Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania gemcytabiny

Produkt leczniczy Gemcitabine Accord wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Należy przestrzegać ściśle określonych zasad dotyczących czasu wlewu i częstości podawania, ponieważ ich przedłużenie lub zwiększenie częstości podawania wiąże się z nasileniem toksyczności gemcytabiny.¹

Ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR)

W trakcie terapii gemcytabiną raportowano występowanie ciężkich skórnych działań niepożądanych, które mogą zagrażać życiu lub prowadzić do zgonu. Należą do nich: zespół Stevensa-Johnsona (SJS), toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN) oraz ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP). Konieczne jest poinformowanie pacjentów o objawach przedmiotowych i podmiotowych takich reakcji oraz prowadzenie ścisłego monitorowania pod kątem reakcji skórnych. W przypadku pojawienia się objawów wskazujących na SCAR, należy natychmiast przerwać podawanie gemcytabiny.²

Toksyczność hematologiczna

Gemcytabina może powodować hamowanie czynności szpiku kostnego, co objawia się leukopenią, trombocytopenią i niedokrwistością. Przed podaniem każdej kolejnej dawki leku należy wykonać oznaczenia liczby płytek krwi, leukocytów oraz granulocytów. W przypadku wystąpienia objawów toksyczności szpikowej, należy rozważyć przerwanie lub modyfikację schematu leczenia. Co istotne, mielosupresja wywołana gemcytabiną zwykle nie ma charakteru długotrwałego, a przerwanie leczenia z tego powodu jest stosunkowo rzadkie. Należy jednak zauważyć, że po zaprzestaniu terapii liczba komórek krwi może nadal się obniżać.³

U pacjentów z zaburzeniem czynności szpiku kostnego rozpoczynanie terapii gemcytabiną wymaga zachowania szczególnej ostrożności. Podobnie jak w przypadku innych cytostatyków, należy uwzględnić ryzyko kumulacji efektu mielosupresyjnego, gdy gemcytabina jest stosowana w połączeniu z inną chemioterapią sekwencyjnie lub w ramach terapii skumulowanej.⁴

Zaburzenia czynności wątroby i nerek

Stosowanie gemcytabiny u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ograniczone dane kliniczne umożliwiające sformułowanie jednoznacznych zaleceń dotyczących dawkowania w tych grupach chorych. U pacjentów z obecnością przerzutów do wątroby, przebytym zapaleniem wątroby, alkoholizmem lub marskością wątroby podawanie gemcytabiny może prowadzić do nasilenia współistniejącej dysfunkcji wątroby.⁵

W trakcie leczenia gemcytabiną niezbędne jest okresowe monitorowanie czynności nerek i wątroby, w tym przeprowadzanie badań wirusologicznych.⁶

Jednoczesne stosowanie radioterapii

Stosowanie radioterapii w skojarzeniu z gemcytabiną (jednocześnie lub w odstępie ≤7 dni) wiąże się z ryzykiem wystąpienia nasilonych działań niepożądanych. Szczegółowe informacje i zalecenia dotyczące takiego schematu leczenia zawarte są w odpowiednich wytycznych terapeutycznych.⁷

Szczepionki żywe atenuowane

U pacjentów leczonych gemcytabiną nie zaleca się podawania szczepionki przeciwko żółtej gorączce ani innych szczepionek żywych atenuowanych ze względu na potencjalne ryzyko powikłań.⁸

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Ze względu na ryzyko wystąpienia zaburzeń serca i/lub naczyń krwionośnych, stosowanie gemcytabiny u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi w wywiadzie wymaga szczególnej ostrożności i wzmożonego nadzoru.⁹

Zespół przesiąkania włośniczek

U pacjentów otrzymujących gemcytabinę zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z innymi cytostatykami, zgłaszano przypadki zespołu przesiąkania włośniczek. Stan ten charakteryzuje się uogólnioną przepuszczalnością naczyń włosowatych prowadzącą do przemieszczania się płynu i białek z przestrzeni wewnątrznaczyniowej do tkanki śródmiąższowej. Objawy kliniczne obejmują:¹⁰

• Uogólniony obrzęk
• Zwiększenie masy ciała
• Hipoalbuminemia
• Niedociśnienie tętnicze
• Ostra niewydolność nerek
• Obrzęk płuc

