Właściwości farmakodynamiczne leku Klimicin

Klimicin zawiera klindamycynę, która jest półsyntetyczną pochodną linkomycyny należącą do grupy linkozamidów. Lek charakteryzuje się właściwościami przede wszystkim bakteriostatycznymi, ale w zależności od stężenia antybiotyku w miejscu zakażenia oraz wrażliwości drobnoustrojów może wykazywać również działanie bakteriobójcze.¹

Grupa farmakoterapeutyczna i klasyfikacja

Klimicin należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego, linkozamidy, z kodem ATC: J01FF01.²

Mechanizm działania przeciwbakteryjnego

Mechanizm działania klindamycyny polega na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych. Substancja czynna łączy się z podjednostką 50S rybosomu bakteryjnego i hamuje tworzenie łańcucha peptydowego poprzez blokowanie procesu transpeptydacji. Mechanizm działania klindamycyny jest identyczny jak w przypadku antybiotyków makrolidowych (erytromycyny) oraz chloramfenikolu.³

Ze względu na konkurencyjne hamowanie tego samego miejsca wiązania, w warunkach in vitro antybiotyki makrolidowe i chloramfenikol działają antagonistycznie w stosunku do klindamycyny. Dlatego nie zaleca się jednoczesnego stosowania klindamycyny z tymi antybiotykami.⁴

Zahamowanie syntezy białek prowadzi do wielu zmian w komórce bakteryjnej, w tym:⁵

• zmiany składu ściany komórki bakteryjnej
• zmniejszenia zdolności wiązania bakterii z komórkami gospodarza
• zmniejszenia uwalniania toksyn paciorkowcowych
• zmniejszenia uwalniania beta-laktamaz

Dodatkowe efekty immunomodulujące

Klindamycyna, oprócz bezpośredniego hamowania syntezy białek bakteryjnych, wykazuje również działanie wspomagające układ odpornościowy poprzez indukowanie procesów takich jak:⁶

• opsonizację – proces znakowania drobnoustrojów ułatwiający ich rozpoznanie przez komórki fagocytujące
• wiązanie dopełniacza – aktywację układu dopełniacza biorącego udział w niszczeniu patogenów
• fagocytozę – proces pochłaniania drobnoustrojów przez komórki fagocytujące
• wewnątrzkomórkowe niszczenie bakterii

Istotną cechą klindamycyny jest jej zdolność do długotrwałego łączenia się z rybosomami, co prowadzi do wydłużonego działania na drobnoustroje chorobotwórcze, określanego jako wydłużone działanie poantybiotykowe.⁷

Mechanizmy lekooporności

Oporność drobnoustrojów na klindamycynę może wynikać z kilku mechanizmów:⁸

1. Metylacja rybosomalnego miejsca wiązania – prowadzi do krzyżowej oporności między linkozamidami, antybiotykami makrolidowymi i streptograminami (fenotyp B MLS)
2. Mutacja chromosomalna białka rybosomalnego
3. Enzymatyczna inaktywacja antybiotyku wywołana adenylotransferazą plazmidów (występuje w niektórych szczepach gronkowców)

Metylacja rybosomalnego miejsca wiązania jest typem oporności indukcyjnej związanej z plazmidami, występującej w niektórych szczepach S. aureus i B. fragilis. Adenylacja klindamycyny prowadzi do zmniejszonej aktywności bakteriobójczej i zmniejszonej aktywności przy wysokim poziomie inokulum bakteryjnego. Sekwencja nukleotydów w genach plazmidów, która koduje inaktywację enzymów, została dokładnie określona.⁹

Istnieje całkowita krzyżowa oporność pomiędzy klindamycyną i linkomycyną.¹⁰

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Klindamycyna wykazuje skuteczność w leczeniu wielu zakażeń wywołanych przez tlenowe i beztlenowe bakterie Gram-dodatnie oraz beztlenowe bakterie Gram-ujemne. Jest szczególnie skuteczna w leczeniu zakażeń wywołanych przez Bacteroides fragilis, choć w ostatnich latach obserwuje się wzrastającą oporność szczepów Bacteroides sp. na wiele antybiotyków, w tym również na klindamycynę.¹¹

