Działania niepożądane leku Karbamazepina Tillomed 400 mg

Karbamazepina, będąca podstawowym składnikiem leku Karbamazepina Tillomed 400 mg (tabletki o przedłużonym uwalnianiu), jest substancją o szerokim spektrum działań niepożądanych. Profil bezpieczeństwa tego leku charakteryzuje się istotną zależnością od dawkowania, czasu trwania terapii oraz indywidualnych predyspozycji pacjenta. Warto odnotować, że działania niepożądane występują rzadziej w monoterapii karbamazepiną niż podczas leczenia skojarzonego z innymi lekami przeciwpadaczkowymi.¹

Działania niepożądane zależne od dawki i czasu terapii

Na początku leczenia karbamazepiną, szczególnie przy zbyt wysokiej dawce początkowej lub u pacjentów w podeszłym wieku, bardzo często lub często obserwuje się działania niepożądane ze strony ośrodkowego układu nerwowego (zawroty głowy, ból głowy, ataksja, senność, sedacja), narządu wzroku (podwójne widzenie), układu pokarmowego (nudności, wymioty) oraz skórne reakcje alergiczne. Większość z tych objawów ma charakter zależny od dawki i zwykle ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni lub po tymczasowym zmniejszeniu dawki. Objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego mogą świadczyć o względnym przedawkowaniu lub znacznych wahaniach stężenia leku w osoczu.²

Szczegółowy opis działań niepożądanych według układów i narządów

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Jednym z najczęstszych hematologicznych działań niepożądanych karbamazepiny jest leukopenia, występująca bardzo często. Według piśmiennictwa, najczęściej ma ona charakter łagodny, w około 10% przypadków jest przemijająca, a w 2% przewlekła. Zazwyczaj rozwija się w ciągu pierwszych czterech miesięcy leczenia. Często obserwuje się również małopłytkowość i eozynofilię. Rzadko występują leukocytoza i powiększenie węzłów chłonnych. Do bardzo rzadkich, ale poważnych powikłań hematologicznych należą: agranulocytoza, niedokrwistość aplastyczna, pancytopenia, aplazja erytrocytów, różne rodzaje niedokrwistości (w tym hemolityczna i megaloblastyczna) oraz retikulocytoza. Z nieustaloną częstością raportowano depresję szpiku kostnego.³

Zaburzenia układu immunologicznego

Niezbyt często występują zaburzenia wynikające z opóźnionej wielonarządowej nadwrażliwości, przebiegające z gorączką, wysypkami, zapaleniem naczyń i innymi objawami układowymi. Bardzo rzadko obserwuje się ostre, uogólnione reakcje alergiczne, reakcje anafilaktyczne, obrzęk naczynioruchowy oraz hipogammaglobulinemię. Z nieustaloną częstością raportowano wysypkę polekową z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS).⁴

Zaburzenia endokrynologiczne

Często występują obrzęki, zatrzymanie płynów i zwiększenie masy ciała, a także hiponatremia i zmniejszenie osmolarności krwi w następstwie efektu przypominającego działanie hormonu antydiuretycznego (ADH). W rzadkich przypadkach może to prowadzić do zatrucia wodnego z letargiem, wymiotami, bólem głowy i zaburzeniami neurologicznymi. Bardzo rzadko obserwuje się mlekotok i ginekomastię.⁵

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Rzadko występuje niedobór kwasu foliowego i zmniejszony apetyt. Bardzo rzadko raportowano przypadki porfirii ostrej (porfiria ostra przerywana i porfiria mieszana) oraz porfirii nieostrej (porfiria skórna późna). Z nieustaloną częstością obserwowano hiperamonemię.⁶