W przypadku wczesnego rozpoznania i wdrożenia odpowiedniego postępowania stan ten jest zwykle odwracalny, jednak raportowano również przypadki prowadzące do zgonu. W razie wystąpienia zespołu przesiąkania włośniczek należy przerwać stosowanie gemcytabiny i zastosować odpowiednie leczenie wspomagające. Należy mieć na uwadze, że opisywany zespół może występować również w kolejnych cyklach terapii. Doniesienia z literatury medycznej wskazują na związek tego zespołu z występowaniem zespołu ostrego wyczerpania oddechowego dorosłych (ARDS).¹¹

Zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES)

U pacjentów przyjmujących gemcytabinę (w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi cytostatykami) raportowano przypadki zespołu odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES), który może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. U większości pacjentów leczonych gemcytabiną, u których rozwinął się PRES, obserwowano ciężkie nadciśnienie tętnicze oraz zwiększoną aktywność drgawkową. Mogą również występować inne objawy, takie jak:¹²

• Ból głowy
• Senność
• Splątanie
• Ślepota

Rozpoznanie PRES wymaga potwierdzenia w badaniu rezonansem magnetycznym (MRI). Po zastosowaniu odpowiedniego leczenia wspomagającego, zespół ten ma zazwyczaj charakter odwracalny. W przypadku rozpoznania PRES konieczne jest przerwanie terapii gemcytabiną oraz wdrożenie kompleksowego leczenia wspomagającego, obejmującego kontrolę ciśnienia tętniczego i leczenie przeciwdrgawkowe.¹³

Powikłania płucne

W przebiegu leczenia gemcytabiną raportowano występowanie powikłań płucnych, które w niektórych przypadkach miały ciężki charakter. Do najpoważniejszych należą:¹⁴

• Obrzęk płuc
• Śródmiąższowa choroba płuc
• Zespół ostrej niewydolności oddechowej dorosłych (ARDS)

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek powikłań płucnych należy rozważyć zaprzestanie podawania gemcytabiny. Wczesne wprowadzenie odpowiedniego leczenia wspomagającego może przyczynić się do poprawy stanu klinicznego pacjenta.¹⁵

Zaburzenia czynności nerek i zespół hemolityczno-mocznicowy

U pacjentów otrzymujących gemcytabinę rzadko obserwowano objawy kliniczne (dane z monitorowania po wprowadzeniu leku do obrotu) odpowiadające zespołowi hemolityczno-mocznicowemu (HUS). Jest to schorzenie potencjalnie zagrażające życiu. W przypadku pojawienia się pierwszych objawów mikroangiopatycznej niedokrwistości hemolitycznej, takich jak:¹⁶

• Gwałtowny spadek stężenia hemoglobiny z towarzyszącą trombocytopenią
• Podwyższenie stężenia bilirubiny w surowicy
• Wzrost stężenia kreatyniny i mocznika
• Podwyższona aktywność LDH we krwi

należy natychmiast przerwać podawanie gemcytabiny. Niewydolność nerek w przebiegu zespołu hemolityczno-mocznicowego może być nieodwracalna mimo zaprzestania terapii, a pacjenci mogą wymagać leczenia hemodializami.¹⁷

Wpływ na płodność

W badaniach oceniających wpływ gemcytabiny na płodność wykazano, że lek ten powoduje zaburzenia spermatogenezy u samców myszy. Z tego względu zaleca się, aby mężczyźni w trakcie leczenia gemcytabiną i do 3 miesięcy po jego zakończeniu nie podejmowali prób zapłodnienia. Ze względu na potencjalne działanie gemcytabiny prowadzące do bezpłodności, przed rozpoczęciem terapii mężczyźni powinni rozważyć skorzystanie z usług ośrodka specjalizującego się w kriokonserwacji nasienia.¹⁸

Zawartość sodu

Produkt leczniczy Gemcitabine Accord, 2g, proszek do sporządzania roztworu do infuzji zawiera 35 mg (1,52 mmol) sodu w fiolce. Należy wziąć to pod uwagę u pacjentów stosujących dietę z kontrolowaną zawartością sodu.¹⁹