Właściwości farmakodynamiczne
Olanzapine Aurovitas 5 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Olanzapine Aurovitas

Olanzapine Aurovitas należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwpsychotycznych, podgrupy diazepin, oksazepin, tiazepin i oksepin, oznaczony kodem ATC: N05A H03. Lek ten wykazuje złożony profil działania farmakodynamicznego, obejmujący efekty przeciwpsychotyczne, przeciwmaniakalne oraz stabilizujące nastrój, co czyni go wartościowym narzędziem w terapii różnych zaburzeń psychicznych¹.

Powinowactwo receptorowe i działanie na poziomie molekularnym

Badania przedkliniczne wykazały, że olanzapina charakteryzuje się wysokim powinowactwem (Ki < 100 nM) do wielu typów receptorów w ośrodkowym układzie nerwowym. Lek oddziałuje na receptory: serotoninowe (5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6), dopaminowe (D1, D2, D3, D4, D5), cholinergiczne receptory muskarynowe (M1-M5), α1-adrenergiczne oraz histaminowe receptory H1². Badania behawioralne przeprowadzone na modelach zwierzęcych potwierdziły antagonistyczne działanie olanzapiny wobec receptorów serotoninowych, dopaminowych i cholinergicznych, co jest zgodne z profilem wiązania leku do tych receptorów³.

W badaniach in vitro stwierdzono, że olanzapina wykazuje większe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT2 niż dopaminowych D2. Podobne wyniki uzyskano w badaniach in vivo, gdzie zaobserwowano silniejsze działanie leku na receptory 5HT2 w porównaniu z receptorami D2⁴.

Selektywność działania na ośrodkowy układ nerwowy

Badania elektrofizjologiczne wykazały, że olanzapina selektywnie zmniejsza pobudzającą czynność neuronów dopaminergicznych w układzie mezolimbicznym (A10), jednocześnie wywierając niewielki wpływ na drogi w prążkowiu (A9) odpowiedzialne za czynności motoryczne⁵. Ta selektywność działania przyczynia się do korzystnego profilu terapeutycznego olanzapiny, zapewniając skuteczność przeciwpsychotyczną przy jednoczesnym ograniczeniu działań niepożądanych związanych z układem pozapiramidowym.

W testach przedklinicznych wykazano, że olanzapina osłabia warunkowy odruch unikania (test aktywności przeciwpsychotycznej) w dawkach mniejszych niż te, które wywołują katalepsję – zjawisko wskazujące na działania niepożądane związane z aktywnością motoryczną⁶. Co ciekawe, w przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina zwiększa odpowiedź w teście „anksjolitycznym”, co sugeruje jej dodatkowe działanie przeciwlękowe⁷.

Wyniki badań obrazowych

Badania obrazowe z wykorzystaniem zaawansowanych technik potwierdzają unikalny profil receptorowy olanzapiny. W badaniu przeprowadzonym u zdrowych ochotników metodą pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) po podaniu pojedynczej dawki olanzapiny (10 mg) stwierdzono większe wysycenie receptorów serotoninowych 5HT2A niż receptorów dopaminergicznych D2⁸. Ponadto, badanie obrazowe metodą tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu (SPECT) przeprowadzone u pacjentów ze schizofrenią wykazało, że u osób odpowiadających na leczenie olanzapiną występuje mniejsze wysycenie zlokalizowanych w prążkowiu receptorów D2 w porównaniu z pacjentami reagującymi na rysperydon i inne leki przeciwpsychotyczne. Poziom wysycenia receptorów był natomiast porównywalny do obserwowanego u pacjentów odpowiadających na leczenie klozapiną⁹.

Skuteczność kliniczna w różnych wskazaniach

Schizofrenia

Skuteczność olanzapiny w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. W dwóch na dwa badania kontrolowane placebo oraz w dwóch na trzy badania porównawcze z innym lekiem, obejmujące łącznie 2900 pacjentów ze schizofrenią z objawami pozytywnymi i negatywnymi, leczenie olanzapiną wiązało się z istotnie statystycznie większą poprawą zarówno w zakresie objawów pozytywnych, jak i negatywnych¹⁰.

