Przeciwwskazania stosowania leku Lignocainum hydrochloricum WZF 1%

W praktyce klinicznej istnieje szereg sytuacji, w których należy bezwzględnie zrezygnować z podania lidokainy chlorowodorku pacjentowi. Właściwa identyfikacja tych przeciwwskazań ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółowy przegląd stanów klinicznych i okoliczności, w których stosowanie leku Lignocainum hydrochloricum WZF 1% jest przeciwwskazane.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania leku Lignocainum hydrochloricum WZF 1% jest nadwrażliwość na:

• Substancję czynną – lidokainę chlorowodorek
• Inne leki miejscowo znieczulające o budowie amidowej
• Którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w produkcie

Należy pamiętać, że lek zawiera 2,75 mg sodu w każdym ml roztworu, co może mieć znaczenie u pacjentów ze szczególnymi ograniczeniami dotyczącymi spożycia sodu.²

Przeciwwskazania do znieczulenia podpajęczynówkowego i zewnątrzoponowego

Niezależnie od rodzaju stosowanego środka znieczulającego, istnieje szereg stanów klinicznych, które stanowią przeciwwskazanie do wykonywania znieczulenia podpajęczynówkowego i zewnątrzoponowego z użyciem Lignocainum hydrochloricum WZF 1%. Należą do nich:³

Schorzenia ośrodkowego układu nerwowego

Ostre choroby ośrodkowego układu nerwowego stanowią bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania lidokainy w znieczuleniu podpajęczynówkowym i zewnątrzoponowym. Do tej grupy schorzeń zalicza się:

• Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – ze względu na ryzyko rozprzestrzenienia się infekcji oraz możliwość nasilenia stanu zapalnego
• Guzy OUN – z powodu ryzyka zwiększenia ciśnienia śródczaszkowego
• Zapalenie istoty szarej rdzenia – ze względu na możliwość pogorszenia stanu neurologicznego
• Krwawienie śródczaszkowe – gdzie zastosowanie lidokainy mogłoby maskować objawy i pogorszyć stan kliniczny

Dodatkowo przeciwwskazane jest stosowanie leku u pacjentów z podostrym zwyrodnieniem rdzenia kręgowego w przebiegu niedokrwistości złośliwej.⁴

Schorzenia kręgosłupa

Lidokaina w znieczuleniu podpajęczynówkowym i zewnątrzoponowym nie powinna być stosowana u pacjentów z:

• Zwężeniem kanału rdzenia kręgowego – ze względu na ryzyko nasilenia ucisku na rdzeń kręgowy
• Czynnymi chorobami kręgosłupa, takimi jak:
  • Procesy zapalne struktur kręgosłupa
  • Gruźlica kręgosłupa
  • Guzy w obrębie kręgosłupa
• Niedawnymi urazami kręgosłupa (np. złamaniami) – ze względu na ryzyko destabilizacji i powikłań neurologicznych

W tych przypadkach podanie lidokainy mogłoby spowodować pogorszenie stanu klinicznego lub maskować objawy rozwijających się powikłań.⁵

Zakażenia i posocznica

Przeciwwskazaniem do stosowania Lignocainum hydrochloricum WZF 1% są:

• Posocznica – ze względu na ryzyko rozprzestrzenienia zakażenia i destabilizacji stanu pacjenta
• Zakażenie skóry w miejscu wykonywania znieczulenia lub w jego okolicy – z uwagi na możliwość wprowadzenia patogenów do głębszych tkanek i rozwoju ciężkich powikłań infekcyjnych

W obu przypadkach podanie leku mogłoby prowadzić do rozsiania infekcji i pogorszenia stanu klinicznego pacjenta.⁶

Zaburzenia układu krążenia

Lidokaina nie powinna być stosowana u pacjentów ze wstrząsem kardiogennym lub hipowolemicznym. Lek może nasilać hipotonię i pogarszać stan hemodynamiczny pacjenta poprzez rozszerzenie naczyń krwionośnych i depresyjne działanie na układ sercowo-naczyniowy, co przy już istniejącej niestabilności hemodynamicznej mogłoby prowadzić do pogłębienia wstrząsu.⁷

