Właściwości farmakodynamiczne hydroksyzyny

Hydroksyzyna chlorowodorek należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, a dokładniej anksjolityków, oznaczonej kodem ATC: N05B B01. Substancja ta jest pochodną difenylometanu i, co warto podkreślić, nie wykazuje chemicznego pokrewieństwa z fenotiazynami, rezerpiną, meprobamatem ani benzodiazepinami. ¹

Mechanizm działania

Charakterystyczną cechą mechanizmu działania hydroksyzyny jest brak działania hamującego na czynność kory mózgu. Jej działanie farmakologiczne opiera się najprawdopodobniej na hamowaniu aktywności niektórych kluczowych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego (OUN). ²

Spektrum działań farmakodynamicznych

Działanie przeciwhistaminowe i bronchodilatacyjne hydroksyzyny zostało potwierdzone zarówno w badaniach eksperymentalnych, jak i w praktyce klinicznej. Lek wykazuje również działanie przeciwwymiotne, co udowodniono w próbach z użyciem apomorfiny oraz veriloidu. Badania farmakologiczne i kliniczne wskazują, że hydroksyzyna w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania kwasu żołądkowego ani jego kwasowości, a w większości przypadków wykazuje łagodne działanie przeciwwydzielnicze. ³

W badaniach klinicznych udowodniono skuteczność hydroksyzyny w łagodzeniu objawów skórnych związanych z reakcjami alergicznymi. U zdrowych dorosłych ochotników oraz dzieci po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów zaobserwowano zmniejszenie odczynu bąbel-rumień. Ponadto wykazano skuteczność hydroksyzyny w zmniejszaniu świądu w różnych postaciach pokrzywki, wyprysku i zapalenia skóry. ⁴

Należy zwrócić uwagę, że u pacjentów z niewydolnością wątroby działanie przeciwhistaminowe pojedynczej dawki może ulec znacznemu wydłużeniu, trwając od 6 do nawet 96 godzin po zastosowaniu leku. ⁵

Działanie anksjolityczne i sedacyjne

Zapisy elektroencefalograficzne (EEG) u zdrowych ochotników potwierdziły działanie anksjolityczno-sedacyjne hydroksyzyny. Działanie przeciwlękowe zostało dodatkowo potwierdzone u pacjentów w różnorodnych klasycznych testach psychometrycznych. ⁶

Badania polisomnograficzne snu u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością wykazały istotne korzystne efekty po zastosowaniu hydroksyzyny w dawce 50 mg podawanej jednorazowo lub w dawkach podzielonych:

• wydłużenie całkowitego czasu snu
• skrócenie całkowitego czasu przebudzeń w nocy
• skrócenie czasu zasypiania

⁷

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi otrzymujących hydroksyzynę w dawce dobowej 3 × 50 mg odnotowano zmniejszenie napięcia mięśniowego. Co istotne, nie zaobserwowano zaburzeń pamięci, a po 4 tygodniach leczenia pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie wystąpiły objawy odstawienia, co świadczy o niskim potencjale uzależniającym leku. ⁸

Początek działania

Czas rozpoczęcia działania farmakologicznego hydroksyzyny zależy od jej postaci farmaceutycznej oraz mechanizmu działania:

• Działanie przeciwhistaminowe – rozpoczyna się po około 1 godzinie od doustnego podania produktu, niezależnie od postaci farmaceutycznej
• Działanie sedacyjne – wykazuje zróżnicowany początek działania w zależności od postaci:
  • po 5-10 minutach od doustnego podania w postaci syropu
  • po 30-45 minutach od podania w postaci tabletek

⁹

Działania dodatkowe

Obok głównych działań farmakologicznych, hydroksyzyna wykazuje również działanie spazmolityczne (rozkurczające mięśnie gładkie) oraz sympatykolityczne (hamujące część współczulną autonomicznego układu nerwowego). Dodatkowo substancja ta charakteryzuje się słabym powinowactwem do receptorów muskarynowych, co przekłada się na niewielkie działanie antycholinergiczne. Warto również podkreślić, że hydroksyzyna wykazuje łagodne działanie przeciwbólowe, co poszerza spektrum jej zastosowań klinicznych. ¹⁰

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Hydroksyzyna chlorowodorek, dostępna w postaci tabletek powlekanych Hydroxyzinum Polfarmex w dawkach 10 mg i 25 mg, wykazuje złożony profil farmakodynamiczny, obejmujący działanie:

• Przeciwhistaminowe – blokowanie receptorów H₁, co uzasadnia stosowanie w schorzeniach alergicznych
• Anksjolityczne – zmniejszanie uczucia lęku bez istotnego wpływu na funkcje poznawcze
• Sedacyjne – ułatwianie zasypiania i poprawa jakości snu
• Spazmolityczne – rozluźnianie napięcia mięśni gładkich
• Przeciwwymiotne – hamowanie odruchów wymiotnych
• Przeciwświądowe – łagodzenie świądu w różnych dermatozach
• Łagodne przeciwbólowe – zmniejszanie odczuwania bólu

Te zróżnicowane właściwości farmakodynamiczne sprawiają, że hydroksyzyna jest wszechstronnym lekiem stosowanym w różnych wskazaniach klinicznych, a jej działanie hamujące głównie obszary podkorowe OUN, bez istotnego wpływu na korę mózgową, zapewnia względnie korzystny profil bezpieczeństwa przy zachowaniu skuteczności terapeutycznej. ¹¹