Właściwości farmakodynamiczne hydroksyzyny

Hydroksyzyna chlorowodorek, stanowiący substancję czynną leku Hydroxyzinum Zentiva, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych i anksjolityków, będąc pochodną difenylometanu (kod ATC: N05BB01). Substancja ta jest chemicznie spokrewniona z fenotiazynami, rezerpiną, meprobamatem oraz benzodiazepinami, co warunkuje jej specyficzny profil farmakodynamiczny.¹

Mechanizm działania

Hydroksyzyna działa poprzez mechanizm polegający nie na hamowaniu czynności kory mózgu, lecz prawdopodobnie na hamowaniu aktywności określonych kluczowych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego. Ten selektywny wpływ na struktury podkorowe wyjaśnia jej zrównoważony profil działania przy zachowaniu funkcji korowych.²

Spektrum aktywności farmakologicznej

Hydroksyzyna charakteryzuje się wielokierunkowym działaniem farmakodynamicznym, które obejmuje następujące efekty:

• Działanie przeciwhistaminowe i rozszerzające oskrzela – potwierdzone zarówno w badaniach eksperymentalnych, jak i klinicznych
• Działanie przeciwwymiotne – udowodnione w specjalistycznych testach farmakologicznych (próba apomorfinowa i veriloidowa)
• Działanie przeciwwydzielnicze – w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania kwasu solnego ani kwaśności soku żołądkowego, a w większości przypadków wykazuje łagodne działanie hamujące wydzielanie
• Działanie przeciwświądowe – wykazuje skuteczność w zmniejszaniu świądu w różnych dermatozach, takich jak pokrzywka, wyprysk i zapalenie skóry
• Działanie anksjolityczno-sedacyjne – potwierdzone w zapisach EEG u zdrowych ochotników oraz w licznych testach psychometrycznych
• Działanie spazmolityczne i sympatykolityczne – przyczyniające się do łagodzenia napięcia mięśniowego i objawów związanych z nadmierną aktywnością układu współczulnego
• Łagodne działanie przeciwbólowe – stanowiące uzupełnienie profilu terapeutycznego

Bardzo istotną właściwością hydroksyzyny jest jej udokumentowana zdolność do zmniejszania odczynu bąbel-rumień po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów, co zostało wykazane zarówno u dorosłych ochotników, jak i u dzieci.³

Wpływ na sen i procesy poznawcze

Badania polisomnograficzne u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością wykazały, że hydroksyzyna w dawce 50 mg podawana jednorazowo lub w dawkach podzielonych powoduje:

• Wydłużenie całkowitego czasu snu
• Skrócenie całkowitego czasu przebudzenia w nocy
• Skrócenie czasu zasypiania

Co istotne z perspektywy klinicznej, podczas leczenia hydroksyzyną nie zaobserwowano zaburzeń pamięci, a po 4 tygodniach stosowania u pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie wystąpiły objawy odstawienne. Dodatkowo, u pacjentów leczonych dawką dobową 3 × 50 mg odnotowano zmniejszenie napięcia mięśniowego, co potwierdza jej skuteczność w redukcji somatycznych objawów lęku.⁴

Receptorowe podstawy działania

Na poziomie molekularnym hydroksyzyna cechuje się słabym powinowactwem do receptorów muskarynowych, co wyjaśnia jej ograniczone działanie cholinolityczne w porównaniu z innymi lekami o podobnym profilu terapeutycznym.⁵

Kinetyka działania farmakodynamicznego

Początek działania hydroksyzyny zależy od drogi podania i postaci farmaceutycznej:

• Działanie przeciwhistaminowe – rozpoczyna się po około 1 godzinie od doustnego podania
• Działanie sedacyjne:
  • Po 5-10 minutach od doustnego podania postaci płynnej
  • Po 30-45 minutach od podania tabletek

Warto zaznaczyć, że w przypadku zaburzeń czynności wątroby, działanie przeciwhistaminowe po zastosowaniu pojedynczej dawki może ulec znacznemu wydłużeniu – nawet do 96 godzin, co należy uwzględnić podczas planowania terapii u pacjentów z hepatopatiami.⁶