Zaburzenia krzepnięcia krwi

Przeciwwskazaniem do stosowania lidokainy w znieczuleniu podpajęczynówkowym i zewnątrzoponowym są:

• Zaburzenia krzepnięcia – wrodzone lub nabyte
• Leczenie lekami przeciwzakrzepowymi – z uwagi na ryzyko krwawienia do kanału kręgowego i rozwoju krwiaka nadtwardówkowego lub podtwardówkowego, co może skutkować poważnymi powikłaniami neurologicznymi

W tych przypadkach wykonanie znieczulenia rdzeniowego wiąże się z istotnym ryzykiem krwawienia w miejscu nakłucia i możliwością ucisku na struktury nerwowe.⁸

Przeciwwskazania do infuzji dożylnej lidokainy

Infuzja dożylna Lignocainum hydrochloricum WZF 1% stosowanego w leczeniu bólu w okresie okołooperacyjnym jest bezwzględnie przeciwwskazana w przypadku jednoczesnego stosowania znieczulenia regionalnego, szczególnie takiego, w którym podaje się lek znieczulenia miejscowego:

• W bolusie
• W dużych dawkach

Dotyczy to zwłaszcza:

• Znieczulenia zewnątrzoponowego
• Znieczulenia pni i splotów nerwowych

Łączne zastosowanie lidokainy dożylnie i w znieczuleniu regionalnym mogłoby prowadzić do kumulacji toksycznych stężeń leku w osoczu i zwiększać ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym działania kardiotoksycznego i neurotoksycznego.⁹

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie leku Lignocainum hydrochloricum WZF 1%

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją sytuacje kliniczne, w których należy zachować szczególną ostrożność lub rozważyć alternatywne metody znieczulenia. Decyzja o stosowaniu lidokainy powinna być wówczas podejmowana po starannym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka związanego z jej podaniem.

Pacjenci z grupy wysokiego ryzyka

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku pacjentów:

• Z ciężkimi schorzeniami wątroby – ze względu na ryzyko obniżonego metabolizmu lidokainy i kumulacji toksycznych stężeń
• Z zaburzeniami przewodnictwa serca – lidokaina może nasilać bloki przewodnictwa
• Z niewydolnością serca – ze względu na działanie inotropowe ujemne
• Z padaczką – istnieje ryzyko obniżenia progu drgawkowego
• Z miastenią – ze względu na możliwość nasilenia osłabienia mięśniowego

W takich przypadkach warto rozważyć alternatywne metody znieczulenia lub zastosowanie niższych dawek lidokainy z dokładnym monitorowaniem stanu pacjenta.

Okoliczności wymagające szczególnej uwagi

Należy odradzić stosowanie leku lub zachować szczególną ostrożność w następujących sytuacjach:

• Brak możliwości monitorowania pacjenta po wykonaniu znieczulenia
• Brak dostępu do sprzętu resuscytacyjnego
• Brak możliwości natychmiastowej reakcji w przypadku wystąpienia działań niepożądanych
• U pacjentów odwodnionych lub z zaburzeniami elektrolitowymi
• W przypadku braku współpracy ze strony pacjenta, co mogłoby utrudnić identyfikację wczesnych objawów toksyczności

W powyższych okolicznościach bezpieczeństwo pacjenta może być istotnie zagrożone, dlatego należy rozważyć inne metody postępowania terapeutycznego.

Postępowanie w praktyce klinicznej

Przed zastosowaniem leku Lignocainum hydrochloricum WZF 1% zawsze należy:

• Zebrać szczegółowy wywiad dotyczący nadwrażliwości, szczególnie na środki znieczulenia miejscowego
• Ocenić stan kliniczny pacjenta pod kątem przeciwwskazań wymienionych powyżej
• Sprawdzić aktualnie przyjmowane leki pod kątem potencjalnych interakcji
• Upewnić się, że pacjent jest odpowiednio nawodniony i jego stan hemodynamiczny jest stabilny
• Zapewnić dostęp do sprzętu do monitorowania i resuscytacji

Tylko pełna ocena kliniczna pozwala na podjęcie właściwej decyzji o zastosowaniu lub odradzeniu stosowania lidokainy u konkretnego pacjenta.