Właściwości farmakokinetyczne metforminy

Metformina, substancja czynna produktu leczniczego Glucophage 1000 mg, charakteryzuje się szczególnymi właściwościami farmakokinetycznymi, które warunkują jej działanie terapeutyczne w leczeniu cukrzycy. Poniżej przedstawiono szczegółowe dane dotyczące procesów, jakim podlega metformina w organizmie człowieka.¹

Wchłanianie metforminy

Po doustnym podaniu tabletki metforminy chlorowodorku, maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest po około 2,5 godzinach (tmax). Całkowita biodostępność metforminy u zdrowych ochotników, po podaniu tabletki zawierającej 500 mg lub 850 mg chlorowodorku metforminy, wynosi około 50-60%. Znaczna część podanej dawki doustnej, szacowana na 20-30%, nie ulega wchłonięciu i jest wydalana z kałem.²

Warto podkreślić, że absorpcja metforminy po podaniu doustnym wykazuje charakterystykę nieliniową i może ulegać wysyceniu. Oznacza to, że zwiększenie dawki leku nie prowadzi do proporcjonalnego wzrostu jego stężenia we krwi.³

Przy standardowych dawkach i schematach dawkowania, stężenie metforminy w osoczu w stanie stacjonarnym jest osiągane po 24-48 godzinach i zazwyczaj nie przekracza 1 mikrograma/ml. W kontrolowanych badaniach klinicznych maksymalne stężenie metforminy w osoczu (Cmax) nie przekraczało 5 mikrogramów/ml, nawet po zastosowaniu maksymalnych dawek terapeutycznych.⁴

Wpływ pokarmu na farmakokinetykę metforminy

Obecność pokarmu w przewodzie pokarmowym ma istotny wpływ na wchłanianie metforminy. Po przyjęciu leku z posiłkiem obserwuje się zmniejszenie maksymalnego stężenia metforminy w osoczu o około 40%, redukcję powierzchni pola pod krzywą stężenia leku w funkcji czasu (AUC) o 25% oraz wydłużenie czasu potrzebnego do osiągnięcia stężenia maksymalnego w osoczu o około 35 minut. Te zmiany parametrów farmakokinetycznych nie mają jednak istotnego znaczenia klinicznego.⁵

Dystrybucja metforminy w organizmie

Metformina charakteryzuje się niskim stopniem wiązania z białkami osocza. Lek ma zdolność do przenikania do erytrocytów, gdzie maksymalne stężenie jest osiągane w podobnym czasie jak w osoczu, choć na niższym poziomie. Czerwone krwinki stanowią prawdopodobnie drugi, obok osocza, kompartment dystrybucji metforminy. Średnia objętość dystrybucji (Vd) metforminy waha się od 63 do 276 litrów, co wskazuje na znaczne rozprzestrzenianie się leku w tkankach organizmu.⁶

Metabolizm metforminy

Istotną cechą metforminy jest brak istotnego metabolizmu w organizmie człowieka. Lek jest wydalany z moczem w postaci niezmienionej. Dotychczas nie zidentyfikowano żadnych metabolitów metforminy u ludzi, co oznacza, że jej działanie terapeutyczne oraz ewentualne działania niepożądane wynikają z działania samej cząsteczki metforminy, a nie jej metabolitów.⁷

Eliminacja metforminy

Metformina jest eliminowana z organizmu głównie przez nerki. Klirens nerkowy leku przekracza 400 ml/min, co wskazuje, że metformina jest wydalana zarówno poprzez przesączanie kłębuszkowe, jak i wydzielanie kanalikowe. Po podaniu doustnym rzeczywisty okres półtrwania w końcowej fazie eliminacji wynosi około 6,5 godziny.⁸

W przypadku zaburzeń czynności nerek, klirens nerkowy metforminy ulega zmniejszeniu proporcjonalnie do zmniejszenia klirensu kreatyniny. Prowadzi to do wydłużenia okresu półtrwania leku i w konsekwencji do zwiększenia jego stężenia w osoczu. Jest to istotny czynnik wpływający na bezpieczeństwo stosowania metforminy u pacjentów z niewydolnością nerek.⁹

Farmakokinetyka metforminy w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z niewydolnością nerek

Dane dotyczące farmakokinetyki metforminy u pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek są ograniczone i nie pozwalają na wiarygodne oszacowanie ogólnoustrojowej ekspozycji na lek w tej grupie w porównaniu z pacjentami o prawidłowej funkcji nerek. Z tego względu dostosowanie dawki u tych pacjentów powinno być rozważane indywidualnie, w oparciu o skuteczność kliniczną i/lub tolerancję leku.¹⁰

Dzieci i młodzież

Farmakokinetyka metforminy u dzieci i młodzieży została oceniona w badaniach z użyciem pojedynczej i wielokrotnej dawki leku. Po podaniu pojedynczej dawki 500 mg chlorowodorku metforminy u dzieci, profil farmakokinetyczny leku był podobny do obserwowanego u zdrowych osób dorosłych.¹¹

W badaniu z zastosowaniem dawki wielokrotnej, po podawaniu 500 mg metforminy dwa razy na dobę przez 7 dni u dzieci, zaobserwowano niższe wartości parametrów farmakokinetycznych w porównaniu z dorosłymi chorymi na cukrzycę, którzy przyjmowali tę samą dawkę przez 14 dni. Maksymalne stężenie leku w osoczu (Cmax) było o 33% niższe, a ekspozycja ogólnoustrojowa (AUC0-t) o 40% niższa u dzieci. Ponieważ dawkowanie metforminy ustala się indywidualnie na podstawie stężenia glukozy we krwi, różnice te mają ograniczone znaczenie kliniczne.¹²

Podsumowanie parametrów farmakokinetycznych metforminy