Właściwości farmakodynamiczne memantyny – antagonisty receptora NMDA

Memantyna chlorowodorek, substancja czynna leku Memantin NeuroPharma, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako środki psychoanaleptyczne, a dokładniej jako inne leki przeciwko otępieniu (kod ATC: N06DX01). Jej działanie jest ściśle związane z wpływem na układ glutaminergiczny w ośrodkowym układzie nerwowym.¹

Mechanizm działania memantyny

W oparciu o dostępne dane naukowe, zaburzenia neuroprzekaźnictwa glutaminergicznego, szczególnie w obrębie receptorów NMDA (kwasu N-metylo-D-asparaginowego), odgrywają istotną rolę zarówno w patogenezie objawów, jak i progresji otępienia neurodegeneracyjnego. Memantyna działa jako zależny od potencjału, niekompetytywny antagonista receptora NMDA o średnim powinowactwie. Poprzez ten mechanizm modyfikuje efekty patologicznie podwyższonych stężeń glutaminianu, które mogą prowadzić do dysfunkcji neuronalnej.²

Wyniki badań klinicznych memantyny w leczeniu choroby Alzheimera

Badania u pacjentów z otępieniem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego

W kluczowym badaniu klinicznym oceniającym skuteczność monoterapii memantyną u pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (początkowa punktacja w skali MMSE wynosiła 3-14 punktów) wzięło udział 252 pacjentów ambulatoryjnych. Wykazano istotne statystycznie korzyści stosowania memantyny w porównaniu do placebo w okresie 6-miesięcznej obserwacji w następujących parametrach:³

• Poprawa w skali CIBIC-plus (ogólna ocena funkcjonowania oparta na wywiadzie z pacjentem i opiekunem) – p=0,025
• Lepsze wyniki w skali ADCS-ADLsev (ocena wykonywania czynności życiowych w chorobie Alzheimera) – p=0,003
• Lepsze rezultaty w skali SIB (ocena zaburzeń funkcji poznawczych) – p=0,002

Wszystkie powyższe wyniki opierały się na analizie obserwowanych przypadków i wykazały wyraźną przewagę memantyny nad placebo.⁴

Badania u pacjentów z otępieniem o nasileniu łagodnym do umiarkowanego

W kolejnym istotnym badaniu klinicznym oceniającym monoterapię memantyną u 403 pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (wyjściowa punktacja MMSE: 10-22) również wykazano statystycznie znamienną przewagę memantyny nad placebo. Przewagę tę zaobserwowano w dwóch pierwszorzędowych punktach końcowych w 24. tygodniu badania, na podstawie analizy LOCF (Last Observation Carried Forward):⁵

• Podskala oceny zaburzeń funkcji poznawczych w chorobie Alzheimera (ADAS-cog) – p=0,003
• Skala ogólnej oceny funkcjonowania (CIBIC-plus) – p=0,004

Należy jednak zauważyć, że w innym monoterapeutycznym badaniu z udziałem 470 pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (punktacja MMSE: 11-23), nie osiągnięto statystycznie istotnej różnicy w pierwszorzędowym punkcie końcowym skuteczności w 24. tygodniu w prospektywnie definiowanej początkowej analizie.⁶

Metaanaliza badań klinicznych memantyny

Kompleksowa analiza wyników leczenia pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (MMSE < 20 punktów) pochodzących z sześciu 6-miesięcznych, kontrolowanych placebo badań III fazy (obejmujących zarówno monoterapię memantyną, jak i politerapię z inhibitorem acetylocholinoesterazy w stałej dawce) dostarczyła istotnych wniosków klinicznych. Metaanaliza wykazała statystycznie znamienny lepszy efekt terapeutyczny memantyny w trzech kluczowych domenach:⁷

• Funkcje poznawcze
• Ogólna ocena kliniczna
• Codzienne funkcjonowanie pacjentów

Szczególnie istotną obserwacją z tej metaanalizy było wykazanie skuteczności memantyny w zapobieganiu ogólnemu pogorszeniu stanu pacjentów. Analiza pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach równocześnie, wykazała statystycznie istotną przewagę memantyny nad placebo. Dwukrotnie więcej pacjentów przyjmujących placebo (21%) w porównaniu z pacjentami leczonymi memantyną (11%) doświadczyło pogorszenia we wszystkich trzech badanych obszarach funkcjonowania (p<0,0001).⁸

Charakterystyka farmakodynamiczna – podsumowanie

Memantyna, substancja czynna leku Memantin NeuroPharma, wykazuje specyficzne działanie farmakodynamiczne jako antagonista receptorów NMDA. Poprzez modyfikację patologicznie wzmożonego przekaźnictwa glutaminergicznego przyczynia się do poprawy funkcjonowania neuronów w przebiegu choroby Alzheimera. Liczne badania kliniczne wykazały skuteczność memantyny zarówno w łagodnym do umiarkowanego, jak i w umiarkowanym do ciężkiego otępieniu w chorobie Alzheimera, co potwierdzono w analizach wyników testów oceniających funkcje poznawcze, ogólny stan kliniczny oraz codzienne funkcjonowanie pacjentów.⁹