Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania olanzapiny

Stosowanie olanzapiny wymaga szczególnej uwagi ze strony lekarza oraz regularnego monitorowania pacjenta. Poprawa stanu klinicznego podczas farmakoterapii lekami przeciwpsychotycznymi może nastąpić dopiero po kilku dniach lub tygodniach leczenia, dlatego w tym początkowym okresie konieczne jest dokładne monitorowanie stanu pacjenta.¹

Psychozy i zaburzenia zachowania w przebiegu otępienia

Olanzapina nie powinna być stosowana u pacjentów z objawami psychozy i/lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem ze względu na istotnie zwiększone ryzyko poważnych działań niepożądanych. Badania kliniczne kontrolowane placebo u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem (średnia wieku 78 lat) wykazały:²

• Dwukrotny wzrost częstości zgonów u pacjentów leczonych olanzapiną w porównaniu do placebo (3,5% vs 1,5%)
• Trzykrotne zwiększenie częstości występowania niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych (CVAE, np. udar, TIA) – 1,3% vs 0,4% w grupie placebo

Zwiększona śmiertelność nie wynikała z wielkości dawki olanzapiny (średnia dawka dobowa wynosiła 4,4 mg) ani czasu trwania terapii. Zidentyfikowano czynniki ryzyka w tej populacji pacjentów, które predysponują do zwiększonej śmiertelności:^{Choroba Parkinsona}

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy wywołanej przyjmowaniem agonistów dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. Badania kliniczne wykazały bardzo częste nasilenie objawów parkinsonizmu oraz omamy występujące częściej niż w przypadku placebo. Olanzapina nie była bardziej skuteczna niż placebo w leczeniu objawów psychotycznych u tych pacjentów.⁵

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny to zagrażający życiu stan związany z przyjmowaniem leków przeciwpsychotycznych. Podczas stosowania olanzapiny również zgłaszano rzadkie przypadki ZZN. Objawy kliniczne tego zespołu obejmują:⁶

• Bardzo wysoką gorączkę
• Sztywność mięśni
• Zaburzenia świadomości
• Objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno, wahania ciśnienia tętniczego, tachykardia, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca)

Dodatkowo może wystąpić zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej, mioglobinuria (rabdomioliza) oraz ostra niewydolność nerek. W przypadku wystąpienia objawów wskazujących na ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie, należy natychmiast przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny.⁷

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas terapii olanzapiną niezbyt często zgłaszano wystąpienie hiperglikemii i/lub rozwój albo nasilenie objawów cukrzycy, którym sporadycznie towarzyszyła kwasica ketonowa lub śpiączka, w tym kilka przypadków śmiertelnych. W niektórych przypadkach odnotowano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym.⁸

Rekomenduje się odpowiednie monitorowanie stanu klinicznego pacjentów zgodnie z wytycznymi leczenia przeciwpsychotycznego:⁹

• Badanie stężenia glukozy we krwi przy rozpoczęciu leczenia
• Kontrola po 12 tygodniach od rozpoczęcia terapii
• Następnie badanie co roku

Pacjentów należy obserwować pod kątem objawów hiperglikemii (takich jak nadmierne pragnienie, wielomocz, nadmierne łaknienie i osłabienie). Szczególną uwagę należy poświęcić pacjentom z cukrzycą lub czynnikami ryzyka predysponującymi do jej rozwoju, którzy wymagają regularnego monitorowania w kierunku pogorszenia kontroli glikemii.¹⁰

Zmiany stężenia lipidów

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany stężenia lipidów. Zaburzenia lipidowe wymagają odpowiedniego postępowania klinicznego, zwłaszcza u pacjentów z dyslipidemią oraz u osób z czynnikami ryzyka rozwoju zaburzeń lipidowych.¹¹

U pacjentów przyjmujących leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę, konieczne jest regularne sprawdzanie stężenia lipidów zgodnie z przyjętymi wytycznymi:¹²

• Na początku leczenia
• Po 12 tygodniach od rozpoczęcia terapii
• Następnie co 5 lat

Zwiększenie masy ciała

Zalecana jest regularna kontrola masy ciała pacjentów w następującym schemacie:¹³

• Na początku leczenia
• Po 4 tygodniach
• Po 8 tygodniach
• Po 12 tygodniach
• Następnie co kwartał

Działanie antycholinergiczne

Chociaż badania in vitro wykazały aktywność antycholinergiczną olanzapiny, doświadczenia kliniczne wskazują na niską częstość występowania objawów z nią związanych. Biorąc pod uwagę ograniczone doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania olanzapiny u pacjentów ze współistniejącymi chorobami, należy zachować ostrożność przepisując lek pacjentom z:¹⁴

• Przerostem gruczołu krokowego
• Niedrożnością porażenną jelit
• Podobnymi schorzeniami

