Wpływ karbamazepiny na płodność, ciążę i laktację

Poniższe informacje dotyczą stosowania produktu leczniczego Karbamazepina Tillomed 400 mg u kobiet w wieku rozrodczym, kobiet w ciąży oraz podczas karmienia piersią. Znajomość tych danych jest niezbędna do właściwego prowadzenia pacjentek i minimalizacji potencjalnych zagrożeń.¹

Stosowanie u kobiet w wieku rozrodczym

Karbamazepiny nie należy stosować u kobiet w wieku rozrodczym, chyba że po starannym rozważeniu alternatywnych, odpowiednich metod leczenia, uzna się, że spodziewane korzyści przewyższają ryzyko. Konieczne jest pełne poinformowanie pacjentki o ryzyku możliwego uszkodzenia płodu podczas przyjmowania karbamazepiny w okresie ciąży i upewnienie się, że rozumie ona znaczenie planowania ciąży.²

Przed rozpoczęciem leczenia karbamazepiną u kobiet w wieku rozrodczym należy rozważyć wykonanie testu ciążowego.³

Antykoncepcja podczas terapii karbamazepiną

Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję podczas leczenia i przez dwa tygodnie po jego zakończeniu. Ze względu na indukcję enzymatyczną, karbamazepina może powodować nieskuteczność hormonalnych produktów antykoncepcyjnych. Z tego powodu, pacjentki należy poinformować o konieczności stosowania innych, skutecznych metod antykoncepcji.⁴

Zaleca się stosowanie co najmniej jednej skutecznej metody antykoncepcji (takiej jak wkładka wewnątrzmaciczna) lub dwóch uzupełniających się metod antykoncepcji, w tym metody mechanicznej. Wybór metody antykoncepcji powinien być indywidualnie dostosowany do sytuacji pacjentki, po omówieniu z nią wszystkich możliwości.⁵

Stosowanie karbamazepiny w czasie ciąży

Każdej kobiecie w wieku rozrodczym, stosującej leczenie przeciwpadaczkowe, zwłaszcza planującej ciążę lub będącej w ciąży, należy udzielić specjalistycznej porady medycznej dotyczącej możliwego ryzyka dla płodu, spowodowanego zarówno napadami padaczkowymi, jak i lekami przeciwpadaczkowymi.⁶

Należy unikać nagłego przerwania leczenia lekami przeciwpadaczkowymi (LPP), ponieważ może to prowadzić do napadów padaczkowych, które mogą mieć poważne konsekwencje dla kobiety i nienarodzonego dziecka.⁷

W zależności od stosowanych jednocześnie LPP, gdy tylko jest to możliwe, preferowaną metodą leczenia padaczki w okresie ciąży jest monoterapia, ponieważ leczenie z użyciem wielu LPP może wiązać się z większym ryzykiem rozwoju wad wrodzonych.⁸

Ryzyko teratogenne związane z karbamazepiną

Karbamazepina przenika przez łożysko u ludzi. Narażenie na działanie karbamazepiny w okresie prenatalnym może zwiększać ryzyko wad wrodzonych i innych niepożądanych oddziaływań na rozwój. U ludzi, narażenie na działanie karbamazepiny w okresie ciąży wiąże się z 2 do 3 razy większą częstością występowania poważnych wad rozwojowych niż w populacji ogólnej, w której częstość ta wynosi 2-3%.⁹

U potomstwa kobiet, które stosowały karbamazepinę w okresie ciąży, zgłaszano następujące wady rozwojowe:¹⁰

• Wady cewy nerwowej (rozszczep kręgosłupa)
• Wady twarzoczaszki, takie jak rozszczep wargi i (lub) podniebienia
• Wady rozwojowe układu sercowo-naczyniowego
• Spodziectwo
• Niedorozwój palców
• Inne nieprawidłowości dotyczące różnych układów organizmu

W związku z powyższym zaleca się prowadzenie specjalistycznego nadzoru prenatalnego, dotyczącego tych wad.¹¹

U dzieci urodzonych przez kobiety chore na padaczkę, które w okresie ciąży stosowały karbamazepinę w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwpadaczkowymi, zgłaszano zaburzenia neurorozwojowe. Wyniki badań dotyczących ryzyka wystąpienia zaburzeń neurorozwojowych u dzieci narażonych na działanie karbamazepiny w okresie ciąży są sprzeczne i nie można wykluczyć ryzyka ich wystąpienia.¹²

Zalecenia dotyczące stosowania karbamazepiny w ciąży

Nie należy stosować karbamazepiny w okresie ciąży, chyba że po starannym rozważeniu alternatywnych odpowiednich metod leczenia uzna się, że spodziewane korzyści przewyższają ryzyko. Kobietę należy w pełni poinformować o ryzyku związanym z przyjmowaniem karbamazepiny w okresie ciąży oraz powinna ona zrozumieć to ryzyko.¹³