Zaburzenia psychiczne

Niezbyt często występują stany splątania i niepokoju (pobudzenia), szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku. Rzadziej obserwuje się omamy (wzrokowe lub słuchowe), depresję, nastroje depresyjne lub maniakalne, niepokój i agresywne zachowanie. Bardzo rzadko karbamazepina może powodować aktywację utajonych psychoz, zmiany nastroju (takie jak fobia), trudności w myśleniu i zaburzenia napędu.⁷

Zaburzenia układu nerwowego

Do bardzo częstych działań niepożądanych ze strony układu nerwowego należą ataksja (zaburzenia ataktyczne i móżdżkowe), zawroty głowy, senność i sedacja. Często występują ból głowy i podwójne widzenie. Niezbyt często obserwuje się ruchy mimowolne (np. drżenie, asteryksja, dystonia, tiki) oraz zaburzenia ruchów oczu z oczopląsem.

Rzadziej występują dyskineza, zaburzenia ustno-twarzowe, choreoatetoza, zaburzenia mowy (np. dyzartria), polineuropatia, zapalenie nerwów obwodowych, neuropatia obwodowa, parestezje i niedowłady.

Bardzo rzadko raportowano złośliwy zespół neuroleptyczny, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych z miokloniami i eozynofilią obwodową oraz opaczne odczuwanie smaku. Z nieustaloną częstością występują zaburzenia pamięci.⁸

Istnieją dowody, że karbamazepina może prowadzić do nasilenia objawów stwardnienia rozsianego. Jak w przypadku innych leków przeciwpadaczkowych, stosowanie karbamazepiny może powodować nasilenie lub wystąpienie nowych napadów padaczkowych, w szczególności napadów nieświadomości.⁹

Zaburzenia oka

Często występują zaburzenia akomodacji (np. niewyraźne widzenie). Bardzo rzadko obserwuje się zmętnienie soczewki i zapalenie spojówek. Opisano pojedyncze przypadki toksycznego wpływu na siatkówkę związanego z długotrwałym leczeniem karbamazepiną, który ustępował po przerwaniu leczenia.¹⁰

Zaburzenia ucha i błędnika

Bardzo rzadko występują zaburzenia słuchu, takie jak szumy uszne, przeczulica słuchowa, niedosłuch i zmiana odczuwania wysokości tonów.¹¹

Zaburzenia serca i naczyniowe

Niezbyt często występują zaburzenia przewodzenia i blok przedsionkowo-komorowy, w pojedynczych przypadkach z omdleniem. Niezbyt często lub rzadko obserwuje się bradykardię, zaburzenia rytmu serca, niewydolność serca i nasilenie objawów wcześniej istniejącej choroby wieńcowej.

Rzadko występuje nadciśnienie lub niedociśnienie tętnicze. Bardzo rzadko raportowano przypadki zapaści krążeniowej, zatorów (np. zator tętnicy płucnej) i zakrzepowego zapalenia żył.¹²

Zaburzenia układu oddechowego

Bardzo rzadko obserwuje się reakcje nadwrażliwości płucnej z gorączką, dusznością i zapaleniem płuc lub zapaleniem pęcherzyków płucnych, a także pojedyncze przypadki zwłóknienia płuc.¹³

Zaburzenia żołądka i jelit

Bardzo często występują wymioty i nudności. Często obserwuje się utratę apetytu i suchość w ustach. Niezbyt często raportowano biegunkę, zaparcia i ból brzucha.

Rzadko występuje zapalenie błon śluzowych jamy ustnej i gardła (zapalenie języka, zapalenie jamy ustnej, zapalenie dziąseł) oraz zapalenie trzustki. Bardzo rzadko obserwowano zapalenie jelita grubego.¹⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Rzadko występują różne postaci zapalenia wątroby (cholestatyczne, wątrobowokomórkowe lub mieszane), zespół zanikających dróg żółciowych, żółtaczka oraz zagrażające życiu ostre zapalenie wątroby (zwłaszcza w pierwszym miesiącu leczenia) i niewydolność wątroby. Bardzo rzadko raportowano chorobę ziarniniakową wątroby.¹⁵

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Bardzo często występują alergiczne reakcje skórne z gorączką lub bez, takie jak pokrzywka (również bardzo ciężka). Niezbyt często obserwuje się złuszczające zapalenie skóry, erytrodermię, toczeń rumieniowaty układowy i świąd.

