Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania olanzapiny

Prowadząc terapię produktem leczniczym Olzapin, należy mieć na uwadze, że poprawa stanu klinicznego pacjenta może nastąpić po kilku dniach lub tygodniach stosowania. W tym okresie konieczne jest dokładne monitorowanie pacjenta¹.

Stosowanie u pacjentów z otępieniem

Olanzapina nie jest zalecana w leczeniu psychozy i/lub zaburzeń zachowania spowodowanych otępieniem ze względu na zwiększone ryzyko śmiertelności oraz występowania zdarzeń naczyniowo-mózgowych. W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo (trwających 6-12 tygodni) u pacjentów w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat) z psychozą i/lub zaburzeniami zachowania związanymi z otępieniem stwierdzono dwukrotnie wyższą śmiertelność w grupie otrzymującej olanzapinę w porównaniu do placebo (3,5% vs 1,5%)².

Zwiększona śmiertelność nie była związana z dawką olanzapiny (średnia dobowa 4,4 mg) ani czasem leczenia. Czynniki ryzyka predysponujące do zwiększonej śmiertelności obejmują:⁴.

W tych samych badaniach zaobserwowano również trzykrotnie częstsze występowanie niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych (takich jak udar, przemijający napad niedokrwienny), w tym przypadki śmiertelne, u pacjentów przyjmujących olanzapinę (1,3%) w porównaniu z grupą placebo (0,4%)⁵. Czynnikami zwiększającymi ryzyko tych zdarzeń były wiek powyżej 75 lat oraz otępienie naczyniowe lub mieszane^{Choroba Parkinsona}

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy związanej z przyjmowaniem agonistów dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. W badaniach klinicznych bardzo często zgłaszano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy, występujące z większą częstością niż w przypadku stosowania placebo⁷. Ponadto, olanzapina nie wykazała większej skuteczności niż placebo w leczeniu objawów psychotycznych u tych pacjentów.

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny jest stanem potencjalnie zagrażającym życiu, związanym z przyjmowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny. Rzadko zgłaszano przypadki ZZN podczas leczenia olanzapiną⁸.

Kliniczne objawy ZZN obejmują:

• bardzo wysoką gorączkę
• sztywność mięśni
• zaburzenia świadomości
• objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno, wahania ciśnienia, tachykardia, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca)

Do objawów towarzyszących mogą należeć: zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatyninowej, mioglobinuria (rabdomioliza) oraz ostra niewydolność nerek⁹.

W przypadku wystąpienia objawów ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie, bez innych klinicznych objawów ZZN, należy odstawić wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę¹⁰.

Zaburzenia metaboliczne

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często zgłaszano wystąpienie hiperglikemii i/lub rozwój lub zaostrzenie cukrzycy, sporadycznie z towarzyszącą kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne¹¹. W niektórych przypadkach odnotowano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym do wystąpienia tych powikłań.

Zaleca się odpowiednie monitorowanie kliniczne zgodnie z wytycznymi dotyczącymi leczenia przeciwpsychotycznego, obejmujące¹²:

• pomiar stężenia glukozy we krwi przed rozpoczęciem leczenia
• kontrolę po 12 tygodniach leczenia
• następnie badania raz na rok

Pacjentów otrzymujących Olzapin należy obserwować pod kątem objawów hiperglikemii, takich jak¹³:

• nadmierne pragnienie
• nadmierne wydzielanie moczu
• nadmierne łaknienie
• osłabienie

Pacjenci z cukrzycą lub czynnikami ryzyka predysponującymi do cukrzycy wymagają regularnych badań w celu wykrycia pogorszenia kontroli glikemii.

Zmiany masy ciała

Należy regularnie kontrolować masę ciała pacjentów stosujących olanzapinę¹⁴:

• przed rozpoczęciem leczenia
• po 4, 8 i 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia
• następnie raz na kwartał

Zaburzenia lipidowe

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w stężeniu lipidów¹⁵. W przypadku wystąpienia takich zmian należy zastosować odpowiednie leczenie, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami przemiany lipidów oraz u osób, u których występują czynniki ryzyka rozwoju takich zaburzeń.

U pacjentów przyjmujących Olzapin zaleca się regularne badania stężenia lipidów zgodnie z przyjętymi wytycznymi¹⁶:

• przed rozpoczęciem leczenia
• po 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia
• następnie co 5 lat

Aktywność antycholinergiczna

Chociaż wykazano aktywność antycholinergiczną olanzapiny in vitro, doświadczenia z badań klinicznych ujawniły małą częstość występowania związanych z nią objawów¹⁷. Należy jednak zachować ostrożność przepisując olanzapinę pacjentom z:

• przerostem gruczołu krokowego
• niedrożnością porażenną jelit
• podobnymi schorzeniami

Ostrożność jest wskazana ze względu na ograniczone doświadczenie kliniczne u pacjentów ze współistniejącymi chorobami¹⁸.

