Właściwości farmakokinetyczne derizomaltozy żelazowej

Farmakologia preparatu Diafer opiera się na zawartej w nim substancji czynnej – derizomaltoza żelazowa (50 mg Fe³⁺/ml), podawanej w postaci roztworu do wstrzykiwań. Należy zaznaczyć, że ze względu na specyfikę tego związku żelaza, jego parametry farmakokinetyczne różnią się od klasycznie rozumianych procesów absorpcji, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji charakterystycznych dla innych leków. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę właściwości farmakokinetycznych derizomaltozy żelazowej na podstawie dostępnych danych z literatury opisujących różne pozajelitowe preparaty żelaza.¹

Struktura i charakterystyka preparatu

Diafer zawiera żelazo w postaci silnie związanego kompleksu z derizomaltozą, co umożliwia kontrolowane i powolne uwalnianie biodostępnego żelaza do białek transportujących i wiążących żelazo w organizmie. Taka struktura znacząco zmniejsza ryzyko pojawienia się wolnego żelaza w krwiobiegu, które mogłoby wykazywać działanie toksyczne.² Warto dodać, że postać farmaceutyczna charakteryzuje się ciemnobrązowym, nieprzejrzystym roztworem o pH 5,0-7,0 i osmolarności około 400 mOsm/l.³

Dystrybucja derizomaltozy żelazowej

Po podaniu dożylnym, derizomaltoza żelazowa zostaje bardzo szybko wychwytywana przez komórki układu siateczkowo-śródbłonkowego (RES), ze szczególnym uwzględnieniem wątroby i śledziony. To w tych narządach żelazo jest następnie powoli uwalniane z kompleksu i przekazywane do dalszego metabolizmu. Parametry farmakokinetyczne wskazują, że okres półtrwania w osoczu dla żelaza całkowitego (zarówno związanego w kompleksie, jak i krążącego w formach fizjologicznych) wynosi około 1 dnia.⁴

Metabolizm derizomaltozy żelazowej

Komórki układu siateczkowo-śródbłonkowego odgrywają kluczową rolę w metabolizmie derizomaltozy żelazowej. Po wychwycie kompleksu przez te komórki, następuje rozkład na dwa kluczowe składniki: żelazo i derizomaltozę. Uwolnione żelazo jest następnie natychmiast wiązane z dostępnymi podjednostkami białkowymi, tworząc fizjologiczne formy zapasowe żelaza:⁵

• Hemosyderynę – kompleks białkowo-żelazowy występujący głównie w komórkach RES
• Ferrytynę – podstawowe białko magazynujące żelazo w organizmie
• Transferynę – cząsteczkę transportową wiążącą żelazo w mniejszym stopniu niż powyższe formy zapasowe

W tych fizjologicznych postaciach żelazo podlega ścisłej kontroli przez mechanizmy regulacyjne organizmu. Jest wykorzystywane do uzupełnienia zapasów żelaza w organizmie oraz syntezy hemoglobiny zgodnie z aktualnymi potrzebami metabolicznymi.⁶ Natomiast składnik węglowodanowy kompleksu – derizomaltoza – podlega procesom metabolizmu lub zostaje wydalony z organizmu.⁷

Eliminacja derizomaltozy żelazowej

Eliminacja żelaza z organizmu jest procesem ściśle kontrolowanym i ograniczonym. Żelazo nie jest łatwo usuwane z organizmu, a jego nadmierna akumulacja może prowadzić do toksyczności. Ze względu na duże rozmiary cząsteczek kompleksu, derizomaltoza żelazowa nie jest wydalana przez nerki. Proces eliminacji żelaza z organizmu odbywa się głównie poprzez fizjologiczne mechanizmy, takie jak złuszczanie komórek nabłonkowych przewodu pokarmowego, utrata krwi podczas miesiączki u kobiet czy mikroskopijne krwawienia. Jedynie niewielkie ilości żelaza są usuwane z moczem i kałem.⁸

Szczegółowe właściwości formulacji

Produkt Diafer występuje w postaci roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 50 mg Fe³⁺/ml. Jedna ampułka 2 ml zawiera 100 mg żelaza w postaci derizomaltozy żelazowej.⁹ Warto zwrócić uwagę, że preparat zawiera również niewielkie ilości sodu – do 4,6 mg (0,2 mmol) na 1 ml roztworu.¹⁰