ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych fingolimodu u niemowląt karmionych piersią, karmienie naturalne jest przeciwwskazane w trakcie leczenia tym lekiem.¹¹

Pacjentki powinny zostać poinformowane o konieczności stosowania sztucznego karmienia niemowląt w przypadku konieczności leczenia fingolimodem. Nie określono czasu, po jakim po zakończeniu terapii fingolimodem można bezpiecznie rozpocząć karmienie piersią, ale uwzględniając okres eliminacji leku z organizmu, należy zachować co najmniej 2-miesięczny okres przerwy.

Fingolimod a płodność

Dane z badań przedklinicznych nie wskazują, aby stosowanie fingolimodu wiązało się ze zwiększeniem ryzyka zmniejszenia płodności. Brak jest jednak obszernych danych klinicznych dotyczących wpływu leku na płodność u ludzi.¹²

Pacjenci planujący potomstwo powinni zostać poinformowani o zachowaniu okresu wypłukiwania leku z organizmu przed próbą poczęcia (minimum 2 miesiące). Dotyczy to zarówno kobiet jak i mężczyzn stosujących fingolimod.

Zalecenia dla lekarzy przepisujących fingolimod

Lekarze przepisujący fingolimod (Fingolimod SUN, kapsułki twarde 0,5 mg) kobietom w wieku rozrodczym powinni:¹³

• Przed rozpoczęciem leczenia wykonać test ciążowy i upewnić się, że wynik jest negatywny
• Szczegółowo poinformować pacjentkę o teratogennym działaniu fingolimodu i omówić ryzyko związane z ekspozycją płodu na lek
• Podkreślić konieczność stosowania skutecznej antykoncepcji w trakcie leczenia i przez 2 miesiące po jego zakończeniu
• Monitorować stosowanie się pacjentki do zaleceń dotyczących antykoncepcji w trakcie regularnych wizyt kontrolnych
• Natychmiast odstawić lek w przypadku planowania lub podejrzenia ciąży
• Poinformować pacjentkę o przeciwwskazaniu do karmienia piersią podczas stosowania fingolimodu
• Korzystać z materiałów edukacyjnych zawartych w Pakiecie Informacji dla Lekarza dotyczących stosowania fingolimodu

Przestrzeganie powyższych zasad ma kluczowe znaczenie dla zminimalizowania ryzyka wystąpienia poważnych wad wrodzonych u płodów eksponowanych na fingolimod.