Specjalne ostrzeżenia
Injectio Glucosi 10% Baxter

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania Injectio Glucosi 10% Baxter

Produkty zawierające glukozę wymagają szczególnej uwagi klinicznej ze względu na możliwość wystąpienia szeregu zaburzeń metabolicznych i wodno-elektrolitowych. Mimo że roztwory glukozy do infuzji są zazwyczaj izotoniczne, po podaniu do organizmu mogą stać się skrajnie hipotoniczne wskutek szybkiego metabolizmu glukozy, co wpływa na fizjologiczne ciśnienie osmotyczne.¹

Ryzyko zaburzeń wodno-elektrolitowych

Podanie dożylne glukozy może spowodować następujące zaburzenia, zależnie od ciśnienia osmotycznego roztworu, objętości i szybkości infuzji, choroby podstawowej pacjenta i zdolności metabolizowania glukozy:²

• Hiperosmolalność z następową diurezą osmotyczną i odwodnieniem
• Hipoosmolalność zaburzająca równowagę płynową
• Zaburzenia elektrolitowe takie jak:
  • Hiponatremia hipo- lub hiperosmotyczna
  • Hipokaliemia
  • Hipofosfatemia
  • Hipomagnezemia
• Przewodnienie/hiperwolemia prowadzące do stanów przeciążenia, w tym przekrwienia i obrzęku płuc³

Należy podkreślić, że wymienione powyżej działania nie są jedynie konsekwencją podania płynu niezawierającego elektrolitów, ale również wynikają z samego podania glukozy.⁴

Hiponatremia jako powikłanie

Szczególnie narażeni na wystąpienie ostrej hiponatremii po podaniu płynów hipotonicznych w infuzji dożylnej są pacjenci:

• Z nieosmotyczną stymulacją wydzielania wazopresyny (np. z ostrymi chorobami, bólem, stresem pooperacyjnym, zakażeniami, oparzeniami, chorobami OUN)
• Z chorobami serca, wątroby i nerek
• Przyjmujący leki z grupy agonistów wazopresyny⁵

Ostra hiponatremia może prowadzić do ostrej encefalopatii hiponatremicznej (obrzęku mózgu), charakteryzującej się bólem głowy, nudnościami, drgawkami, ospałością i wymiotami. Pacjenci z obrzękiem mózgu są szczególnie narażeni na ciężkie, nieodwracalne i zagrażające życiu uszkodzenie mózgu.⁶

Grupy podwyższonego ryzyka

Na ciężki i zagrażający życiu obrzęk mózgu w wyniku ostrej hiponatremii szczególnie narażeni są:

• Dzieci – ze względu na niedojrzałe mechanizmy regulacji elektrolitów
• Kobiety w wieku rozrodczym – z powodu odmienności hormonalnych
• Pacjenci ze zmniejszoną podatnością mózgowia (np. z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, krwawieniem wewnątrzczaszkowym, po stłuczeniu mózgu)⁷

Monitorowanie pacjenta

Wskazana jest regularna ocena kliniczna i okresowe badania laboratoryjne w celu monitorowania zmian równowagi płynów, stężenia elektrolitów oraz równowagi kwasowo-zasadowej, szczególnie:

• Podczas długotrwałego leczenia pozajelitowego
• Gdy stan pacjenta lub szybkość podawania wymagają wzmożonej kontroli⁸

Szczególna ostrożność zalecana jest u pacjentów z grupy zwiększonego ryzyka z powodu zaburzeń wodno-elektrolitowych, które mogą ulec nasileniu przez zwiększone obciążenie wodą niezwiązaną, hiperglikemię lub ewentualne wymagane podanie insuliny.⁹

Ryzyko hipokaliemii

W przypadku przedłużonego podawania lub podawania dużych dawek glukozy, należy regularnie kontrolować stężenie potasu w osoczu i w razie potrzeby podawać suplementy potasu, aby zapobiec wystąpieniu hipokaliemii. Szczególna obserwacja kliniczna wymagana jest na początku każdej infuzji dożylnej.¹⁰

Hiperglikemia i jej konsekwencje

Szybkie podawanie roztworów glukozy może powodować znaczną hiperglikemię i zespół hiperosmolarny. W celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia hiperglikemii oraz powikłań z nią związanych, konieczne jest odpowiednie dostosowanie szybkości infuzji i/lub podanie insuliny.¹¹

Szczególne grupy pacjentów

Glukozę dożylnie należy podawać ze szczególną ostrożnością u pacjentów:

• Z zaburzeniami tolerancji glukozy (np. w niewydolności nerek, cukrzycy, sepsie, urazie lub wstrząsie)
• Z ciężkim niedożywieniem (ryzyko wytrącania w zespole ponownego odżywienia)
• Z niedoborem tiaminy, zwłaszcza u pacjentów z przewlekłym alkoholizmem (ryzyko ciężkiej kwasicy mleczanowej z powodu upośledzenia metabolizmu oksydacyjnego pirogronianu)
• Z udarem niedokrwiennym lub ciężkim uszkodzeniem mózgu w wyniku urazu – należy unikać infuzji w pierwszych 24 godzinach po urazie głowy oraz ściśle kontrolować stężenia glukozy, ponieważ wczesna hiperglikemia wiązała się z niekorzystnymi wynikami u pacjentów z ciężkim uszkodzeniem mózgu pourazowym
• U noworodków¹²

Wpływ na wydzielanie insuliny

Przedłużone podawanie dożylne glukozy i związana z tym hiperglikemia mogą skutkować zmniejszeniem szybkości wydzielania insuliny stymulowanego glukozą, co może zaburzać kontrolę glikemii.¹³