W międzynarodowym badaniu porównawczym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, obejmującym 1481 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i zaburzeń pokrewnych, u których występowały objawy depresyjne o różnym nasileniu (średnie wartości 16,6 w Skali Depresji Montgomery-Asberg), prospektywna analiza zmiany nastroju wykazała statystycznie istotną poprawę (p=0,001) na korzyść olanzapiny (-6,0) w porównaniu z haloperydolem (-3,1)¹¹. Wynik ten wskazuje na dodatkową skuteczność olanzapiny w redukcji objawów depresyjnych towarzyszących zaburzeniom psychotycznym.

Choroba afektywna dwubiegunowa

W leczeniu epizodów maniakalnych i mieszanych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej olanzapina wykazuje wysoką skuteczność terapeutyczną. Po trzech tygodniach leczenia lek wykazywał większą skuteczność w porównaniu z placebo i walproinianem sodu w zmniejszaniu objawów manii¹². W badaniach porównawczych olanzapina wykazywała skuteczność porównywalną z haloperydolem, mierzoną odsetkiem pacjentów z remisją objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach leczenia¹³.

Terapia skojarzona olanzapiną z litem lub walproinianem przynosi dodatkowe korzyści terapeutyczne. W badaniu pacjentów leczonych litem lub walproinianem przez co najmniej 2 tygodnie, dodanie olanzapiny w dawce 10 mg (podawanej jednocześnie z litem lub walproinianem) skutkowało znaczniejszą redukcją objawów manii niż monoterapia litem lub walproinianem po 6 tygodniach¹⁴.

Zapobieganie nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej

Olanzapina wykazuje również skuteczność w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej. W 12-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom u pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii, u których osiągnięto remisję po leczeniu olanzapiną, i których następnie zrandomizowano do grup otrzymujących placebo lub olanzapinę, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w głównym punkcie końcowym badania, jakim był nawrót choroby dwubiegunowej¹⁵. Co więcej, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w zapobieganiu nawrotom zarówno manii, jak i depresji¹⁶.

W innym 12-miesięcznym badaniu oceniającym zapobieganie nawrotom u pacjentów z epizodem manii, u których osiągnięto remisję po terapii skojarzonej olanzapiną i litem, a następnie zrandomizowano ich do grupy leczonej olanzapiną lub litem w monoterapii, nie wykazano statystycznie, aby olanzapina była gorsza niż lit w głównym punkcie końcowym badania, jakim był nawrót choroby afektywnej dwubiegunowej (olanzapina 30,0%, lit 38,3%; p=0,055)¹⁷.

Długoterminowe badanie (18-miesięczne) u pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii lub epizodu mieszanego, u których osiągnięto stabilizację po leczeniu skojarzonym olanzapiną i lekiem stabilizującym nastrój (lit lub walproinian), nie wykazało statystycznie istotnej przewagi długotrwałego stosowania olanzapiny z litem albo olanzapiny z walproinianem nad stosowaniem litu lub walproinianu w monoterapii w zakresie opóźniania nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej, zdefiniowanych zgodnie z kryteriami objawowymi (diagnostycznymi)¹⁸.

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności olanzapiny w populacji młodzieży (w wieku od 13 do 17 lat) są ograniczone. Obejmują one wyniki krótkotrwałych badań skuteczności leczenia schizofrenii (6 tygodni) i epizodów manii w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej (3 tygodnie) z udziałem mniej niż 200 pacjentów w wieku młodzieńczym¹⁹. W badaniach tych olanzapinę stosowano w zmiennej dawce początkowej od 2,5 do 20 mg na dobę.

Należy podkreślić, że w trakcie leczenia olanzapiną u młodzieży obserwowano istotnie większe zwiększenie masy ciała niż u dorosłych. Podobnie, zmiany stężenia cholesterolu całkowitego na czczo, cholesterolu LDL, triglicerydów i prolaktyny były większe u młodzieży niż u dorosłych²⁰. Nie ma danych z kontrolowanych badań dotyczących utrzymywania się tego wpływu w dłuższej perspektywie czasowej²¹.

Informacje dotyczące bezpieczeństwa długotrwałego stosowania olanzapiny u młodzieży są ograniczone głównie do danych z otwartych, niekontrolowanych badań klinicznych²², co utrudnia pełną ocenę stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego leku w tej grupie wiekowej.

Podsumowanie profilu receptorowego olanzapiny