Dowody naukowe wskazują, że ryzyko wad rozwojowych po zastosowaniu karbamazepiny może zależeć od dawki.¹⁴ Jeśli na podstawie dokładnej oceny ryzyka i korzyści nie można wybrać odpowiedniej, alternatywnej metody leczenia i kontynuuje się leczenie karbamazepiną, należy stosować monoterapię oraz podawać najmniejszą skuteczną dawkę karbamazepiny.¹⁵

Podczas pierwszych trzech miesięcy ciąży, gdy ryzyko rozwoju wad wrodzonych jest największe, a szczególnie pomiędzy 20. i 40. dniem po zapłodnieniu, należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę, ponieważ wady wrodzone powodowane są przez wysokie stężenia produktu leczniczego w osoczu.¹⁶

Monitorowanie stężenia karbamazepiny w ciąży

Zaleca się kontrolowanie stężenia produktu leczniczego w osoczu. Stężenie w osoczu można utrzymywać w dolnej części zakresu terapeutycznego wynoszącego od 4 do 12 mikrogramów na ml, pod warunkiem utrzymania kontroli napadów padaczki.¹⁷

W przypadku dawki karbamazepiny < 400 mg na dobę, częstość występowania wad wrodzonych jest mniejsza niż po zastosowaniu większych dawek.<sup data-drug="Karbamazepina Tillomed" data-section="Wpływ na płodność, ciążę i laktację" title="W przypadku dawki karbamazepiny 18

Suplementacja i obserwacja w ciąży

Według doniesień, niektóre leki przeciwpadaczkowe, takie jak karbamazepina, zmniejszają stężenie folianów w surowicy krwi. Niedobór ten może przyczyniać się do zwiększonej częstości występowania wad wrodzonych u potomstwa leczonych kobiet chorych na padaczkę.¹⁹

Przed zajściem w ciążę i w jej trakcie zaleca się podawanie kwasu foliowego. W celu zapobiegania powikłaniom krwotocznym u dziecka, zaleca się również podawanie witaminy K1 matce w ostatnich tygodniach ciąży, a także noworodkom.²⁰

Postępowanie przy planowaniu ciąży

Jeśli kobieta planuje zajście w ciążę, należy dołożyć wszelkich starań, aby przed poczęciem i przerwaniem stosowania antykoncepcji zmienić leczenie na odpowiednie, alternatywne metody leczenia.²¹

Jeśli kobieta, przyjmująca karbamazepinę, zajdzie w ciążę, należy ją skierować do specjalisty w celu ponownej oceny leczenia karbamazepiną i rozważenia innych możliwości leczenia.²²

Skutki u noworodków

Odnotowano kilka przypadków napadów drgawkowych i (lub) depresji oddechowej, a także wymiotów, biegunki i (lub) zmniejszonego przyjmowania pokarmu u noworodków, których matki stosowały karbamazepinę w skojarzeniu z innym lekiem przeciwpadaczkowym. Reakcje te mogą wskazywać na wystąpienie u noworodków zespołu odstawienia.²³

Stosowanie karbamazepiny podczas karmienia piersią

Karbamazepina i jej aktywny metabolit przenikają do mleka kobiet karmiących piersią (stosunek stężenia mleko/osocze wynosi od 0,24 do 0,69).²⁴

Należy rozważyć korzyści wynikające z karmienia piersią w stosunku do niewielkiego ryzyka wystąpienia działań niepożądanych u karmionego piersią dziecka. Karbamazepinę można stosować w okresie karmienia piersią, pod warunkiem, że dziecko karmione piersią będzie obserwowane w kierunku występowania możliwych działań niepożądanych, takich jak:²⁵

• Zmniejszenie przyrostu masy ciała
• Senność
• Alergiczne reakcje skórne

W razie wystąpienia takich objawów należy zaprzestać karmienia piersią.²⁶

U noworodków, które były narażone na działanie karbamazepiny w okresie prenatalnym lub podczas karmienia piersią, zgłoszono kilka przypadków cholestatycznego zapalenia wątroby. Z tego względu, dzieci karmione piersią, których matki są leczone karbamazepiną, należy uważnie obserwować pod kątem występowania działań niepożądanych ze strony wątroby i dróg żółciowych.²⁷

Wpływ karbamazepiny na płodność

Odnotowano pojedyncze przypadki zaburzeń czynności seksualnych, takich jak impotencja czy zmniejszone libido.²⁸

Bardzo rzadko zgłaszano zmniejszenie płodności u mężczyzn i (lub) nieprawidłową spermatogenezę.²⁹