Właściwości farmakodynamiczne leku Duokopt

Preparat Duokopt, zawierający 20 mg/ml dorzolamidu i 5 mg/ml tymololu, jest złożonym lekiem przeciwjaskrowym należącym do grupy farmakoterapeutycznej określanej kodem ATC: S01ED51 (leki przeciwjaskrowe i zwężające źrenicę, leki beta-adrenolityczne, tymolol w połączeniach). Jego działanie opiera się na synergistycznym efekcie dwóch substancji aktywnych, które obniżają podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe poprzez redukcję wydzielania cieczy wodnistej, choć każda z nich działa za pośrednictwem odmiennych mechanizmów.¹

Mechanizm działania obu składników aktywnych

Chlorowodorek dorzolamidu wykazuje silne właściwości hamujące względem ludzkiej anhydrazy węglanowej II. Inhibicja tego enzymu w wyrostkach rzęskowych oka prowadzi do ograniczenia objętości wydzielanej cieczy wodnistej. Proces ten zachodzi prawdopodobnie poprzez zmniejszenie szybkości powstawania jonów wodorowęglanowych, co z kolei ogranicza transport sodu i płynu.²

Tymololu maleinian jest nieselektywnym inhibitorem receptorów beta-adrenergicznych. Mimo że dokładny mechanizm działania tymololu w redukcji ciśnienia wewnątrzgałkowego nie został jeszcze w pełni poznany, badania fluoresceinowe i tonograficzne wskazują, że główny efekt terapeutyczny wynika prawdopodobnie ze zmniejszenia produkcji cieczy wodnistej. W niektórych badaniach zaobserwowano również nieznaczną poprawę odpływu cieczy wodnistej.³

Kluczowym aspektem preparatu Duokopt jest fakt, że zastosowanie obu substancji równocześnie prowadzi do silniejszej redukcji ciśnienia wewnątrzgałkowego niż w przypadku monoterapii którąkolwiek z nich. Po miejscowym podaniu, preparat efektywnie obniża podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe niezależnie od etiologii, w tym w przypadkach jaskry i innych stanów związanych z nadciśnieniem ocznym.⁴

Warto podkreślić, że podwyższone ciśnienie śródgałkowe stanowi główny czynnik ryzyka w patogenezie uszkodzenia nerwu wzrokowego i powiązanej z jaskrą utraty pola widzenia. Duokopt zmniejsza ciśnienie wewnątrzgałkowe bez wywoływania działań niepożądanych charakterystycznych dla miotyków, takich jak nocna ślepota, skurcz akomodacji czy zwężenie źrenicy.⁵

Istotną cechą preparatu Duokopt jest jego postać farmaceutyczna – krople do oczu w roztworze bez środków konserwujących, dostarczane w butelce wielodawkowej z pompką.⁶

Działanie kliniczne

Efektywność preparatu Duokopt została potwierdzona w badaniach klinicznych trwających do 15 miesięcy. W tych badaniach porównywano skuteczność obniżania ciśnienia wewnątrzgałkowego za pomocą połączenia dorzolamidu i tymololu w postaci ze środkiem konserwującym (podawanego dwa razy dziennie – rano i wieczorem) względem monoterapii 0,5% roztworem tymololu oraz 2,0% roztworem dorzolamidu, a także względem terapii skojarzonej tymi substancjami podawanymi osobno.⁷

W badaniach uczestniczyli zarówno pacjenci dotychczas nieleczeni, jak i osoby, u których monoterapia tymololem nie przyniosła zadowalających rezultatów. Większość uczestników przed włączeniem do badania stosowała miejscowy lek beta-adrenolityczny w monoterapii.⁸

Analiza wyników badań wykazała, że:

• Połączenie dorzolamidu i tymololu podawane dwa razy na dobę skutkowało silniejszym obniżeniem ciśnienia wewnątrzgałkowego niż monoterapia 2% roztworem dorzolamidu (podawanym trzy razy dziennie) lub 0,5% roztworem tymololu (podawanym dwa razy dziennie)⁹
• Efekt obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego przy stosowaniu preparatu złożonego podawanego dwa razy dziennie był porównywalny z efektem uzyskanym przy jednoczesnym stosowaniu dorzolamidu (dwa razy dziennie) i tymololu (dwa razy dziennie) jako osobnych preparatów¹⁰
• Preparat złożony podawany dwa razy dziennie wykazywał zdolność do obniżania ciśnienia wewnątrzgałkowego mierzonego w różnych punktach czasowych w ciągu całej doby, a działanie to utrzymywało się podczas długotrwałego stosowania¹¹

Porównanie postaci leku z i bez środka konserwującego

W badaniu z podwójnie ślepą próbą, prowadzonym w grupach równoległych z aktywną kontrolą, uczestniczyło 261 pacjentów z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym (≥ 22 mmHg) w jednym lub obu oczach. Badanie to wykazało, że forma preparatu bez środka konserwującego (taka jak Duokopt) była równie skuteczna w obniżaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego jak postać zawierająca konserwanty. Dodatkowo stwierdzono, że profil bezpieczeństwa postaci bez środka konserwującego był zbliżony do profilu wersji ze środkiem konserwującym.¹²

Zastosowanie u dzieci i młodzieży

Przeprowadzono również trzymiesięczne kontrolowane badanie, którego głównym celem była ocena bezpieczeństwa stosowania 2% roztworu dorzolamidu chlorowodorku w okulistyce u dzieci poniżej 6. roku życia. W tym badaniu 30 pacjentów w wieku od 2 do poniżej 6 lat, u których ciśnienie wewnątrzgałkowe nie było odpowiednio kontrolowane monoterapią dorzolamidem lub tymololem, otrzymywało połączenie dorzolamidu i tymololu w postaci ze środkiem konserwującym w otwartej fazie badania.¹³

Należy zaznaczyć, że skuteczność leczenia w tej grupie pacjentów nie została jednoznacznie określona. Preparat złożony podawany dwa razy dziennie był ogólnie dobrze tolerowany przez uczestników badania – 19 pacjentów ukończyło pełny cykl leczenia, natomiast 11 musiało je przerwać z powodu zabiegu operacyjnego, zmiany leku lub z innych przyczyn.¹⁴

Charakterystyka farmakodynamiczna

Duokopt jest złożonym preparatem oftalmologicznym, zawierającym chlorowodorek dorzolamidu (inhibitor anhydrazy węglanowej) oraz maleinian tymololu (nieselektywny beta-adrenolityk). Synergistyczne działanie obu substancji prowadzi do skutecznego obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego poprzez zmniejszenie wydzielania cieczy wodnistej. Preparat jest podawany miejscowo w postaci kropli do oczu dwa razy dziennie, co zapewnia utrzymanie kontroli ciśnienia wewnątrzgałkowego przez całą dobę. Forma bez środków konserwujących wykazuje identyczną skuteczność i porównywalny profil bezpieczeństwa jak postać zawierająca konserwanty, co potwierdzają wyniki badań klinicznych.¹⁵