Reakcje nadwrażliwości

W związku ze stosowaniem roztworów glukozy raportowano reakcje nadwrażliwości/reakcje na infuzję, w tym reakcje anafilaktyczne/anafilaktoidalne. Roztwory zawierające glukozę należy stosować ostrożnie, jeżeli w ogóle, u pacjentów ze znaną alergią na kukurydzę lub produkty z kukurydzy.¹⁴

Infuzję należy natychmiast przerwać w przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów podejrzewanej reakcji nadwrażliwości i zastosować odpowiednie leczenie zapobiegawcze w zależności od objawów klinicznych.¹⁵

Zespół ponownego odżywienia

Odżywianie pacjentów silnie niedożywionych może wywołać zespół ponownego odżywienia, charakteryzujący się:

• Przemieszczeniem potasu, fosforu i magnezu do przestrzeni wewnątrzkomórkowej w fazie anabolicznej
• Niedoborem tiaminy
• Zatrzymaniem płynów

Dokładne monitorowanie i powolne zwiększanie dostaw składników odżywczych przy jednoczesnym unikaniu przekarmienia mogą zapobiec tym powikłaniom.¹⁶

Szczególne populacje pacjentów

Dzieci i młodzież

Szybkość oraz objętość wlewu u pacjentów pediatrycznych zależą od wieku, masy ciała, stanu klinicznego i metabolicznego pacjenta oraz współistniejącego leczenia. Powinny być określone przez lekarza doświadczonego w leczeniu dzieci i młodzieży płynami dożylnymi.¹⁷

Szczególna uwaga wymagana jest przy podawaniu płynów u noworodków, aby uniknąć wlewu nadmiernej ilości płynów dożylnych, co może być potencjalnie śmiertelne. Podczas stosowania pompy strzykawkowej do podawania noworodkom płynów dożylnych lub leków, nie należy pozostawiać worka z płynem połączonego ze strzykawką.¹⁸

Podczas stosowania pompy do infuzji wszystkie zaciski zestawu do podawania dożylnego muszą być zamknięte przed odłączeniem zestawu od pompy lub przed wyłączeniem pompy. Jest to wymagane niezależnie od tego, czy zestaw do podawania ma zabezpieczenie przed swobodnym wypływem.¹⁹

Sprzęt do infuzji dożylnej oraz przyrządy do podawania muszą być regularnie sprawdzane.²⁰

Glikemia u dzieci

Noworodki, szczególnie urodzone przedwcześnie i z małą urodzeniową masą ciała, są bardziej narażone na wystąpienie hipo- lub hiperglikemii, dlatego wymagają ścisłego monitorowania podczas leczenia roztworami dożylnymi glukozy. Ma to na celu zapewnienie odpowiedniej kontroli glikemii i uniknięcie możliwych długotrwałych powikłań.²¹

• Hipoglikemia u noworodków może powodować przedłużone napady padaczkowe, śpiączkę i uszkodzenie mózgu
• Hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem mózgu, krwotokami dokomorowymi, opóźnionym wystąpieniem zakażenia bakteryjnego i grzybiczego, retinopatią wcześniaczą, martwiczym zapaleniem jelit, dysplazją oskrzelowo-płucną, przedłużonym pobytem w szpitalu oraz śmiercią²²

Hiponatremia u dzieci

Dzieci (w tym noworodki i starsze dzieci) znajdują się w grupie zwiększonego ryzyka rozwoju hipoosmotycznej hiponatremii, jak również encefalopatii hiponatremicznej. U dzieci i młodzieży należy dokładnie monitorować stężenie elektrolitów w osoczu.²³

Szybka korekta hipoosmotycznej hiponatremii jest potencjalnie niebezpieczna ze względu na ryzyko poważnych powikłań neurologicznych. Dawka, szybkość i czas podawania powinny być określone przez lekarza doświadczonego w leczeniu dzieci i młodzieży płynami dożylnymi.²⁴

Pacjenci w podeszłym wieku

Przy doborze roztworu do infuzji, objętości i szybkości podawania u pacjentów w podeszłym wieku należy uwzględnić fakt, że w tej grupie pacjentów częściej występują choroby serca, nerek, wątroby oraz inne schorzenia, a także częściej stosowane jest leczenie skojarzone.²⁵

Inne istotne środki ostrożności

Stosowanie z krwią

Ze względu na ryzyko wystąpienia hemolizy oraz pseudoaglutynacji, roztworu glukozy (wodnego, tj. bez elektrolitów) nie należy podawać równocześnie, przed ani po przetoczeniu krwi przy użyciu tego samego zestawu do infuzji.²⁶

Ryzyko zatoru powietrznego

W celu zminimalizowania ryzyka zatoru powietrznego przy stosowaniu produktu należy przestrzegać następujących zasad:

• Nie należy podłączać plastikowych pojemników seryjnie, gdyż może to spowodować zator powietrzny wywołany resztkowym powietrzem zaciągniętym z pierwszego pojemnika²⁷
• Wywieranie dodatkowego ciśnienia na elastyczne pojemniki z tworzywa sztucznego w celu zwiększenia szybkości przepływu może spowodować zator powietrzny, jeśli przed podaniem nie usunięto całkowicie powietrza z pojemnika²⁸
• Nie należy stosować zestawów do podawania dożylnego z odpowietrzeniem z zaworem odpowietrzenia w pozycji otwartej wraz z elastycznymi pojemnikami z tworzyw sztucznych²⁹