Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania darunawiru

Darunawir (Darunavir Aurovitas) został poddany szeroko zakrojonym badaniom przedklinicznym w celu oceny jego profilu bezpieczeństwa. Badania te obejmowały zarówno analizę skutków podawania samego darunawiru, jak i jego kombinacji z rytonawirem, przy ekspozycji dochodzącej do poziomu ekspozycji klinicznej. Kompleksowe analizy przeprowadzono na różnych gatunkach zwierząt laboratoryjnych, w tym na myszach, szczurach i psach.¹

Toksyczność po wielokrotnym podaniu

W badaniach toksyczności z zastosowaniem wielokrotnych dawek stwierdzono, że efekty działania darunawiru były stosunkowo ograniczone. U gryzoni jako główne narządy docelowe działania leku zidentyfikowano układ krwiotwórczy, układ krzepnięcia, wątrobę oraz gruczoł tarczowy. Zaobserwowano zmienne, lecz ograniczone zmniejszenie parametrów czerwonych ciałek krwi oraz wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji.²

W badaniach odnotowano również zmiany w wątrobie (przerost hepatocytów, wakuolizacja, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych) oraz w gruczole tarczowym (przerost pęcherzyków tarczycy). Kombinacja darunawiru z rytonawirem u szczurów prowadziła do nieznacznego nasilenia wpływu na parametry krwinek czerwonych, wątroby i tarczycy w porównaniu z monoterapią darunawirem. Dodatkowo zaobserwowano zwiększoną częstość występowania włóknienia wysepek trzustkowych, jednak wyłącznie u samców szczurów.³

Co istotne, u psów nie wykryto poważniejszych działań toksycznych ani nie zidentyfikowano specyficznych narządów docelowych przy ekspozycji równej ekspozycji klinicznej w zalecanych dawkach.⁴

Wpływ na rozrodczość i rozwój

W badaniach na szczurach zaobserwowano zmniejszenie liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków, jednak tylko w przypadkach, gdy występowały działania toksyczne na organizm matki. Poza tym szczególnym przypadkiem, nie stwierdzono wpływu na łączenie się w pary lub płodność przy stosowaniu darunawiru w dawkach do 1000 mg/kg na dobę i przy poziomach ekspozycji niższych (AUC 0,5-krotny) od dawek zalecanych u ludzi.⁵

Nie zaobserwowano działania teratogennego podczas stosowania samego darunawiru u szczurów i królików, jak również podczas podawania darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem u myszy. Ekspozycja na lek w tych badaniach była niższa niż zalecana w praktyce klinicznej u ludzi.⁶

Rozwój przed- i pourodzeniowy

W ocenie rozwoju przed- i pourodzeniowego u szczurów, darunawir stosowany zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z rytonawirem, powodował następujące efekty:⁷

• Przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa przed zakończeniem ssania
• Nieznaczne opóźnienie momentu otwarcia oczu i uszu

Stosowanie darunawiru w kombinacji z rytonawirem przyczyniało się do tego, że w 15. dniu karmienia u mniejszej liczby potomstwa występował odruch wzdrygnięcia na bodziec akustyczny. Ponadto obserwowano ograniczoną przeżywalność potomstwa w okresie laktacji. Efekty te mogły wynikać z ekspozycji potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka matki i/lub działania toksycznego na organizm matki.⁸

Po zaprzestaniu karmienia mlekiem matki nie obserwowano zaburzeń podczas stosowania darunawiru samego lub w skojarzeniu z rytonawirem.⁹

Badania toksyczności u młodych zwierząt

U młodych szczurów otrzymujących darunawir do wieku 23-26 dni życia obserwowano zwiększoną śmiertelność z towarzyszącymi drgawkami u niektórych zwierząt. Stężenia leku w osoczu, wątrobie i mózgu pomiędzy 5. a 11. dniem życia były znacząco wyższe niż u dorosłych szczurów po podaniu porównywalnych dawek w przeliczeniu na mg/kg. Po 23. dniu życia stężenia leku były już porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹⁰

Zwiększone stężenia obserwowane u młodych zwierząt wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leków.¹¹

Nie stwierdzono wpływu na śmiertelność młodych szczurów przy podawaniu darunawiru w dawkach 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26. dniu życia ani 500 mg/kg (powtarzalne dawki) od 23. do 50. dnia życia, a stężenia i profil toksyczności były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹²

Ze względu na niejednoznaczność danych opisujących stopień rozwoju bariery krew-mózg u człowieka oraz enzymów wątrobowych, darunawir w skojarzeniu z małą dawką rytonawiru nie powinien być stosowany u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹³

Badania potencjału rakotwórczego

Badania nad potencjalnym działaniem rakotwórczym darunawiru prowadzono przez okres do 104 tygodni, podając lek myszom i szczurom drogą doustną przez zgłębnik. Dobowe dawki wynosiły odpowiednio: 150, 450 i 1000 mg/kg u myszy oraz 50, 150 i 500 mg/kg u szczurów.¹⁴

W trakcie badań zaobserwowano zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowo-komórkowego u samców i samic obu gatunków. Dodatkowo u samców szczurów odnotowano występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy.¹⁵

Pomimo tych obserwacji, podawanie darunawiru nie powodowało statystycznie istotnego zwiększenia występowania jakichkolwiek nowotworów łagodnych lub złośliwych u myszy ani szczurów. Uznaje się, że zaobserwowane nowotwory wątrobowo-komórkowe oraz nowotwory tarczycy u gryzoni mają niewielkie znaczenie w przypadku ludzi.¹⁶

Wielokrotne podawanie darunawiru szczurom powodowało indukcję enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększenie wydalania hormonu tarczycy, co jest czynnikiem predestynującym do rozwoju nowotworów tarczycy u szczurów, ale nie u ludzi.¹⁷

Dla największych badanych dawek, ekspozycje ustrojowe na darunawir (w oparciu o wielkość pola powierzchni pod krzywą – AUC) wynosiły 0,4-0,7 razy (myszy) i 0,7-1 raz (szczury) w porównaniu z ekspozycjami zaobserwowanymi u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej.¹⁸

Przy podawaniu darunawiru przez 2 lata przy ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi, u myszy i szczurów zaobserwowano zmiany w nerkach (odpowiednio nerczyca i przewlekła nefropatia postępująca).¹⁹

Badania mutagenności i genotoksyczności

Darunawir nie wykazywał działania mutagennego ani genotoksycznego w kompleksowej serii badań in vitro i in vivo, które obejmowały:²⁰

• Test odwracalnej mutacji bakterii (test Amesa)
• Badanie aberracji chromosomowych ludzkich limfocytów
• Test mikrojądrowy in vivo u myszy