Właściwości farmakodynamiczne leku Escitalopram Actavis

Escitalopram Actavis należy do grupy leków przeciwdepresyjnych klasyfikowanych jako selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Lek przyporządkowany jest do kodu ATC N 06 AB 10, co wskazuje na jego specyficzne miejsce w klasyfikacji farmakoterapeutycznej.¹

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania escytalopramu polega na selektywnym hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) z wysokim powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania transportera serotoniny. Dodatkowo substancja wiąże się do miejsca allosterycznego tego transportera, jednak z około 1000-krotnie mniejszym powinowactwem. Istotną cechą farmakologiczną escytalopramu jest jego wysoce selektywny profil wiązania – lek wykazuje minimalne lub zerowe powinowactwo do szeregu innych receptorów, co zmniejsza ryzyko działań niepożądanych związanych z niespecyficznym oddziaływaniem na inne układy neuroprzekaźników.²

Receptory, do których escytalopram wykazuje minimalne lub zerowe powinowactwo, obejmują:

• Receptory serotoninergiczne 5-HT1A i 5-HT2 – zaangażowane w regulację nastroju i zachowań
• Receptory dopaminergiczne DA D1 i D2 – odpowiedzialne m.in. za funkcje motoryczne i poznawcze
• Receptory adrenergiczne α1, α2 i β – uczestniczące w regulacji układu sercowo-naczyniowego
• Receptory histaminowe H1 – związane z regulacją czuwania i procesów zapalnych
• Receptory cholinergiczne muskarynowe – odpowiedzialne za funkcje układu parasympatycznego
• Receptory benzodiazepinowe – modyfikujące przekaźnictwo GABA-ergiczne
• Receptory opioidowe – zaangażowane w procesy przeciwbólowe i nagrody

Zahamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny stanowi jedyny prawdopodobny mechanizm działania, który wyjaśnia farmakologiczne i kliniczne efekty escytalopramu.³

Działania elektrofizjologiczne

W zakresie wpływu na elektrofizjologię serca, escytalopram był badany w podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu EKG na zdrowych ochotnikach. Wykazano, że lek powoduje zależne od dawki zmiany w odstępie QTc. Przy dawce terapeutycznej 10 mg na dobę zmiana odstępu QTc (oceniona metodą korekcji Fridericia) wyniosła 4,3 milisekundy (90% CI: 2,2; 6,4). Natomiast przy dawce ponadterapeutycznej 30 mg na dobę zmiana ta była wyraźnie większa i wyniosła 10,7 milisekund.⁴

Skuteczność kliniczna w dużych epizodach depresyjnych

Skuteczność escytalopramu w leczeniu dużych epizodów depresyjnych została potwierdzona w trzech z czterech krótkoterminowych (8-tygodniowych) badań z podwójnie ślepą próbą kontrolowanych placebo. Wyniki te wskazują na istotną przewagę terapeutyczną escytalopramu nad placebo w krótkoterminowej terapii depresji.⁵

W zakresie długoterminowej profilaktyki nawrotów przeprowadzono rozszerzone badanie, w którym uczestniczyło 274 pacjentów, którzy początkowo wykazali pozytywną odpowiedź na leczenie escytalopramem w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę podczas 8-tygodniowej fazy otwartej. Następnie pacjenci zostali losowo przydzieleni do grupy kontynuującej leczenie escytalopramem w dotychczasowej dawce lub do grupy otrzymującej placebo, przez okres do 36 tygodni. Badanie wykazało, że u pacjentów kontynuujących terapię escytalopramem czas do wystąpienia nawrotu choroby był znacząco dłuższy w porównaniu z pacjentami, którzy otrzymywali placebo.⁶

Skuteczność kliniczna w fobii społecznej

Escytalopram wykazał skuteczność w leczeniu fobii społecznej zarówno w trzech krótkoterminowych (12-tygodniowych) badaniach, jak i w 6-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom u pacjentów odpowiadających na leczenie. Dodatkowo przeprowadzono 24-tygodniowe badanie mające na celu ustalenie optymalnego sposobu dawkowania, które wykazało skuteczność escytalopramu w dawkach 5 mg, 10 mg i 20 mg na dobę.⁷

Skuteczność kliniczna w zaburzeniu lękowym uogólnionym

W przypadku zaburzenia lękowego uogólnionego (GAD), escytalopram w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę okazał się skuteczny we wszystkich czterech badaniach klinicznych z zastosowaniem placebo jako próby kontrolnej. Kompleksowa analiza danych zbiorczych z trzech badań o podobnym schemacie, obejmujących łącznie 840 pacjentów (421 leczonych escytalopramem i 419 otrzymujących placebo), wykazała znaczącą przewagę escytalopramu. Wskaźniki odpowiedzi na leczenie wynosiły 47,5% dla escytalopramu w porównaniu do 28,9% dla placebo. Również wskaźniki remisji były wyraźnie wyższe w grupie otrzymującej escytalopram (37,1%) niż w grupie placebo (20,8%).⁸

Istotnym aspektem działania escytalopramu w GAD jest szybkość początku działania terapeutycznego – efekty lecznicze obserwowano już od pierwszego tygodnia terapii. Długotrwała skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę została potwierdzona w randomizowanym badaniu trwającym od 24 do 76 tygodni, które oceniało utrzymywanie się efektu terapeutycznego u 373 pacjentów, którzy wykazali pozytywną odpowiedź na leczenie podczas początkowej 12-tygodniowej fazy otwartej.⁹

Skuteczność kliniczna w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) została potwierdzona w randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. Po 12 tygodniach leczenia pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę wykazali znaczącą poprawę w całkowitej punktacji skali Y-BOCS (Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale) w porównaniu do grupy otrzymującej placebo. Rozszerzenie obserwacji do 24 tygodni wykazało, że zarówno niższa dawka 10 mg, jak i wyższa dawka 20 mg escytalopramu na dobę, wykazywały przewagę nad placebo.¹⁰

W zakresie zapobiegania nawrotom OCD, przeprowadzono badanie składające się z początkowej 16-tygodniowej fazy otwartej, po której pacjenci wykazujący odpowiedź na escytalopram zostali włączeni do 24-tygodniowej randomizowanej fazy z podwójnie ślepą próbą kontrolowanej placebo. Badanie to potwierdziło skuteczność escytalopramu w dawkach 10 i 20 mg na dobę w zapobieganiu nawrotom zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego.¹¹