Ważne jest, aby zaznaczyć, że klindamycyna nie jest skuteczna w leczeniu zakażeń wywołanych przez tlenowe bakterie Gram-ujemne.¹²

Rozpowszechnienie oporności drobnoustrojów na klindamycynę może się różnić w zależności od lokalizacji geograficznej i czasu. Dlatego w ocenie oporności konieczne jest uwzględnianie danych lokalnych, zwłaszcza podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadku gdy częstość występowania oporności na danym obszarze jest wysoka i może budzić wątpliwości co do przydatności leku w leczeniu określonych zakażeń, zaleca się konsultację ze specjalistą.¹³

Drobnoustroje wrażliwe na działanie klindamycyny

Na działanie klindamycyny in vitro wrażliwe są następujące drobnoustroje:¹⁴

Ziarenkowce tlenowe Gram-dodatnie:¹⁵

• Staphylococcus aureus
• Staphylococcus epidermidis (zarówno szczepy wytwarzające penicylinazę, jak i szczepy niewytwarzające penicylinazy)
• Streptococcus spp., zwłaszcza:
  • Streptococcus pneumoniae
  • Streptococcus pyogenes (grupa A)

Warto zauważyć, że w warunkach in vitro niektóre szczepy pierwotnie oporne na erytromycynę szybko nabywają oporność również na klindamycynę.¹⁶

Pałeczki beztlenowe Gram-ujemne:¹⁷

• Bacteroides spp., w tym:
  • Bacteroides melaninogenicus
  • Bacteroides fragilis
• Fusobacterium spp.

Ziarenkowce beztlenowe i mikroaerofilne Gram-dodatnie:¹⁸

• Peptococcus spp.
• Peptostreptococcus spp.

Drobnoustroje oporne na klindamycynę

Drobnoustroje zwykle oporne na działanie klindamycyny:¹⁹

• Enterococcus spp.
• pałeczki tlenowe Gram-ujemne

Drobnoustroje o zmiennej wrażliwości

Drobnoustroje, które mogą być zarówno wrażliwe, jak i oporne na klindamycynę:²⁰

• Clostridium difficile
• Bacteroides gracilis
• Flavobacterium spp.

Działanie na pierwotniaki i nietypowe drobnoustroje

Klindamycyna wykazuje również aktywność przeciwko niektórym pierwotniakom, takim jak:²¹

• Toxoplasma gondii – czynnik etiologiczny toksoplazmozy
• Plasmodium falciparum – jeden z gatunków zarodźca wywołującego malarię
• Plasmodium vivax – czynnik etiologiczny zimnicy trzeciaczkowej
• Babesia spp. – pasożyty krwi wywołujące babeszjozę

Ponadto, klindamycyna stosowana w skojarzeniu z prymachiną, wykazuje skuteczność w zwalczaniu nietypowego grzyba Pneumocystis jiroveci (dawniej P. carinii), który jest czynnikiem etiologicznym pneumocystozowego zapalenia płuc.²²

Kliniczne wartości stężeń granicznych MIC

Poniższa tabela przedstawia kliniczne wartości stężeń granicznych MIC według EUCAST (wersja 2.0, 2012-01-01), określające wrażliwość i oporność drobnoustrojów na klindamycynę:²³

^A Indukcyjna oporność na klindamycynę może być oceniona tylko w obecności antybiotyku makrolidowego.²⁴

^B Farmakodynamiczne dane oceniające stężenia graniczne makrolidów, linkozamidów i streptogramin w stosunku do bakterii bez określonej przynależności szczepu do określonej grupy są niewystarczające, stąd IE (ang. insufficient evidence – niewystarczające dowody).²⁵