Działania niepożądane leku Olanzapina Stada

Olanzapina Stada (tabletki powlekane 5 mg i 10 mg) wykazuje szereg działań niepożądanych, które zostały zidentyfikowane zarówno w trakcie badań klinicznych, jak i w okresie po wprowadzeniu leku na rynek. Znajomość profilu bezpieczeństwa jest kluczowa dla odpowiedniego monitorowania pacjentów podczas terapii tym lekiem neuroleptycznym.¹

Ogólny profil bezpieczeństwa

W badaniach klinicznych u dorosłych pacjentów najczęściej zgłaszane działania niepożądane (występujące u ≥1% pacjentów) obejmowały: senność, zwiększenie masy ciała, eozynofilię, podwyższenie stężenia prolaktyny, cholesterolu, glukozy i triglicerydów. Ponadto obserwowano cukromocz, zwiększone łaknienie, zawroty głowy, akatyzję, parkinsonizm, leukopenię, neutropenię, dyskinezę, niedociśnienie ortostatyczne oraz działanie cholinolityczne.²

Istotne klinicznie występowanie przemijającego, bezobjawowego zwiększenia aktywności aminotransferaz wątrobowych (AspAT, AlAT) było często raportowane, szczególnie w początkowej fazie leczenia. Do często obserwowanych działań niepożądanych należały również: wysypka, osłabienie, uczucie zmęczenia, gorączka, bóle stawów oraz zwiększenie aktywności różnych parametrów biochemicznych (m.in. fosfatazy zasadowej, gamma-glutamylotransferazy, kwasu moczowego i fosfokinazy kreatynowej).³

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem olanzapiny zostały sklasyfikowane według częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000) lub o częstości nieznanej (nie można ustalić na podstawie dostępnych danych).⁴

Wpływ na masę ciała

Istotne klinicznie zwiększenie masy ciała obserwowano we wszystkich wyjściowych kategoriach Indeksu Masy Ciała (BMI). Po krótkotrwałym leczeniu (mediana trwania terapii 47 dni) zwiększenie masy ciała w stosunku do wartości wyjściowych o ≥7% występowało bardzo często (22,2%), o ≥15% często (4,2%), a o ≥25% niezbyt często (0,8%).⁵

Długotrwałe stosowanie olanzapiny (przynajmniej przez 48 tygodni) wiązało się ze znacznie większym ryzykiem przyrostu masy ciała – zwiększenie o ≥7%, ≥15% i ≥25% występowało bardzo często (odpowiednio u 64,4%, 31,7% i 12,3% pacjentów).⁶

Wpływ na parametry metaboliczne

Stosowanie olanzapiny wiąże się z istotnymi zaburzeniami metabolicznymi, które wymagają regularnego monitorowania:

• Lipidy – średni wzrost stężenia lipidów na czczo (cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów) był większy u pacjentów, u których nie występowały zaburzenia przemiany lipidów przed rozpoczęciem leczenia. Obserwowano zmiany początkowego stężenia cholesterolu całkowitego na czczo z wartości prawidłowych (<5,17 mmol/l) do dużych wartości (≥6,2 mmol/l), a także z wartości granicznych (≥5,17 do <6,2 mmol/l) do dużych wartości (≥6,2 mmol/l).⁷
• Glukoza – zwiększenie początkowych prawidłowych wartości glukozy mierzonych na czczo (<5,56 mmol/l) do dużych wartości (≥7 mmol/l) oraz zmiany z wartości granicznych (≥5,56 do <7 mmol/l) do dużych wartości (≥7 mmol/l) występowały bardzo często.⁸
• Triglicerydy – obserwowano zmiany początkowego stężenia triglicerydów mierzonego na czczo z wartości prawidłowych (<1,69 mmol/l) do dużych wartości (≥2,26 mmol/l), a także zmiany z wartości granicznych (≥1,69 do <2,26 mmol/l) do dużych wartości (≥2,26 mmol/l), które występowały bardzo często.⁹

Warto zaznaczyć, że podczas długotrwałej ekspozycji (co najmniej 48 tygodni) odsetek pacjentów, u których występowały znaczące klinicznie zmiany parametrów metabolicznych, jak zwiększenie masy ciała, stężenia glukozy, cholesterolu całkowitego, LDL, HDL lub triglicerydów, zwiększał się wraz z czasem leczenia. U dorosłych pacjentów, którzy ukończyli leczenie trwające od 9 do 12 miesięcy, szybkość zwiększania się średniego stężenia glukozy malała po około 6 miesiącach.¹⁰

