Wskazania do stosowania jodku sodu Na¹³¹I POLATOM w diagnostyce

Jodek sodu Na¹³¹I POLATOM w postaci kapsułek twardych o aktywności od 1 MBq do 37 MBq jest radiofarmaceutykiem przeznaczonym wyłącznie do celów diagnostycznych w medycynie nuklearnej. Wykorzystanie tego preparatu opiera się na zdolności tarczycy do wybiórczego wychwytu jodu, co umożliwia ocenę funkcjonalną i anatomiczną tego gruczołu.¹

Diagnostyka zaburzeń czynności tarczycy

Preparat jest stosowany w kompleksowej diagnostyce zaburzeń funkcjonalnych tarczycy, obejmujących zarówno stany nadczynności, jak i niedoczynności tego gruczołu. Badanie z wykorzystaniem jodku sodu Na¹³¹I pozwala na obiektywną ocenę funkcji tarczycy poprzez określenie stopnia wychwytu radiojodu przez tkankę gruczołową.²

Ocena położenia, wielkości i kształtu tarczycy

Badanie scyntygraficzne z użyciem jodku sodu Na¹³¹I umożliwia precyzyjne określenie anatomicznych parametrów tarczycy, takich jak jej położenie (w tym identyfikację tkanki tarczycy w nietypowych lokalizacjach – ektopia), wielkość oraz kształt. Jest to szczególnie istotne w przypadkach wad rozwojowych, anomalii anatomicznych lub podejrzenia tkanki tarczycowej w nietypowych lokalizacjach.³

Charakterystyka zmian ogniskowych w tarczycy

Zastosowanie jodku sodu Na¹³¹I pozwala na czynnościową charakterystykę zmian ogniskowych w tarczycy, z podziałem na:⁴

• Guzki „zimne” – zmiany nie gromadzące jodu, co może sugerować obecność torbieli, zapalenia, nowotworu złośliwego lub łagodnego guza nieczynnego hormonalnie
• Guzki „ciepłe” – zmiany gromadzące jod w podobnym stopniu jak prawidłowy miąższ tarczycy, najczęściej odpowiadające zmianom łagodnym
• Guzki „gorące” – zmiany gromadzące jod w wyższym stopniu niż prawidłowy miąższ tarczycy, typowo autonomiczne gruczolaki tarczycy

Badanie kinetyki radiojodu w tarczycy

Jodek sodu Na¹³¹I znajduje zastosowanie w ocenie kinetyki radiojodu w tarczycy. Badanie to pozwala określić dwa kluczowe parametry:⁵

• Wychwyt tarczycowy jodu – procentową wartość pochłaniania podanego radiojodu przez tarczycę, co odzwierciedla jej zdolność do koncentracji jodu
• Efektywny okres półtrwania jodu w tarczycy – czas, w którym aktywność radiojodu w tarczycy zmniejsza się o połowę

Określenie powyższych parametrów jest niezbędne do przeprowadzenia obliczeń dozymetrycznych przed planowanym leczeniem radiojodem, co pozwala na precyzyjne ustalenie dawki terapeutycznej radiojodu stosowanej w leczeniu nadczynności tarczycy lub raka zróżnicowanego tarczycy.⁶

Wskazania w diagnostyce raka zróżnicowanego tarczycy

U pacjentów po leczeniu operacyjnym z powodu raka zróżnicowanego tarczycy (brodawkowatego, pęcherzykowego) jodek sodu Na¹³¹I stosowany jest w celu:⁷

• Identyfikacji pozostałości tarczycy po tyreoidektomii – wykrycie resztek prawidłowej tkanki tarczycowej, które mogły pozostać po operacji
• Diagnostyki przerzutów raka – wykrycie ognisk nowotworowych, które zachowały zdolność wychwytu jodu, w lokalizacjach odległych (np. w węzłach chłonnych, płucach, kościach)

Badanie to jest istotnym elementem monitorowania przebiegu choroby i oceny skuteczności dotychczasowego leczenia, pozwalając na wczesne wykrycie ewentualnych ognisk przetrwałej choroby nowotworowej wykazującej zdolność do wychwytu jodu.⁸