Zaburzenia czynności wątroby

Często obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT i AspAT), zwłaszcza w początkowym etapie leczenia¹⁹.

Szczególną ostrożność należy zachować i wykonać badania kontrolne u pacjentów²⁰:

• ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• z objawami podmiotowymi i przedmiotowymi niewydolności wątroby
• z uprzednio stwierdzoną ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku rozpoznania zapalenia wątroby (w tym wątrobokomórkowego i cholestatycznego uszkodzenia wątroby oraz mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) należy przerwać leczenie olanzapiną²¹.

Neutropenia

Należy zachować ostrożność u pacjentów²²:

• z małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych z jakiejkolwiek przyczyny
• przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię
• z zahamowaniem czynności i/lub toksycznym uszkodzeniem szpiku indukowanym przez leki w wywiadzie
• z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym współistniejącą chorobą, radioterapią bądź chemioterapią
• z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną

U pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano neutropenię²³.

Przerwanie leczenia

W przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny rzadko (≥0,01% do <0,1%) zgłaszano ostre objawy, takie jak²⁴:

• pocenie się
• bezsenność
• drżenie
• lęk
• nudności lub wymioty

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Odstęp QT

W badaniach klinicznych istotne klinicznie wydłużenie odstępu QTc (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥500 milisekund [ms] w każdym momencie po rozpoczęciu badania, dla pacjentów z odstępem QTcF<500 ms przed rozpoczęciem badania) występowało niezbyt często (0,1% do 1%) u pacjentów leczonych olanzapiną²⁵. W porównaniu z placebo nie stwierdzono istotnych różnic w częstości występowania kardiologicznych zdarzeń niepożądanych.

Należy zachować ostrożność zalecając jednoczesne stosowanie olanzapiny i innych leków powodujących wydłużenie odstępu QTc, szczególnie u pacjentów²⁶:

• w podeszłym wieku
• z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• z zastoinową niewydolnością serca
• z przerostem mięśnia sercowego
• ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi

Zakrzepy z zatorami

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥0,1% i <1%) zgłaszano przejściowe występowanie zakrzepu z zatorami w układzie żylnym²⁷. Związek pomiędzy występowaniem zakrzepów z zatorami a leczeniem olanzapiną nie został jednoznacznie ustalony.

Jednakże, ponieważ u pacjentów ze schizofrenią często występują czynniki ryzyka zakrzepicy żylnej, należy wcześnie rozpoznać wszystkie możliwe czynniki ryzyka zakrzepu z zatorami (np. unieruchomienie) i zastosować odpowiednie działania profilaktyczne²⁸.

Nagłe zgony sercowe

Po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu zgłaszano przypadki nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących ten lek²⁹. W retrospektywnym, obserwacyjnym badaniu kohortowym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie większe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych³⁰.

Badanie wykazało porównywalne ryzyko nagłego zgonu sercowego w przypadku stosowania olanzapiny i innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej³¹.

Inne kwestie kliniczne

Działanie na ośrodkowy układ nerwowy

Ze względu na to, że olanzapina działa przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność stosując ją jednocześnie z innymi lekami o działaniu ośrodkowym oraz z alkoholem³². Możliwe jest działanie antagonistyczne olanzapiny wobec bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy, ponieważ wykazano in vitro antagonizm olanzapiny z dopaminą³³.

Napady drgawek

Należy zachować ostrożność stosując olanzapinę u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy³⁴. Niezbyt często zgłaszano napady drgawek u pacjentów leczonych olanzapiną. W większości tych przypadków zgłaszano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia³⁵.

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających 1 rok lub krócej późne dyskinezy występowały z istotnie statystycznie mniejszą częstością w przypadku stosowania olanzapiny³⁶. Ryzyko późnych dyskinez rośnie wraz z czasem trwania leczenia, dlatego w przypadku wystąpienia objawów podmiotowych lub przedmiotowych późnych dyskinez u pacjenta przyjmującego olanzapinę należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku³⁷. Po odstawieniu leku objawy te mogą przejściowo ulec zaostrzeniu lub dopiero wystąpić³⁸.

Niedociśnienie ortostatyczne

U pacjentów w wieku podeszłym obserwowano w trakcie badań klinicznych niezbyt częste przypadki niedociśnienia ortostatycznego³⁹. Zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów w wieku powyżej 65 lat⁴⁰.

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży⁴¹. W badaniach z udziałem pacjentów w wieku od 13 do 17 lat występowały różne działania niepożądane, w tym zwiększenie masy ciała, zmiana parametrów metabolicznych i zwiększenie stężenia prolaktyny⁴².

Informacje dodatkowe – substancje pomocnicze

Produkt leczniczy Olzapin zawiera laktozę. Nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy⁴³.