Zaburzenia pozapiramidowe

W badaniach klinicznych częstość występowania parkinsonizmu i dystonii u pacjentów leczonych olanzapiną liczbowo była większa, jednak nie była statystycznie istotna w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. U pacjentów leczonych olanzapiną rzadziej stwierdzano parkinsonizm, akatyzję i dystonię niż u pacjentów leczonych stopniowo zwiększanymi dawkami haloperydolu.¹¹

Ze względu na brak dokładnych informacji dotyczących wcześniejszego występowania u pacjentów ostrych lub przewlekłych ruchowych zaburzeń pozapiramidowych, obecnie nie można jednoznacznie stwierdzić, że olanzapina wywołuje mniej późnych dyskinez i (lub) innych późnych zaburzeń pozapiramidowych.¹²

Objawy odstawienia

W przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów odstawiennych, takich jak: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności i wymioty.¹³

Wpływ na stężenie prolaktyny

W badaniach klinicznych trwających do 12 tygodni, stężenie prolaktyny w osoczu przekroczyło górną granicę normy u około 30% pacjentów leczonych olanzapiną, u których stężenie prolaktyny na początku badania było w normie. U większości tych pacjentów zwiększenie stężenia prolaktyny było na ogół łagodne i nie przekraczało dwukrotnej górnej granicy normy.¹⁴

Szczególne grupy pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem

W badaniach klinicznych obejmujących pacjentów w podeszłym wieku z rozpoznaniem otępienia, leczeniu olanzapiną towarzyszyła większa częstość zgonów oraz niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych niż w grupie placebo. Bardzo częstymi działaniami niepożądanymi związanymi ze stosowaniem olanzapiny w tej grupie pacjentów były: nieprawidłowy chód i upadki. Często obserwowano: zapalenie płuc, podwyższoną temperaturę ciała, letarg, rumień, omamy wzrokowe i nietrzymanie moczu.¹⁵

Pacjenci z chorobą Parkinsona

W badaniach klinicznych u pacjentów z chorobą Parkinsona, u których wystąpiła psychoza polekowa (po zastosowaniu agonistów dopaminy), bardzo często stwierdzano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy, które występowały częściej niż w grupie placebo.¹⁶

Choroba afektywna dwubiegunowa

W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, skojarzone stosowanie olanzapiny z walproinianem wywołało neutropenię u 4,1% osób. Potencjalnym czynnikiem przyczyniającym się mogło być duże stężenie walproinianu w osoczu.¹⁷

Podczas stosowania olanzapiny z litem lub walproinianem zaobserwowano częstsze (≥10%) występowanie: drżenia, suchości błony śluzowej jamy ustnej, zwiększonego apetytu i zwiększenia masy ciała. Często stwierdzano również zaburzenia mowy.¹⁸

W trakcie podawania olanzapiny w skojarzeniu z litem lub walproinianem podczas aktywnej fazy leczenia (do 6 tygodni), u 17,4% pacjentów zaobserwowano zwiększenie masy ciała o ≥7% w stosunku do początkowej masy ciała. Długotrwałe (do 12 miesięcy) stosowanie olanzapiny w celu zapobiegania nawrotom u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową było związane ze zwiększeniem masy ciała o ≥7% w stosunku do początkowej masy ciała u 39,9% pacjentów.¹⁹

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do leczenia dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat. Mimo to, badania kliniczne wykazały, że młodzież (13-17 lat) wykazuje większą wrażliwość na niektóre działania niepożądane w porównaniu z populacją dorosłych.²⁰

Działania niepożądane występujące częściej u młodzieży (13-17 lat) niż u dorosłych lub specyficzne dla tej grupy wiekowej obejmowały:

• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania:
  • Bardzo często: zwiększenie masy ciała, zwiększenie stężenia triglicerydów, zwiększenie łaknienia
  • Często: zwiększenie stężenia cholesterolu
• Zaburzenia układu nerwowego:
  • Bardzo często: uspokojenie (w tym nadmierna potrzeba normalnego snu, letarg, senność)
• Zaburzenia żołądka i jelit:
  • Często: suchość błony śluzowej jamy ustnej
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych:
  • Bardzo często: zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT)
• Badania diagnostyczne:
  • Bardzo często: zmniejszenie całkowitego stężenia bilirubiny, zwiększenie aktywności gamma-glutamylotransferazy, zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu

Istotne klinicznie zwiększenie masy ciała (≥7%) występuje częściej w populacji młodzieży niż u dorosłych, a wielkość przyrostu masy ciała jest większa po długotrwałej ekspozycji (co najmniej 24 tygodnie) niż po krótkotrwałej terapii.²¹