Warunki stosowania jodku sodu Na¹³¹I w diagnostyce tarczycy

Stosowanie jodku sodu Na¹³¹I POLATOM powinno odbywać się w wyspecjalizowanych ośrodkach medycyny nuklearnej, posiadających odpowiednie zaplecze sprzętowe oraz wykwalifikowany personel. Badania z wykorzystaniem tego radiofarmaceutyku powinny być wykonywane pod nadzorem lekarzy specjalistów medycyny nuklearnej, posiadających odpowiednie doświadczenie w zakresie diagnostyki scyntygraficznej tarczycy.⁹

Preparat występuje w postaci kapsułek twardych zawierających jodek sodu [¹³¹I] o aktywności od 1 MBq do 37 MBq, przy czym okres półtrwania izotopu jodu-131 wynosi 8,02 dnia. W trakcie rozpadu emituje on promieniowanie gamma o energii głównie 365 keV (81,7%) oraz promieniowanie beta o maksymalnej energii 606 keV, co pozwala na obrazowanie przy użyciu odpowiedniej gamma kamery.¹⁰

Przygotowanie pacjenta do badania

Przed wykonaniem badania z użyciem jodku sodu Na¹³¹I niezbędne jest odpowiednie przygotowanie pacjenta, które obejmuje:

1. Wykluczenie ciąży u kobiet w wieku rozrodczym – badanie jest przeciwwskazane u kobiet ciężarnych
2. Odstawienie leków zawierających jod i preparatów jodowych przez odpowiedni czas przed badaniem
3. Przerwanie stosowania hormonów tarczycy (na 2-4 tygodnie przed badaniem)
4. Odstawienie tyreostatyków (na 3-5 dni przed badaniem)
5. Unikanie badań kontrastowych wykorzystujących jodowe środki kontrastowe przez co najmniej 1-2 miesiące przed badaniem
6. Stan na czczo przez 2-4 godziny przed i po podaniu radiofarmaceutyku

Protokół badania scyntygraficznego

Badanie scyntygraficzne tarczycy z użyciem jodku sodu Na¹³¹I zazwyczaj obejmuje następujące etapy:

1. Podanie doustne kapsułki jodku sodu Na¹³¹I o odpowiedniej aktywności
2. Pomiar wychwytu tarczycowego – wykonywany najczęściej po 24 godzinach, ewentualnie również w innych punktach czasowych (np. po 4, 48, 72 godzinach)
3. Akwizycja obrazów scyntygraficznych – najczęściej po 24 godzinach od podania radiofarmaceutyku, przy użyciu gamma kamery z odpowiednim kolimatorem
4. Analiza obrazów i interpretacja wyników przez lekarza specjalistę medycyny nuklearnej

Specjalne warunki w diagnostyce raka tarczycy

W przypadku stosowania preparatu w diagnostyce raka zróżnicowanego tarczycy, konieczne jest zastosowanie specjalnego protokołu przygotowania pacjenta, który obejmuje:

• Odstawienie hormonów tarczycy (L-tyroksyny) na 4-6 tygodni przed badaniem w celu stymulacji wydzielania endogennego TSH (wartość TSH powinna być >30 mIU/l)
• Alternatywnie – podanie rekombinowanego ludzkiego TSH (rhTSH) według ustalonego schematu
• Przestrzeganie diety ubogojodowej przez 2-4 tygodnie przed badaniem
• Wykonanie badania całego ciała (tzw. whole body scan) po 48-72 godzinach od podania radiofarmaceutyku, ze szczególnym uwzględnieniem potencjalnych lokalizacji przerzutów

Diagnostyka z wykorzystaniem jodku sodu Na¹³¹I w przypadku raka zróżnicowanego tarczycy powinna być zawsze rozpatrywana w kontekście innych dostępnych metod diagnostycznych, takich jak oznaczanie stężenia tyreoglobuliny w surowicy oraz badania obrazowe (USG, TK, MRI).¹¹