Czynność wątroby

U pacjentów leczonych olanzapiną często obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), szczególnie na początku leczenia. Zalecana jest zwiększona ostrożność i kontrola laboratoryjna u pacjentów:¹⁵

• Ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• Z objawami podmiotowymi i przedmiotowymi zaburzeń czynności wątroby
• Z uprzednio stwierdzoną ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• Stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku stwierdzenia zapalenia wątroby (w tym wątrobowokomórkowego, cholestatycznego uszkodzenia wątroby lub mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) należy przerwać leczenie olanzapiną.¹⁶

Neutropenia

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów:¹⁷

• Z małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych (z jakiejkolwiek przyczyny)
• Przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię
• Z zahamowaniem czynności lub toksycznym uszkodzeniem szpiku indukowanym przez leki w wywiadzie
• Z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym przez współistniejącą chorobę, radioterapię lub chemioterapię
• Z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną

Szczególnie istotny jest fakt, że u pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano neutropenię.¹⁸

Przerwanie leczenia

Rzadko (≥0,01% i <0,01%), w przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny, zgłaszano wystąpienie ostrych objawów, takich jak:¹⁹

• Pocenie się
• Bezsenność
• Drżenie
• Lęk
• Nudności lub wymioty

Odstęp QT

W badaniach klinicznych wydłużenie odstępu QTc u osób leczonych olanzapiną (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥500 milisekund [ms]) występowało niezbyt często (0,1%-1%), bez istotnych różnic w częstości zdarzeń niepożądanych ze strony serca w porównaniu z placebo.²⁰

Należy zachować ostrożność stosując olanzapinę z innymi lekami wydłużającymi odstęp QTc, szczególnie u następujących grup pacjentów:²¹

• Pacjenci w podeszłym wieku
• Pacjenci z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• Pacjenci z zastoinową niewydolnością serca
• Pacjenci z przerostem mięśnia sercowego
• Pacjenci ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi

Choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥0,01% i <1%) zgłaszano przemijające występowanie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ang. venous thromboembolism, VTE). Nie potwierdzono bezpośredniego związku przyczynowego między stosowaniem olanzapiny a występowaniem tej choroby. Jednakże, ponieważ u pacjentów ze schizofrenią często występują nabyte czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka VTE, np. unieruchomienie pacjentów, i zastosować odpowiednie środki zapobiegawcze.²²

Ogólne działanie na OUN

Ze względu na to, że olanzapina działa przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność stosując ją jednocześnie z innymi lekami o działaniu ośrodkowym oraz z alkoholem. Ponieważ wykazano in vitro antagonizm olanzapiny z dopaminą, możliwe jest działanie antagonistyczne wobec bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy.²³

Drgawki

Olanzapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy. Niezbyt często zgłaszano napady drgawek u pacjentów leczonych olanzapiną. W większości tych przypadków zgłaszano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.²⁴

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej, późne dyskinezy występowały z istotnie statystycznie mniejszą częstością u pacjentów leczonych olanzapiną. Należy jednak pamiętać, że ryzyko późnych dyskinez wzrasta wraz z czasem ekspozycji na lek. W związku z tym, jeżeli u pacjenta przyjmującego olanzapinę wystąpią objawy podmiotowe i przedmiotowe późnych dyskinez, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku. Po odstawieniu leku objawy te mogą przejściowo ulec zaostrzeniu lub dopiero wystąpić.²⁵

Niedociśnienie ortostatyczne

W trakcie badań klinicznych u pacjentów w wieku podeszłym obserwowano niezbyt częste przypadki niedociśnienia ortostatycznego. Zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów w wieku powyżej 65 lat.²⁶

Nagły zgon sercowy

W zgłoszeniach po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu odnotowano przypadki nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących ten lek. W retrospektywnym, obserwacyjnym badaniu kohortowym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie większe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. Badanie wykazało porównywalne ryzyko związane ze stosowaniem olanzapiny jak w przypadku innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej.²⁷

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest zalecana do stosowania u dzieci i młodzieży. Badania prowadzone u pacjentów w wieku 13-17 lat wykazały różne działania niepożądane, w tym zwiększenie masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych i zwiększenie stężeń prolaktyny.²⁸

Laktoza i lecytyna sojowa

Olanzapina STADA tabletki powlekane zawiera laktozę i nie powinna być stosowana u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, całkowitym niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.²⁹

Produkt zawiera również lecytynę sojową i jest przeciwwskazany u pacjentów z alergią na soję lub orzeszki ziemne ze względu na ryzyko reakcji nadwrażliwości. Należy pamiętać o możliwości wystąpienia krzyżowych reakcji alergicznych między białkiem sojowym a białkami zawartymi w orzeszkach ziemnych.³⁰