Właściwości farmakodynamiczne leku Escitalopram Grindeks

Escytalopram Grindeks należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwdepresyjne, a dokładniej – selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Zgodnie z klasyfikacją ATC przypisano mu kod N06AB10. Właściwości farmakodynamiczne escytalopramu obejmują specyficzny mechanizm działania, efekty farmakologiczne oraz skuteczność kliniczną w leczeniu różnych zaburzeń psychicznych.¹

Mechanizm działania

Escytalopram działa jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT), charakteryzujący się wysokim powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoninowym. Istotną cechą tego leku jest również zdolność do wiązania się z allosterycznym miejscem na transporterze serotoniny, jednakże z powinowactwem około 1000 razy mniejszym niż do miejsca pierwotnego.²

Specyficzność działania escytalopramu potwierdza jego znikome lub całkowity brak powinowactwa do licznych receptorów, w tym:

• receptorów serotoninergicznych 5-HT1A i 5-HT2 – odpowiedzialnych za różne efekty serotoniny w organizmie
• receptorów dopaminergicznych D1 i D2 – uczestniczących w przekaźnictwie dopaminergicznym
• receptorów adrenergicznych α1, α2 i β – zaangażowanych w transmisję adrenergiczną
• receptorów histaminowych H1 – związanych z reakcjami alergicznymi i sennością
• receptorów muskarynowych cholinergicznych – odpowiedzialnych za efekty cholinergiczne
• receptorów benzodiazepinowych – odgrywających rolę w działaniu leków przeciwlękowych
• receptorów opioidowych – uczestniczących w przekaźnictwie bólowym i wywołujących efekty opioidowe

Hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) stanowi jedyny prawdopodobny mechanizm działania wyjaśniający obserwowane farmakologiczne i kliniczne efekty escytalopramu.³

Działanie elektrofizjologiczne

W badaniach elektrokardiograficznych (EKG) z podwójnie zaślepioną próbą kontrolowaną placebo, przeprowadzonych na zdrowych uczestnikach, escytalopram wykazał wpływ na odstęp QT. Zmiana odstępu QT w stosunku do stanu wyjściowego (z zastosowaniem korekty metodą Friderica) wyniosła:

• 4,3 milisekundy (90% CI: 2,2-6,4) po zastosowaniu dawki 10 mg na dobę
• 10,7 milisekundy (90% CI: 8,6-12,8) po zastosowaniu dawki 30 mg na dobę

Efekt ten wskazuje na zależne od dawki wydłużenie odstępu QT, co należy uwzględnić podczas stosowania leku u pacjentów z czynnikami ryzyka zaburzeń rytmu serca.⁴

Skuteczność kliniczna

Duże epizody depresyjne

Escytalopram Grindeks wykazał potwierdzoną skuteczność w leczeniu dużych epizodów depresyjnych w trzech z czterech krótkoterminowych (8-tygodniowych) badań klinicznych z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo. Wyniki te wskazują na istotne statystycznie i klinicznie zmniejszenie nasilenia objawów depresji u pacjentów otrzymujących escytalopram w porównaniu do grupy placebo.⁵

W badaniu długoterminowym oceniającym profilaktykę nawrotów depresji, uczestniczyło 274 pacjentów, którzy wykazali pozytywną odpowiedź na leczenie escytalopramem w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę w początkowej 8-tygodniowej fazie otwartej. Następnie pacjentów tych przydzielono losowo do dwóch grup: pierwsza kontynuowała leczenie escytalopramem w tej samej dawce, druga otrzymywała placebo przez okres do 36 tygodni. Rezultaty badania jednoznacznie wykazały, że u pacjentów kontynuujących terapię escytalopramem czas do wystąpienia nawrotu choroby był statystycznie istotnie dłuższy w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Ten efekt obserwowano w całym 36-tygodniowym okresie obserwacji.⁶

Fobia społeczna

Skuteczność escytalopramu w leczeniu fobii społecznej potwierdzono w kilku badaniach klinicznych:

• W trzech krótkoterminowych (12-tygodniowych) badaniach, w których wykazano istotną różnicę w redukcji objawów fobii społecznej w porównaniu do placebo
• W 6-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom, przeprowadzonym u pacjentów, którzy wcześniej odpowiedzieli na leczenie escytalopramem

W 24-tygodniowym badaniu ustalającym optymalne dawkowanie leku, wykazano skuteczność kliniczną escytalopramu w trzech różnych dawkach: 5 mg, 10 mg oraz 20 mg na dobę. Wszystkie schematy dawkowania przynosiły istotną poprawę w zakresie redukcji objawów fobii społecznej, co potwierdza elastyczność dawkowania tego leku w zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta.⁷

Zaburzenie lękowe uogólnione

Escytalopram w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę wykazał potwierdzoną skuteczność we wszystkich czterech przeprowadzonych badaniach klinicznych z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo u pacjentów z zaburzeniem lękowym uogólnionym. Silne dowody skuteczności podkreślają wartość terapeutyczną tego leku w tej grupie zaburzeń psychicznych.⁸

W analizie zbiorczej danych z trzech badań o podobnym schemacie, obejmujących łącznie 840 pacjentów (421 leczonych escytalopramem i 419 otrzymujących placebo), odnotowano następujące wyniki:

Istotnym aspektem działania escytalopramu w zaburzeniu lękowym uogólnionym jest szybkość występowania efektu terapeutycznego – nieprzerwane działanie przeciwlękowe obserwowano już od pierwszego tygodnia terapii, co ma duże znaczenie dla poprawy jakości życia pacjentów.⁹

Długoterminowa skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę została potwierdzona w randomizowanym badaniu oceniającym utrzymywanie się efektu terapeutycznego, trwającym od 24 do 76 tygodni. W badaniu uczestniczyło 373 pacjentów, którzy wcześniej pozytywnie odpowiedzieli na leczenie podczas 12-tygodniowej fazy otwartej. Długotrwałe utrzymywanie się efektu przeciwlękowego wskazuje na przydatność escytalopramu nie tylko w leczeniu ostrych objawów zaburzenia lękowego uogólnionego, ale również w długoterminowym kontrolowaniu tego schorzenia.¹⁰

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) została oceniona w randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. Wyniki badania wykazały, że po 12 tygodniach terapii pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę uzyskali znacząco lepsze rezultaty w porównaniu z grupą placebo, co odzwierciedlono w całkowitej punktacji w skali Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS) – standardowym narzędziu oceny nasilenia objawów OCD.¹¹

W dłuższej perspektywie czasowej, po 24 tygodniach leczenia, zarówno pacjenci przyjmujący escytalopram w dawce 10 mg na dobę, jak i 20 mg na dobę, wykazywali istotną statystycznie przewagę w porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo. Wynik ten sugeruje, że również niższa dawka escytalopramu jest skuteczna w długoterminowej terapii OCD, co może być korzystne dla pacjentów wrażliwych na działania niepożądane związane z wyższymi dawkami.¹²

W badaniu oceniającym zdolność escytalopramu do zapobiegania nawrotom OCD, uczestniczyli pacjenci, którzy pozytywnie zareagowali na leczenie escytalopramem w 16-tygodniowej fazie otwartej. Następnie zostali oni losowo przydzieleni do grupy kontynuującej terapię escytalopramem (w dawce 10 lub 20 mg na dobę) lub do grupy placebo w trwającej 24 tygodnie fazie z podwójnie ślepą próbą. Wyniki jednoznacznie potwierdziły skuteczność escytalopramu w zapobieganiu nawrotom OCD dla obu badanych dawek, co wskazuje na wartość tego leku w długoterminowym kontrolowaniu objawów zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego.¹³