Bardzo rzadko zgłaszano ciężkie skórne działania niepożądane, takie jak zespół Stevensa-Johnsona, zespół Lyella (toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka), nadwrażliwość na światło, rumień wysiękowy wielopostaciowy i guzowaty, zaburzenia pigmentacji skóry, plamicę, trądzik, zwiększoną potliwość, łysienie, nadmierne owłosienie i zapalenie naczyń.

Z nieustaloną częstością raportowano ostrą uogólnioną osutkę krostkową (AGEP), rogowacenie liszajowate i spełzanie płytek paznokciowych.¹⁶

Wskazuje się na związek między obecnością u pacjenta określonych markerów genetycznych a występowaniem skórnych działań niepożądanych, takich jak SJS, TEN, DRESS i AGEP. U pacjentów pochodzenia japońskiego oraz europejskiego zgłaszano, że reakcje te mają związek ze stosowaniem karbamazepiny i obecnością allelu HLA-A*3101. Innym markerem silnie związanym z wystąpieniem SJS oraz TEN u osób pochodzenia azjatyckiego jest allel HLA-B*1502.¹⁷

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Rzadko występuje osłabienie mięśni. Bardzo rzadko obserwuje się zaburzenia metabolizmu kości (zmniejszenie stężenia wapnia w surowicy i 25-hydroksy-cholekalcyferolu), które w pojedynczych przypadkach prowadziło do osteomalacji kości i/lub osteoporozy, a także bóle stawów, bóle mięśni i skurcze mięśni. Z nieustaloną częstością raportowano złamania.¹⁸

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Niezbyt często występują zaburzenia czynności nerek (np. białkomocz, krwiomocz, skąpomocz, zwiększone stężenie azotu mocznikowego we krwi/azotemia). Bardzo rzadko obserwuje się kanalikowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, niewydolność nerek i inne zaburzenia układu moczowego (np. częste oddawanie moczu, bolesne oddawanie moczu, częstomocz, zatrzymanie moczu).¹⁹

Zaburzenia seksualne i płodności

Bardzo rzadko występują zaburzenia seksualne, zmniejszone libido, zaburzenia erekcji, zmniejszona płodność u mężczyzn i/lub zaburzenia spermatogenezy (zmniejszona ilość nasienia i/lub ruchliwość plemników).²⁰

Zaburzenia ogólne

Bardzo często występuje zmęczenie.²¹

Nieprawidłowości w badaniach diagnostycznych

Bardzo często obserwuje się zwiększenie aktywności gamma-glutamylotransferazy (z powodu indukcji enzymów wątrobowych), zazwyczaj bez znaczenia klinicznego. Często występuje zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej i aminotransferaz we krwi.

Niezbyt często raportowano zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, zwiększenie stężenia cholesterolu, lipoprotein o wysokiej gęstości i trójglicerydów we krwi, a także nieprawidłowe wyniki badań czynnościowych tarczycy (zmniejszenie stężenia L-tyroksyny, zwiększenie stężenia TSH) zwykle bez objawów klinicznych, zwiększenie stężenia wolnego kortyzolu i prolaktyny w surowicy.

Bardzo rzadko obserwowano zmniejszenie stężenia witaminy B12 i zwiększenie stężenia homocysteiny w surowicy.²²

Urazy i upadki

Z nieustaloną częstością raportowano upadki związane z ataksją, zawrotami głowy, sennością, niedociśnieniem, stanem splątania i sedacją wywołanymi leczeniem karbamazepiną.²³

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych karbamazepiny

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:²⁴

• Al. Jerozolimskie 181 C
• 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁵